FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Forca e Përbashkët Ekspedicionare nën udhëheqjen e Britanisë së Madhe po shfaqet si një alternativë reserve
Samiti i ardhshëm i NATO-s në Turqi, që pritet të mbahet pas rreth një muaji, po ngjall interes të veçantë për shkak të realitetit të ri që po formësohet në marrëdhëniet mes vendeve aleate.
Në samitin përkatës të vitit të kaluar, Donald Trump jo vetëm kërkoi, por pothuajse imponoi që vendet e tjera anëtare të rrisnin shpenzimet e mbrojtjes, duke vendosur si objektiv nivelin 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Disa vende reaguan kundër kësaj kërkese.
Më pas, Shtetet e Bashkuara, duke ndëshkuar hezitimin e aleatëve europianë të NATO-s për t’u përfshirë aktivisht në luftën kundër Iranit, paralajmëruan tërheqjen e trupave amerikane nga Europa. Kohët e fundit, revista gjermane Der Spiegel raportoi se administrata amerikane synon të reduktojë ndjeshëm numrin e sistemeve të armëve dhe ushtarëve që vë në dispozicion të NATO-s.
Ndërsa NATO-ja, në formën që e kemi njohur deri tani, duket se po tronditet nga zhvillimet e fundit, ideja e një force alternative aleate me qendër në Europë po fiton terren. Vetëm pak ditë më parë, Spanja, e cila hodhi poshtë objektivin e Trump për 5% të PBB-së në shpenzimet e mbrojtjes dhe refuzoi të marrë pjesë në operacionet ushtarake kundër Iranit, kërkoi krijimin e një Ushtrie Europiane dhe shkëputjen graduale nga varësia ndaj SHBA-së.
Me idenë e Ushtrisë Europiane, e cila diskutohet prej të paktën 20 vitesh në Bruksel, është shprehur dakord edhe ministri grek i Mbrojtjes, Nikos Dendias, gjatë një vizite në Indi disa muaj më parë.
Përtej konceptit të Ushtrisë Europiane, për të cilin ende nuk ekziston një model konkret, lind pyetja: a kanë europianët një alternativë tjetër?
⭕???????????????????????? UK Builds New Naval Alliance to Counter Russia in Europe’s North
— Defence Index (@Defence_Index) April 30, 2026
The United Kingdom is forming a unified maritime force with nine European nations under the Joint Expeditionary Force (JEF) to deter potential threats from Russia across the “open sea border” in Northern… pic.twitter.com/gbLcXmV6Iw
“Plani B” i Europës
Sipas Eurasian Times, po forcohet një shkollë mendimi e përbashkët mes elitave strategjike të dhjetë vendeve nordike dhe baltike të Europës, sipas së cilës Londra duhet të marrë drejtimin e mbrojtjes së kontinentit kundër çdo aventure të mundshme ruse. Kjo do të mbështetej në kapacitetet bërthamore britanike, vendin e përhershëm të Mbretërisë së Bashkuar në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, rrjetet e saj të inteligjencës dhe rolin e saj si një nga qendrat kryesore globale në fushën e inteligjencës artificiale.
Ky koncept paraqitet si një “Plan B” për zëvendësimin e NATO-s, për shkak të dyshimeve në rritje mbi gatishmërinë e SHBA-së nën drejtimin e Trump për të mbështetur aleancën dhe veçanërisht nenin 5, klauzolën themelore të mbrojtjes kolektive. Neni 5 përcakton se një sulm kundër një anëtari konsiderohet sulm kundër të gjithë aleancës dhe se të gjithë aleatët duhet të ndërmarrin masat e nevojshme për të ndihmuar vendin e sulmuar.
