FLASH
Shkruar nga PamfletiNë Rumani dhe Serbi, protestat kanë evoluar në lëvizje antiqeveritare me bazë të gjerë, duke reflektuar pakënaqësi politike të rrënjosur thellë.
Një valë protestash në disa vende në zhvillim (EM) po ringjall shqetësimet mbi stabilitetin ekonomik dhe shëndetin financiar afatgjatë.
Nga Turqia në Indonezi, trazirat sociale janë ndezur për shkak të shtypjes politike, ankesave ekonomike dhe ndryshimeve të politikave, me potencialin për të riformuar ndjenjën e investitorëve në të gjithë botën në zhvillim.
Pas këtyre problemeve ekziston një ndryshim thelbësor që po ndryshon pritshmëritë dhe rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla liberale i hap ngadalë vendin një rendi botëror shumëpolar të transaksioneve të reja që është rezultat i viteve të polikrizës, por tani i katalizuar nga ardhja e Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë.
Trazirat në Turqi aktualisht po zënë titujt kryesorë, ndërsa ky vend po zhytet në krizën më të keqe politike që nga përpjekja për grusht shteti në vitin 2016. Demonstratat masive kanë shpërthyer pas arrestimit të figurës kryesore të opozitës, kryetarit të bashkisë së Stambollit, Ekrem Imamoglu.
"Ekziston qartë një rrezik që protestat e zgjatura të rrisin premiumin e rrezikut dhe të ushtrojnë presion të mëtejshëm mbi lirën", tha Shilan Shah, zëvendës shefe ekonomiste e tregjeve në zhvillim në Capital Economics.
Ministri i Financave i Turqisë, Mehmet Simsek u tha investitorëve më 25 mars se ndikimi në ekonomi i luhatjeve të tregut të shkaktuar nga një shitje e aseteve turke pas ndalimit të kryebashkiakut të Stambollit do të ishte "i kufizuar dhe i përkohshëm", por investitorët ende nuk janë bindur. Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan është kritikuar si një "diktator" dhe ajo pak aftësi që i kishte mbetur si udhëheqës i një vendi "demokratik" është copëtuar.
Në këtë kontekst, megjithëse gjendja financiare e Turqisë është përmirësuar kohët e fundit, vitet e keqmenaxhimit mund të rikthehen përsëri, pasi ekonomia vihet nën presion të ri. Shah vëren se “bilancet e dobëta janë ende problemi më i madh në Turqi dhe Rumani sesa në Indonezi”.
Diku tjetër, Hungaria ka përjetuar gjithashtu protesta masive të vazhdueshme për ndalimin e qeverisë për ngjarjet e Krenarisë LGBTQ+, ndërsa në Indonezi, demonstratat kundër politikave të Presidentit Praboëo janë intensifikuar.
Në Rumani dhe Serbi, protestat kanë evoluar në lëvizje antiqeveritare me bazë të gjerë, duke reflektuar pakënaqësi politike të rrënjosur thellë.
Në Serbi në veçanti, presidenti serb Aleksander Vuçiç ka dështuar të frenojë demonstratat më të mëdha që vendi ka parë ndonjëherë, të shkaktuara nga një tragjedi që vrau 15 njerëz pas shembjes së solete betoni në një stacion hekurudhor në Novi Sad.
Çështjet e bilancit të Rumanisë, në veçanti, përbëjnë një sfidë të rëndësishme, sipas Capital Economics. "Deficiti buxhetor vitin e kaluar arriti në më shumë se 8% të PBB-së, që do të thotë se ka pak hapësirë për të liruar politikën", paralajmëron Shah.
“Por po ashtu, përpjekjet për ta frenuar atë mund të nxisin një rritje më të gjerë të mbështetjes për partitë ekstreme”, tha ai.
Sipas Shahut, ka katër faktorë kyç që përcaktojnë nëse protestat lënë një ndikim të qëndrueshëm ekonomik: kohëzgjatja dhe intensiteti i tyre, forca e bilanceve kombëtare, përçarja në sektorët kritikë ekonomikë dhe potenciali për ndryshime politikash. "Një protestë paqësore njëditore do të jetë më pak e dëmshme sesa një protestë e dhunshme 90-ditore", vëren ai, duke theksuar se shkalla e përçarjes është shpesh më e rëndësishme se numri i madh i protestuesve.
Një nga fushat më të ndjeshme është turizmi, i cili mbetet shumë i cenueshëm ndaj perceptimeve të paqëndrueshmërisë. Protestat e Hong Kongut të vitit 2019, për shembull, e shtynë ekonominë në recesion pasi kolapsi i të ardhurave nga turizmi dhe shpenzimet e shitjes me pakicë patën ndikim prej tyre.
Në një mënyrë të ngjashme, protestat e Pranverës Arabe që shpërthyen në Egjipt dhe Tunizi u pasuan nga kriza të rënda të bilancit të pagesave të nxitura nga rënia e ardhjeve të turistëve. Norma e rritjes së PBB-së së Egjiptit ra nga 5.1% në 2010 në 1.8% në 2011, ndërsa Tunizia përjetoi një tkurrje të ngjashme nga 3.1% në -1.9%.
Protestat që ndikojnë në prodhim dhe transport gjithashtu mund të bëjnë dëme të pallogaritshme. Shah kujton se si “grevat e shoferëve të kamionëve në Brazil në vitin 2018 shkaktuan një rënie të mprehtë, megjithëse të përkohshme, të aktivitetit dhe një rritje të inflacionit”. Rritja e PBB-së së Brazilit në vitin 2018 ishte 1.1%, nga 1.3% në 2017, pasi greva paralizoi transportin dhe ndërpreu zinxhirët e furnizimit në të gjithë vendin.
Ndërprerjet në industritë kryesore janë shpesh shkaku i shqetësimit ekonomik, veçanërisht në ekonomitë që mbështeten në sektorë të veçantë për të nxitur rritjen.
Por faktori më vendimtar, beson Shahu, është nëse trazirat rezultojnë në zhvendosje të përhershme në politika ose perceptime të rrezikut politik.
"Protestat në Kili në fund të vitit 2019 filluan për një rritje të tarifës së metrosë, por u shndërruan në një debat shumë më të gjerë në lidhje me marrëdhëniet midis shtetit dhe publikut", vëren ai.
Ndërsa asnjë nga protestat aktuale të vendeve ku po zhvillohen nuk ka shkaktuar ende ndryshime drastike të politikave, potenciali për pasoja të rëndësishme ekonomike mbetet.
“Probabiliteti i një ndryshimi themelor të politikave është më i madhi në Serbi dhe Rumani, duke pasur parasysh se protestat atje po vijojnë prej disa muajsh”, thotë Shah. Protestat në Rumani, shton ai, madje mund të sinjalizojnë një kthesë më të gjerë drejt populizmit në zgjedhjet e ardhshme presidenciale të riplanifikuara.
Në të kundërt, Indonezia duket se është në terren më të fortë. Bilanci i saj është më i shëndetshëm dhe shkalla e protestave mbetet relativisht e vogël duke pasur parasysh popullsinë e madhe të vendit.
Mësimi më i gjerë nga këto protesta është i qartë: tregjet në zhvillim me baza të dobëta ekonomike kanë më shumë gjasa të shohin trazirat sociale dhe kjo më pas të përkthehet në paqëndrueshmëri ekonomike. Ndërsa investitorët përballen me pasigurinë e shtuar gjeopolitike, spektri i protestave të zgjatura në ekonomitë e brishta ka të ngjarë të rëndojë shumë në vendimmarrjen e tyre. /Përshtati Pamfleti nga Intellnews/
Lini një Përgjigje