FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pas dekadash përballjeje me Thaksin Shinawatran, elita konservatore rimerr kontrollin ndërsa ndikimi i familjes së tij politike zbehet...
Një miliarder, ish-pronar i klubit anglez të futbollit Manchester City, që dikur dominonte politikën në atdheun e tij, tani sheh rënien e dinastisë së tij nga burgu.
Ish-polici Thaksin Shinawatra riformësoi politikën e Tajlandës. Ai shërbeu dy herë si kryeministër dhe krijoi një mbështetje aq të madhe dhe besnike, saqë partitë e lidhura me të kanë fituar pothuajse çdo zgjedhje që nga viti 2001.
Tani, Thaksin ndodhet pas hekurave dhe partia e tij shënoi rezultatin më të dobët ndonjëherë në zgjedhjet e përgjithshme të mbajtura më herët këtë muaj, ku rendi konservator që ai sfidoi dikur u rikthye fuqishëm në pushtet për herë të parë pas një çerek shekulli.
Analistët thonë se rezultati mund të nënkuptojë më shumë stabilitet për Tajlandën moderne, e cila ka pasur tre kryeministra në po aq vite dhe një cikël 20-vjeçar grushtesh shteti ushtarakë, protestash të dhunshme në rrugë dhe paqëndrueshmëri politike paralizuese.
Pjesa më e madhe e kësaj paqëndrueshmërie u nxit nga përballja mes Thaksinit dhe aleatëve të tij, nga njëra anë, dhe establishmentit konservator të Tajlandës, nga ana tjetër, një rrjet i vogël, por i fuqishëm elitash ushtarake, monarkiste dhe biznesi, të kërcënuara nga politikat e tij populiste.
Ka qenë një betejë e ashpër për Thaksinin. Kundërshtarët e tij përdorën grushte shteti ushtarakë, sfida ligjore dhe gjykatat për të minuar dhe madje për të rrëzuar qeveri të zgjedhura, përfshirë katër kryeministra nga familja Shinawatra.
“Që kur sfida e Thaksinit shpërtheu në fillim të viteve 2000, e gjithë loja politike tajlandeze ka qenë për t’i rezistuar këtij kolosi dhe për t’i rezistuar përparimit dhe reformimit të establishmentit”, tha Thitinan Pongsudhirak, profesor i shkencave politike në Universitetin Chulalongkorn.
Premtimi i Thaksinit për të përmirësuar jetën e klasave punëtore rurale, për të zbatuar kujdes shëndetësor universal dhe për të dhënë subvencione për fermerët i siguroi atij një mbështetje prej miliona njerëzish, veçanërisht në bastionin e tij në verilindje.
Por popullariteti i tij u kthye në kërcënim për establishmentin, i cili e konsideronte një populist të korruptuar.
Në vitin 2006, ai u rrëzua nga një grusht shteti ushtarak, u dënua për korrupsion dhe shkoi në mërgim për 15 vjet. Mbështetësit e tij të vendosur, të njohur si “Këmishët e Kuqe”, dolën në rrugët e Bangkokut në vitin 2010 në protesta që u shtypën me dhunë.
Megjithatë, edhe nga jashtë vendit, ai mbeti një forcë qendrore në politikën tajlandeze, duke udhëhequr partitë aleate që vazhduan të fitonin zgjedhje, pavarësisht shpërbërjeve të përsëritura nga gjykatat.
Kthimi dramatik i Thaksinit në Tajlandë nga mërgimi në vitin 2023 ndodhi në një moment vendimtar.
Establishmenti përballej me një kërcënim të ri: një lëvizje progresiste jashtëzakonisht popullore, që nuk kishte frikë të thyente tabu të kahershme duke folur hapur për familjen mbretërore apo duke kërkuar ndryshime themelore në mënyrën se si drejtohet Tajlanda.
Partia progresiste “Move Forward” fitoi zgjedhjet e atij viti duke premtuar reforma. Por partia Pheu Thai, e mbështetur nga Thaksini, u bashkua me ish-kundërshtarët e saj në ushtri për të formuar një koalicion qeverisës, në një lëvizje tronditëse që e la lëvizjen progresiste në opozitë.
Analistët besojnë se Thaksini arriti një marrëveshje për t’u rikthyer dhe për t’i lejuar partisë së tij të merrte sërish drejtimin e qeverisë. Thaksini e ka mohuar ekzistencën e një marrëveshjeje të tillë.
Pas mbërritjes, ai u dënua me tetë vjet burg për çështje të mëparshme korrupsioni, një dënim që u ul shpejt në një vit pas një faljeje mbretërore.
Ai e vuajti pjesën më të madhe të kësaj kohe në një suitë spitalore VIP, gjë që nxiti akuza për trajtim preferencial. Më pas, një gjykatë urdhëroi që ai të vuante pjesën e mbetur të dënimit në burg.
Deri atëherë, shumë mbështetës ishin zhgënjyer dhe mendonin se partia kishte tradhtuar parimet e saj.
