FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nënshtrimi ndaj Trumpit më në fund ka krijuar unitet kontinental
Kur Donald Trump u rikthye në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, vendet evropiane zgjodhën fillimisht qasjen pajtuese si strategjinë e tyre ndaj SHBA-së. Përballë një Uashingtoni agresiv, që kërcënonte të tërhiqte ombrellën amerikane të sigurisë, të mbështeste presidentin rus Vladimir Putin përmes një paqeje të padrejtë në Ukrainë, të vendoste tarifa ndëshkuese ndaj eksporteve evropiane dhe të ndihmonte partitë e ekstremit të djathtë, liderët evropianë bindën veten se lajkat dhe vetëpërmbajtja ishin përgjigjja më e mirë. Ata shmangën përplasjen, pranuan poshtërimet dhe shpresuan se, duke i dhënë Trumpit mjaftueshëm nga ajo që kërkonte, do të ruanin thelbin e partneritetit transatlantik.
Për një kohë, kjo strategji dukej se kishte logjikë, pasi Evropa vazhdonte të varej nga Shtetet e Bashkuara për sigurinë e saj. Ukraina, ende në luftë me Rusinë, kishte nevojë për armë dhe inteligjencë amerikane. Ekonomitë evropiane dukeshin tepër të brishta dhe politika e brendshme tepër e fragmentuar për të rrezikuar një luftë tregtare të hapur me Uashingtonin. Ndërkohë që partitë e ekstremit të djathtë fitonin terren në kontinent, shumë liderë të BE-së druheshin se një përballje direkte me Trumpin vetëm sa do të forconte admiruesit e tij evropianë. Por, politika e pajtimit pati një kosto të konsiderueshme.
Për t’i dhënë Trumpit një “fitore”, vendet evropiane të NATO-s ranë dakord qershorin e kaluar për një objektiv prej 5 për qind të shpenzimeve për mbrojtje dhe siguri, edhe pse jo të gjitha analizat e tyre ushtarake e justifikonin plotësisht këtë nivel. Kjo krijoi hapësirë që opozitat të akuzonin qeveritë se po sakrifikonin mirëqenien e qytetarëve për armatim. Evropa vazhdoi gjithashtu të mbështetej te zinxhirët amerikanë të furnizimit teknologjik dhe të industrisë së mbrojtjes dhe zbuti përpjekjet kundër dezinformimit online për të mos irrituar administratën Trump. Në korrik, në Skoci, Brukseli pranoi një marrëveshje tregtare thellësisht të pafavorshme me Uashingtonin. Vitin e kaluar, Evropa jo vetëm humbi ndikimin ndaj Amerikës së Trumpit; ajo humbi edhe besimin tek vetja.
Megjithatë, që nga fillimi i vitit 2026, teprimet e vetë Trumpit kanë ndihmuar liderët evropianë të rifitojnë një pjesë të këtij besimi. Në vitin e dytë të mandatit të tij të dytë, presidenti amerikan u bë edhe më radikal nga sa kishin parashikuar shumë evropianë. Ai autorizoi një sulm ushtarak ndaj Venezuelës, kërcënoi të pushtonte Groenlandën, territor evropian, shtoi kërcënimet për tërheqjen e SHBA-së nga NATO, kërkoi mënyra të reja ligjore për të ruajtur tarifat e larta pasi Gjykata Supreme i rrëzoi ato, sulmoi papën, ndërhyri në zgjedhjet evropiane dhe nisi një fushatë të përbashkët SHBA-Izrael kundër Iranit, që shkaktoi një krizë energjetike globale të paprecedentë.
Ky tejkalim i kufijve e bëri Trumpin politikisht toksik për shumicën e votuesve evropianë. Gjithashtu, ai i shtyu liderët evropianë të bashkëpunojnë më efektivisht si bllok dhe të ndërmarrin masa më të forta për mbrojtjen, tregtinë, sigurinë energjetike dhe rezistencën demokratike. Në të vërtetë, liderët evropianë tani po bëjnë gjëra që duhej t’i kishin bërë prej shumë vitesh. Edhe pse ndryshimi mbetet i pabarabartë, i paplotë dhe politikisht i debatueshëm, pra i kthyeshëm, trajektorja e Evropës ka ndryshuar realisht. Pas një viti përpjekjesh për të qetësuar Trumpin, viti 2026 mund të mbetet në histori si momenti kur evropianët nisën më në fund të veprojnë sipas autonomisë strategjike që prej kohësh pretendonin se kërkonin.
Një hap tepër larg
Momenti vendimtar erdhi në janar, kur Trump intensifikoi kërcënimin për të marrë Groenlandën, edhe me forcë nëse ishte e nevojshme, për të garantuar interesat amerikane në Arktik. Ky nuk ishte thjesht një tjetër irritim transatlantik. Ishte një sulm i drejtpërdrejtë dhe i paprecedentë ndaj sovranitetit të Mbretërisë së Danimarkës, anëtare si e BE-së ashtu edhe e NATO-s. Dhe ishte plotësisht i pajustifikuar: si Kopenhageni ashtu edhe Nuuk kishin mirëpritur tashmë bashkëpunim më të fortë me Uashingtonin në siguri, mbrojtje dhe minerale kritike.
