FLASH
Shkruar nga PamfletiVendet baltike mbështesin hapur bisedimet për një parandalim bërthamor evropian, ndërsa rritet pasiguria mbi rolin e SHBA-së.
Debati për krijimin e një parandalimi bërthamor evropian mori vrull në Konferencën e Sigurisë në Mynih, mes shqetësimeve në rritje për qëndrueshmërinë e angazhimit amerikan ndaj sigurisë së kontinentit.
Sipas një raportimi të POLITICO.eu, disa vende evropiane po mbështesin publikisht nisjen e bisedimeve për një kapacitet të përbashkët bërthamor që do të plotësonte armët atomike amerikane.
Zyrtarë të lartë nga dy vende baltike i thanë POLITICO-s se, ndonëse NATO mbetet themeli i parandalimit bërthamor, ato janë të gatshme të diskutojnë rolin e Evropës në këtë fushë. Kjo qasje i jep shtysë një debati që u zhvillua si në fjalimet publike, ashtu edhe në takime me dyer të mbyllura gjatë konferencës.
Shtysa për një diskutim serioz mbi armët bërthamore në Evropë lidhet me luhatjen e besimit se SHBA do të ndërhynte automatikisht në rast të një sulmi rus. Sipas POLITICO, kjo pasiguri nuk u zbut plotësisht as pas tonit më pajtues të Sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio, në fjalimin e tij të së shtunës.
Zëvendësministrja estoneze e Mbrojtjes, Tuuli Duneton, deklaroi se Estonia nuk e përjashton pjesëmarrjen në bisedime të hershme për një parandalim të përbashkët evropian. “Ne jemi gjithmonë të hapur për të diskutuar” me partnerët, tha ajo, duke theksuar se SHBA mbetet e angazhuar për të ofruar parandalim bërthamor për aleatët.
Edhe kryeministrja letoneze Evika Siliņa u shpreh në të njëjtën linjë. “Parandalimi bërthamor mund të na japë mundësi të reja. Pse jo?”, tha ajo për POLITICO, duke shtuar se çdo hap duhet të jetë në përputhje me angazhimet ndërkombëtare.
Sipas raportimit, qëndrimet e presidentit amerikan Donald Trump kanë ushqyer debatet në Evropë. Ai ka vënë në pikëpyetje nenin 5 të NATO-s për mbrojtjen kolektive, ka kritikuar kontributet e aleatëve në Afganistan dhe ka përsëritur thirrjet për aneksimin e Groenlandës, territor i Danimarkës, vend anëtar i NATO-s. Këto zhvillime, shkruan POLITICO, po e shtyjnë Evropën të kërkojë një shtresë shtesë “sigurimi” përballë Moskës.
Në praktikë, kjo nënkupton një rol më të madh për Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, të vetmet fuqi bërthamore në Evropë. Ndryshe nga Londra, Parisi nuk është pjesë e Grupit të Planifikimit Bërthamor të NATO-s. Presidentët francezë kanë theksuar se interesat kombëtare të Francës kanë dimension evropian, por vendimi për përdorimin e armëve bërthamore mbetet ekskluzivisht në duart e Parisit.
Kancelari gjerman Friedrich Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron e trajtuan çështjen e parandalimit bërthamor evropian në fjalimet e tyre në Mynih. Ministrja e Jashtme e Letonisë, Baiba Braže, e cilësoi temën si një nga më të rëndësishmet e këtij viti në konferencë. Edhe ministri belg i Mbrojtjes, Theo Francken, mori pjesë në një diskutim me dyer të mbyllura mbi këtë çështje.
Megjithatë, jo të gjithë janë dakord. Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez pranoi se Evropa duhet të forcohet për të frenuar Rusinë, por theksoi: “Unë besoj fort se riarmatosja bërthamore nuk është mënyra e duhur.”
Nga ana e Uashingtonit, nënpërgjegjësi amerikan i Mbrojtjes, Elbridge Colby, deklaroi se SHBA nuk po e tërheq ombrellën e saj bërthamore nga Evropa, por kërkon që vendet evropiane të bëjnë më shumë për mbrojtjen konvencionale.
Sipas POLITICO, bisedimet mes Francës, Gjermanisë dhe vendeve të tjera si Suedia janë ende në faza shumë të hershme. Macron paralajmëroi se duhet “riformuluar parandalimi bërthamor”, duke marrë në konsideratë edhe armët konvencionale me rreze të gjatë veprimi. Ai pritet të mbajë në fillim të marsit një fjalim të rëndësishëm mbi doktrinën bërthamore franceze.
Eksperti i çështjeve bërthamore Bruno Tertrais, nga Fondacioni për Kërkime Strategjike në Francë, tha për POLITICO se kjo tregon një ndryshim të lehtë në qasjen franceze, duke rritur ndërveprimin mes parandalimit konvencional dhe atij bërthamor.
Një dokument i prezantuar në margjinat e konferencës analizon gjashtë opsione për Evropën: forcimin e mëtejshëm të ombrellës amerikane; rritjen e rolit të Francës dhe Britanisë; krijimin e një “Euro-parandalimi” supranacional; zhvillimin e arsenaleve të reja kombëtare; ose fokusimin vetëm te parandalimi konvencional.
Dy zyrtarë të lartë evropianë, të cituar nga POLITICO në kushte anonimiteti, sugjeruan se vendet e tjera mund të mbështesin parandalimin francez përmes kapaciteteve konvencionale si nëndetëset, ndërsa Parisi mund të shqyrtojë edhe rritjen e arsenalit të tij me mbështetje financiare nga partnerët.
Disa vende kanë kërkuar që Franca të bashkohet me procesin zyrtar të planifikimit bërthamor të NATO-s, për ta lidhur më ngushtë arsenalin francez me sigurinë evropiane. Por zëvendësministrja franceze e Mbrojtjes, Alice Rufo, deklaroi në Mynih se Parisi nuk ka ndërmend ta bëjë këtë.
Ministri letonez i Mbrojtjes, Andris Sprūds, tha për POLITICO se vendi i tij respekton zgjedhjet sovrane të shteteve, por është i hapur për të integruar sa më shumë kapacitetin bërthamor francez në arkitekturën e NATO-s.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, u shpreh se nuk kundërshton diskutimet në Evropë, për sa kohë ato nuk minojnë rolin e SHBA-së. “Askush në Evropë nuk po argumenton që kjo të zëvendësojë ombrellën bërthamore të Shteteve të Bashkuara,” tha ai për POLITICO.
Tashmë, vëmendja përqendrohet te fjalimi i Macron-it në mars. Sipas studiueses Héloïse Fayet nga Instituti Francez i Marrëdhënieve Ndërkombëtare, konteksti gjeopolitik aktual krijon një mundësi për të harmonizuar qasjet evropiane mbi parandalimin.
“Ne duhet t’i përkthejmë këto fjalë në veprime dhe propozime konkrete për të forcuar parandalimin evropian përballë kërcënimit rus dhe paqëndrueshmërisë amerikane,” deklaroi ajo, sipas POLITICO.
Keta nuk zgjidhin dot hallet e vendeve te tyre e do zgjidhin halletr e Europes e globalet.