Duke reflektuar këto ndjenja, të dielën e kaluar, Pheu Thai nuk fitoi asnjë mandat në qytetin verior Chiang Mai, vendlindja e Thaksinit dhe bastioni i familjes Shinawatra.
“Ai e përdori partinë e tij si një mjet pazari me establishmentin konservator të Tajlandës dhe për të dalë nga një dënim me burg – të cilin tani po e vuan,” tha Napon Jatusripitak, politolog dhe koordinator i Programit të Studimeve të Tajlandës në institutin ISEAS – Yusof Ishak.
“Ai e trajtoi Pheu Thai si një mjet familjar dhe… mendoj se njerëzit e kuptuan se ai e përdorte partinë gjatë gjithë kohës për interes personal.”
Goditja përfundimtare
Goditja përfundimtare erdhi kur vajza e Thaksinit dhe kryeministrja Paetongtarn Shinawatra u shkarkua vitin e kaluar për shkelje etike, pas publikimit të një bisede telefonike me ish-udhëheqësin kamboxhian Hun Sen, në të cilën ajo dukej se kritikonte ushtrinë e saj gjatë përplasjeve kufitare mes dy vendeve.
Zgjedhjet e fundit e reduktuan Pheu Thai në një parti të mesme, jo më makineria e fuqishme politike që ishte dikur.
“Është shumë e qartë se këto trashëgimi kanë marrë fund, se njerëzit nuk janë më të gatshëm të mbështesin një parti vetëm mbi bazën e nostalgjisë,” tha Napon.
Dhe Tajlanda po drejtohet në një drejtim tjetër politik.
“Establishmenti konservator monarkist ka një mënyrë për t’i përballuar sfidat,” tha Thitinan, duke shtuar “sfida e Thaksinit kishte të bënte me populizmin dhe rishpërndarjen. Sfida e radhës nuk kishte të bënte vetëm me rishpërndarjen e të ardhurave; ajo kishte të bënte me reforma strukturore të institucioneve që drejtojnë Tajlandën”.
Anutin Charnvirakul, i njohur ndërkombëtarisht për legalizimin e kanabisit gjatë kohës si ministër i Shëndetësisë, do të udhëheqë një koalicion të ri me mandat qeverisës, me Pheu Thai si partner më të vogël.
Lideri i partisë Bhumjaithai është një monarkist i vendosur që kundërshton çdo ndryshim të ligjit të rreptë për shpifjen ndaj familjes mbretërore (lese majeste). Partia e tij përfitoi nga rritja e nacionalizmit të nxitur nga një konflikt vdekjeprurës kufitar mes Tajlandës dhe Kamboxhias vitin e kaluar, nga vështirësitë ekonomike dhe nga pasiguria për marrëdhëniet tregtare me Shtetet e Bashkuara, duke ndërtuar një bazë të fortë mbështetjeje lokale.
Lëvizja progresiste do të mbetet në opozitë
“Sa herë që rreshtohesh me progresistët, duhet të kuptosh se po përpiqesh të ndryshosh një shoqëri të tërë,” tha Chalit Ratapana, një punonjës i teknologjisë së informacionit që ishte aktiv gjatë protestave të udhëhequra nga të rinjtë në vitin 2020. “Pra, nëse nuk ndodh sot, nuk është ndonjë problem i madh. Unë thjesht do të vazhdoj t’i mbështes.”
Qeveria e re e udhëhequr nga Anutin mund të jetë më e qëndrueshme, por “nuk mendoj domosdoshmërisht më demokratike,” tha Napon.
“Këto instrumente mund të përdoren sërish kundër opozitës.”
Duket se kjo tashmë po ndodh.
Një ditë pas zgjedhjeve, Komisioni Kombëtar Kundër Korrupsionit shpalli 44 ligjvënës progresistë të opozitës fajtorë për përpjekje për të ndryshuar ligjin lese majeste. Dhjetë prej tyre u zgjodhën në votimin e së dielës, por përballen me ndalim të përjetshëm nga politika nëse Gjykata e Lartë vendos kundër tyre.
Megjithatë, pak figura në arenën e paqëndrueshme politike të Tajlandës janë ndonjëherë përfundimisht jashtë loje. Thaksini mund të ketë të drejtë për lirim me kusht në maj, ndërsa nipi i tij është kandidat i partisë për kryeministër.
“Thaksini është krijues lajmesh, negociator marrëveshjesh, me ego të fortë, dhe gjithmonë mendon se ka një kartë tjetër në mëngë,” tha Thitinan.
“Marka Shinawatra do të jetë ende e pranishme. Thjesht nuk do të jetë më aq e fuqishme dhe vendimtare sa dikur.” /Përshtatur nga CNN/
Po mire pse e perdorni kete zhulsin aziatik si etalon te korrupsionit !? Pse me keta zhabulane e krahasoni vehten o te "mencurit" e Europes?