Megjithëse prej kohësh politikanët europianë kanë diskutuar në mënyrë joformale për një plan rezervë në rast se NATO bëhet e pasigurt ose SHBA redukton angazhimin e saj, debati është intensifikuar pas luftës Rusi-Ukrainë. “Plani B” mori formë më konkrete në vitin 2025, kur Matti Pesu dhe Tomas Wallenius nga Instituti Finlandez i Çështjeve Ndërkombëtare (FIIA) publikuan një analizë në mbështetje të kësaj ideje. Koncepti mori shtysë të mëtejshme nga revista britanike The Economist, e cila e trajtoi gjerësisht në numrin e saj më të fundit.
Çfarë është “Nordic Plus”?
Pesu dhe Wallenius e përmbledhin “Planin B” me termin “Nordic Plus”. Sipas tyre, përballë kërcënimeve ruse, Finlanda ka shumë gjasa të mbështetet te Suedia, Norvegjia, Mbretëria e Bashkuar dhe, potencialisht, Franca. Nga pikëpamja logjistike, vendet nordike luajnë rol vendimtar në furnizimin e Finlandës në rast lufte, ndërsa Helsinki ka mbështetur investime të rëndësishme në infrastrukturën dhe lidhjet rajonale nordike. Përveç kësaj, këto vende mund të ofrojnë kapacitete të konsiderueshme ushtarake.
Dy studiuesit theksojnë se vendet në fjalë disponojnë rreth 200 avionë modernë luftarakë dhe se Norvegjia e Suedia kanë mundësi të financojnë më tej forcimin e mbrojtjes falë ekonomive të tyre të forta. Ata e konsiderojnë Britaninë e Madhe si një garant serioz të sigurisë me interes të drejtpërdrejtë për mbrojtjen e Europës Veriore.
Sipas tyre, Londra mund të ofrojë mbështetje ushtarake në tokë, det dhe ajër, si dhe kapacitete të avancuara në inteligjencë, zbulim dhe mbikëqyrje. Në analizë përfshihet edhe Franca, e cila shihet si një fuqi e rëndësishme europiane.
“Franca mund të kontribuojë në forcimin e parandalimit strategjik të Finlandës, veçanërisht përmes arsenalit të saj bërthamor. Nuk është e paimagjinueshme që qielli finlandez të presë së shpejti misione stërvitore të avionëve francezë me kapacitet bërthamor, nëse Parisi vendos t’i japë një dimension europian strategjisë së tij të parandalimit bërthamor”, argumentojnë studiuesit.
Roli i Joint Expeditionary Force (JEF)
Sipas The Economist, “Plani B” nuk kërkon vetëm blerje armësh, por edhe krijimin e një strukture komanduese ku europianët të mund të luftojnë së bashku. Në këtë kuadër, revista argumenton se, duke qenë se bërthama e vendeve të përfshira ndodhet në Europën Veriore, struktura më e përshtatshme do të ishte Joint Expeditionary Force (JEF), një aleancë e udhëhequr nga Britania e Madhe me seli pranë Londrës. JEF është një aleancë ushtarake e reagimit të shpejtë e përbërë nga: Mbretëria e Bashkuar, Danimarka, Estonia, Finlanda, Islanda, Letonia, Lituania, Holanda, Suedia dhe Norvegjia.
Aleanca u krijua në vitin 2014 si një strukturë plotësuese ndaj NATO-s, me qëllim reagimin e shpejtë në situata që nuk arrijnë pragun e aktivizimit të nenit 5. Suedia dhe Finlanda iu bashkuan JEF-it në vitin 2017, disa vite përpara se të aplikonin për anëtarësim në NATO.
Ndryshe nga NATO, ku vendimet kërkojnë konsensus mes 32 anëtarëve, JEF mund të reagojë pa pasur nevojë për unanimitet. Ajo është përdorur disa herë për stërvitje dhe patrullime detare në rajonet veriore. Qëllimi kryesor i saj është reagimi i shpejtë ndaj krizave në Europën Veriore, Atlantikun e Veriut dhe Detin Baltik. Një karakteristikë kryesore e JEF-it është se nuk ka ushtri të përhershme. Shtetet pjesëmarrëse aktivizojnë njësi të gatshme vetëm kur kërkohet ndërhyrje ose zhvillohet një stërvitje e përbashkët.