Përgjigjja evropiane ishte e vendosur. Në mesin e janarit, 7 vende: Finlanda, Franca, Gjermania, Holanda, Norvegjia, Suedia dhe Mbretëria e Bashkuar, iu bashkuan Danimarkës në një stërvitje të përbashkët ushtarake në Groenlandë. Pasi Trump kërcënoi këtë grup me tarifa të reja, Brukseli pezulloi ratifikimin e marrëveshjes tregtare SHBA-BE, e cila synonte të rregullonte rreth 1.6 trilionë dollarë tregti transatlantike vjetore. BE-ja nisi diskutimet për përdorimin e instrumentit kundër shtrëngimit ekonomik, një mekanizëm i miratuar në vitin 2023 që lejon bllokun të kundërpërgjigjet ndaj presionit ekonomik nga vende të treta përmes tarifave, kufizimit të aksesit në treg ose pengimit të pjesëmarrjes në tenderët evropianë.
Liderët evropianë filluan të flasin më hapur për nevojën që kontinenti të mbrohet jo vetëm nga Rusia apo Kina, por edhe, kur është e nevojshme, nga vetë Shtetet e Bashkuara. Në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, më 20 janar, presidenti francez Emmanuel Macron akuzoi Trumpin se po ndiqte politika që “synojnë hapur dobësimin dhe nënshtrimin e Evropës”, ndërsa presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen kërkoi “pavarësi të përhershme” nga Uashingtoni.
Edhe pse Trump u tërhoq nga kërcënimi për Groenlandën, rreziku i papritur i bëri evropianët të kuptojnë se varësia e tyre nga SHBA-ja mund të mos jetë më një rrezik i menaxhueshëm, por një kërcënim i afërt.
Ky perceptim ka ndryshuar edhe qasjen evropiane ndaj luftës në Ukrainë. Që prej rikthimit të Trumpit në pushtet, SHBA-ja ka reduktuar mbështetjen materiale dhe politike për Ukrainën, duke detyruar Evropën të marrë përgjegjësinë kryesore për mbijetesën e Kievit. Ndihma ushtarake amerikane për Ukrainën ra nga mbi 19 miliardë dollarë në vitin 2024 në vetëm 400 milionë dollarë të autorizuara për vitin 2026, një ulje prej afro 98 për qind.
Mbështetja më e koordinuar evropiane për Ukrainën erdhi me vonesë, pjesërisht sepse forcat e ekstremit të djathtë kundërshtuan përfshirjen më të thellë në luftë. Mes shkurtit dhe prillit 2026, një kredi prej 105 miliardë dollarësh e BE-së për Ukrainën u bllokua nga vetoja e kryeministrit hungarez Viktor Orban. Bllokada u kapërcye vetëm pasi Orban humbi zgjedhjet e prillit në Hungari.
Po aq e rëndësishme është edhe shfaqja e “koalicioneve të vullnetit”. I pari, i përqendruar te Ukraina dhe i udhëhequr nga Franca, Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Polonia dhe vendet nordike e baltike, u krijua në shkurt 2025 dhe ka fituar vrull që atëherë. Kur Trump kërcënoi Groenlandën, një koalicion i ngjashëm u mblodh në Paris më 6 janar. Liderët evropianë lidhën në mënyrë të qartë mbrojtjen e sovranitetit ukrainas me atë danez.
Megjithëse këto koalicione mbeten ende të përkohshme dhe në fazë embrionale, ato tregojnë modelin drejt të cilit po lëviz Evropa: jo një “ushtri evropiane” abstrakte dhe as një NATO e mbështetur tërësisht te fuqia amerikane, por një bërthamë praktike sigurie evropiane e aftë të veprojë në mënyrë të pavarur kur është e nevojshme.
Dita e pavarësisë
Evropa po ndryshon drejtim edhe në tregti. Në vitin 2025, BE-ja shpërdoroi ndikimin e saj. Ajo kishte madhësinë e tregut, instrumentet ligjore dhe opsionet hakmarrëse për të negociuar fort me Trumpin, por shtetet anëtare u fragmentuan dhe lejuan kompanitë private të vepronin më vete.
Që nga fundi i vitit 2025, Brukseli është përpjekur të korrigjojë këtë gabim duke ndjekur marrëveshje tregtare me vende dhe blloqe të tjera ekonomike me ritëm të pazakontë. Brenda pak muajsh, BE-ja përfundoi marrëveshje me Australinë, Indinë, Indonezinë dhe Mercosur-in e Amerikës së Jugut, marrëveshje që mbulojnë më shumë se 470 miliardë dollarë tregti vjetore dhe afro tre miliardë njerëz.
