FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një rikthim në prapaskenat e periudhës para luftës tregon si u keqinterpretua inteligjenca perëndimore, madje edhe në Kiev, dhe sjell një paralajmërim të fortë për të ardhmen
Askush nuk besonte se Vladimir Putini do ta pushtonte Ukrainën. Katër vjet më pas, a ka nxjerrë mësime Evropa nga dështimet e vitit 2022?
Unë u ktheva pas në kohë për të zbuluar historinë e patreguar se si inteligjenca perëndimore u keqinterpretua, madje edhe në Kiev. Përfundimi sjell një paralajmërim të fortë për të ardhmen.
E marta shënoi përvjetorin e katërt të pushtimit të plotë të Ukrainës nga Vladimir Putini dhe në këtë periudhë të vitit është e vështirë të mos rikujtohet mëngjesi i 24 shkurtit 2022, kur fati i Ukrainës dhe historia e Evropës ndryshuan në mënyrë të pakthyeshme nga vendimi i njeriut në Kremlin.
Rreth orës 21:00, mbrëmjen para kësaj date, mora një mesazh nga një koleg në një media tjetër. Ishte një paralajmërim i qartë nga një burim i inteligjencës se lufta do të niste atë natë. E diskutuam mes ekipit të Guardian që mbulonte Ukrainën dhe redaktorëve ndërkombëtarë. Kolegia ime Emma Graham-Harrison, e cila ndodhej në një tren nate nga Kievi drejt qytetit të vijës së frontit Mariupol, vendosi të zbriste në mes të natës dhe të kërkonte një vend në trenin e parë që kthehej në Kiev. Doli të ishte një vendim i mençur: Mariupoli u vu shpejt nën rrethim dhe u bë skenë e disa prej masakrave më të rënda të luftës. Emma qëndroi në Kiev, pjesë e ekipit tonë që raportoi për sulmin fillestar rus ndaj kryeqytetit.
Katër vjet më vonë, miliona ukrainas janë detyruar të përshtaten me realitetin e ashpër të jetesës në një zonë lufte. Ata përjetuan tërheqjen e forcave ruse nga Kievi dhe mizoritë e lëna pas, euforinë e çlirimit të Hersonit dhe qyteteve të tjera, e cila shpejt u shndërrua në luftën e gjatë të konsumimit që shohim sot. Në këtë përvjetor të katërt, shumëkush shqetësohet se negociatat e Donald Trump mund të mos çojnë askund dhe se lufta mund të vazhdojë me muaj apo vite të tjera.
Në ato ditë të para, lufta ishte një botë e re, e frikshme dhe e paparashikueshme. Kujtimet e kaosit në stacionin e trenit në Kiev, ndërsa mijëra njerëz përpiqeshin të largoheshin mes frikës se rusët do të mbërrinin së shpejti, do të mbeten përgjithmonë me mua. Shpesh kujtoj edhe apartamentin e një taksisti nga Kievi, i cili për disa javë punoi me ne. Natën e dytë të luftës u strehuam në shtëpinë e tij në jug të Kievit, bashkë me gruan dhe tre fëmijët e tij. Kur u ktheva disa ditë më vonë, banesa ishte e heshtur dhe bosh: familja e tij ishte larguar në Poloni, një nga miliona familje ukrainase që u ndanë nga lufta.
Edhe imazhe të tjera më kanë mbetur në mendje: si supermarketi luksoz ku shkuam për furnizime në ditën e tretë të luftës, i mbushur me mango dhe fruta dragoi që dukeshin të pavend në kontekstin e ri – kujtime të një bote që ishte copëtuar nga sulmi i Putinit.
Në javët para pushtimit, isha ndër ata që shfaqnin skepticizëm për një sulm ndaj Kievit – mendoja se një veprim ushtarak rus në lindje të Ukrainës ishte më i mundshëm. Supozoja se shërbimet ruse të inteligjencës do t’i jepnin Putinit informacion të mjaftueshëm për të kuptuar se, edhe nëse një sulm fillestar ndaj Kievit do të kishte sukses, mbajtja e Ukrainës apo imponimi i një lideri pro-rus nuk do të funksiononte. Volodymyr Zelensky kishte të njëjtin qëndrim: edhe kur Londra dhe Uashingtoni paralajmëronin publikisht se lufta po afrohej, shumica e burimeve të mia ukrainase e konsideronin këtë si të pabazë.
Por sapo nisi pushtimi, ajo periudhë para luftës u zbeh në kujtesë: Zelensky u shndërrua në një lider heroik në kohë lufte dhe Evropa, të paktën fillimisht, ishte më e bashkuar se kurrë për t’u përballur me kërcënimin rus. Rezistenca ukrainase rezultoi e mjaftueshme për t’i zmbrapsur rusët nga periferia e Kievit dhe, edhe pse perspektivat për paqe janë të zymta, fakti që vendi vazhdon të ekzistojë përbën një arritje të madhe për Ukrainën.
Me kalimin e luftës, në mendjen time qëndronte dëshira për t’u rikthyer te ato momente para luftës për të kuptuar çfarë ndodhi prapa skenave. Si ishte e mundur që SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar ishin kaq të sigurta për atë që po vinte dhe pse askush tjetër nuk i besoi? Pse Zelensky i hodhi poshtë me kaq vendosmëri paralajmërimet amerikane? Pse francezët dhe gjermanët gjithashtu i injoruan paralajmërimet, duke bërë që kreu i shërbimit gjerman të inteligjencës, BND, të mbetej i bllokuar në Kiev mëngjesin e pushtimit? Si ndodhi që ne dinim mjaftueshëm për ta zbritur Emmën nga treni i natës, ndërsa ministri ukrainas i Mbrojtjes duket se shkoi për të fjetur pa pritur një sulm?
Rreth një vit më parë, nisa të pyes çdo zyrtar që kishte qenë në pozicione të larta në atë kohë, në Ukrainë, Evropë apo SHBA, dhe shpejt kuptova se ekzistonte një histori e rëndësishme që ende nuk ishte bërë publike, për lojërat e inteligjencës që zhvilloheshin prapa skenave në ata muaj.
Rindërtimi i saj përfshiu mbi 100 intervista në disa vende, përfshirë me zyrtarë të lartë të inteligjencës dhe me shumicën e elitës së sigurisë ukrainase të vitit 2022. Artikulli që rezultoi është ndoshta më i hulumtuari që kam shkruar në 13 vitet e punës sime në Guardian. Nëse nuk e keni lexuar ende, ju ftoj ta bëni. Një gazetari e tillë është në interes publik, por kërkon kohë dhe bëhet e mundur vetëm sepse Guardian financohet nga lexuesit, të cilët garantojnë pavarësinë editoriale dhe lirinë nga ndikimi komercial. Nëse nuk na mbështesni ende, merrni në konsideratë një kontribut të vetëm ose një donacion të vogël mujor, që të mund të realizojmë më shumë punë të tillë. /Përshtatur nga The Guardian/
Lini një Përgjigje