Operacionet janë vullnetare dhe secili shtet vendos vetë nëse do të kontribuojë dhe me çfarë kapacitetesh. JEF deklaron se plotëson NATO-n dhe se struktura e saj i lejon të mbrojë shpejt infrastrukturat kritike, si kabllot nënujore dhe gazsjellësit në Detin Baltik, pa pritur miratimin e të gjithë aleancës.
Britania e Madhe mban selinë operative dhe komandën e JEF-it në Northwood të Londrës, ku disponon rrjete të sigurta komunikimi, kapacitete inteligjence, planifikimi dhe logjistike, të mbështetura edhe nga potenciali bërthamor britanik.
Sipas The Economist, JEF përbën aktualisht alternativën më të besueshme nëse vendet europiane nuk arrijnë të marrin përsipër strukturat ekzistuese të NATO-s.
Pengesat e “Planit B”
Megjithatë, një model i bazuar te JEF dhe udhëheqja britanike përballet me kufizime serioze.
Së pari, mungesa e forcave të përhershme e kufizon ndikimin strategjik të aleancës. Përfshirja varet nga vullneti politik i vendeve anëtare.
Së dyti, JEF është projektuar kryesisht për Europën Veriore, Baltikun dhe Arktikun, jo për operacione globale ose për menaxhimin e krizave në Europën Jugore.
Së treti, aleanca nuk disponon masën e nevojshme të forcave të blinduara, logjistikës dhe trupave për një konflikt të zgjatur dhe me intensitet të lartë ndërmjet shteteve. Po ashtu, mungesa e fuqive të mëdha si Franca, Gjermania dhe Polonia konsiderohet një dobësi e rëndësishme.
Së katërti, ekzistojnë dyshime për aftësinë e Britanisë së Madhe për të ushtruar lidership afatgjatë për shkak të reduktimeve të viteve të fundit në buxhetin e mbrojtjes.
Së pesti, mbetet faktori amerikan. Edhe vetë Pesu dhe Wallenius pranojnë se Europa do ta kishte të vështirë të koordinonte sigurinë e saj pa udhëheqjen e SHBA-së.
Ata kujtojnë se në vitet 1920 Amerika u tërhoq nga çështjet europiane dhe Britania e Franca nuk arritën të mbushnin boshllëkun, pasi nuk kishin forcën ekonomike dhe ushtarake të nevojshme për të penguar ambiciet e fuqive revizioniste. Sipas tyre, kufizime të ngjashme ekonomike vazhdojnë të ekzistojnë edhe sot.
Dhe në sfond “Plani C”
Në mënyrë domethënëse, vetë autorët e konceptit “Nordic Plus” pranojnë se edhe ky plan mund të dështojë. Në një skenar të tillë, ata flasin për një “Plan C”.
“Nëse ruajtja e mbështetjes aleate për sigurinë e Finlandës bëhet gjithnjë e më e vështirë, Finlanda mund të shqyrtojë mundësinë e një Plani C të bazuar në afrimin me Rusinë”, shkruajnë ata.
Finlanda u bë anëtare e NATO-s më 4 prill 2023. Megjithatë, vetëm dy vjet më vonë, një pjesë e elitës strategjike finlandeze po diskuton alternativa ndaj aleancës, për shkak të pasigurive mbi aftësinë e NATO-s për të garantuar mbrojtjen e vendit në rast krize.
Nëse “Plani B” do të mbetet vetëm një ide teorike apo do të shndërrohet në një model real sigurie për Europën, mbetet një pyetje që vetëm koha mund t’i japë përgjigje. /Përshtati Pamfleti/
Kesaj i thone, dhjeu nuusja ne kale.
Edhe britanike bastarde jane. Nje nga arsyet qe ka lufte ne Ukraine, jane bastardet britanike!