Marrëveshja me Indinë është më e rëndësishmja. Ajo u dallua jo vetëm për përmasën ekonomike, por edhe për dimensionin e saj gjeopolitik. Një partneritet paralel sigurie dhe mbrojtjeje BE-Indi, i nënshkruar po atë ditë, përfshiu dispozita për lëndët e para kritike dhe rezistencën e zinxhirëve të furnizimit, me synim uljen e varësisë nga Kina.
Megjithatë, Evropa nuk po e braktis ekonominë transatlantike. Në prill, BE-ja dhe SHBA-ja krijuan një partneritet strategjik për mbrojtjen e zinxhirëve të furnizimit me minerale kritike. Por marrëdhëniet ekonomike transatlantike në të ardhmen do të jenë më të kufizuara, më të kushtëzuara dhe më pak sentimentale.
Trump ka forcuar pa dashje edhe shtysën e Evropës për autonomi energjetike. Lufta me Iranin e ekspozoi veçanërisht kontinentin, i cili ende importon 93 për qind të naftës dhe 88 për qind të gazit që konsumon. Çmimet e gazit në Evropë janë më shumë se dyfishuar që nga fillimi i luftës, ndërsa Komisioni Evropian vlerëson se kostot shtesë energjetike për vitin 2026 mund të arrijnë deri në 45 miliardë dollarë.
Për këtë arsye, tranzicioni drejt energjisë së pastër po shihet gjithnjë e më shumë si pjesë thelbësore e sigurisë evropiane. Në prill, Komisioni Evropian propozoi ndryshime detyruese në rregullat fiskale të BE-së për ta bërë energjinë elektrike më të lirë se nafta dhe gazi, një masë e lidhur drejtpërdrejt me krizën e shkaktuar nga lufta me Iranin.
Reagim dhe kundërpërgjigje
Ndryshimi më i rëndësishëm politik që ekstremizmi i mandatit të dytë të Trumpit ka shkaktuar në Evropë lidhet me politikën e brendshme. Për vite me radhë, Trump ishte model për liderët e ekstremit të djathtë evropian. Ai mishëronte nacionalizmin sfidues, përçmimin ndaj institucioneve liberale dhe revoltën kulturore që shumë figura të së djathtës evropiane e admiruan hapur.
Në vitin 2025, Trump dhe aleatët e tij politikë nisën ndërhyrje më direkte në zgjedhjet evropiane. Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, zëvendëspresidenti JD Vance sulmoi atë që ai e quajti “muret mbrojtëse” të ngritura nga partitë tradicionale kundër ekstremit të djathtë. Ai u takua privatisht me Alice Weidel, lideren e AfD-së në Gjermani, vetëm pak ditë para zgjedhjeve federale.
Por këto ndërhyrje rezultuan kryesisht të pasuksesshme. Në Gjermani, AfD dyfishoi rezultatin, por mbeti në opozitë. Në Rumani, kandidati i ekstremit të djathtë humbi zgjedhjet presidenciale të përsëritura të vitit 2025. Në Hungari, Orban pësoi humbje dërrmuese ndaj partisë Tisza të Peter Magyar.
Edhe liderë të së djathtës si Giorgia Meloni, Marine Le Pen, Nigel Farage dhe Alice Weidel po përballen tashmë me “problemin Trump”. Afërsia me presidentin amerikan po kthehet në barrë politike.
Jepini një medalje
Toksiciteti politik i Trumpit nuk do ta shpëtojë vetvetiu demokracinë evropiane. Nëse partitë tradicionale vetëm festojnë humbjen e Orbanit pa ofruar siguri dhe prosperitet për qytetarët, ekstremi i djathtë nuk do të zhduket.
Detyra e liderëve evropianë është ta shndërrojnë reagimin kundër Trumpit në një projekt pozitiv afatgjatë: forcim të shtetit ligjor, mbrojtje të kufijve duke ruajtur emigracionin e rregullt, rritje të kapaciteteve mbrojtëse, siguri energjetike dhe rilindje ekonomike përmes investimeve dhe integrimit më të thellë të tregut të përbashkët.
Ironia është se Trump mund të ketë bërë atë që dekada të tëra fjalimesh, deklaratash dhe dokumentesh evropiane nuk arritën dot. Duke shtyrë shumë fort, ai i bëri të dukshme kostot e varësisë nga SHBA-ja. Duke mbështetur ekstremin e djathtë evropian, ai ua bëri më të lehtë demokratëve të përcaktojnë vijën ndarëse. Dhe duke i trajtuar aleatët si vartës, ai u kujtoi evropianëve se aleancat funksionojnë vetëm mbi bazën e barazisë dhe respektit të ndërsjellë.
Ndoshta, në vend të Çmimit Nobel për Paqe që Trump e dëshiron aq shumë, evropianët duhet të mendojnë t’i japin atij Çmimin “Karli i Madh”, dekorata prestigjioze që qyteti gjerman i Aachen-it u jep çdo vit individëve ose organizatave që japin kontribut të jashtëzakonshëm për unitetin, paqen dhe integrimin evropian. Ai e ka fituar atë. /Përshtatur nga ForeignAffairs/
Lini një Përgjigje