FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Dobësimi i Iranit, përplasjet ushtarake dhe përpjekjet për ndërtimin e një rendi të ri rajonal
Në fillim të vitit 2024, Republika Islamike e Iranit ndodhej në kulmin e fuqisë së saj. Ajo ishte aktori i jashtëm dominues në 4 shtete të Lindjes së Mesme: Irak, Liban, Siri dhe Jemen. Raketat dhe rrjetet e saj të armatosura kërcënonin dhe ushtronin presion mbi vendet arabe. Izraeli, armiku kryesor i Teheranit, ishte dëmtuar nga sulmi i Hamasit në tetor 2023 dhe po zhvillonte një luftë në shtatë fronte kundër aleatëve të Iranit. Programi bërthamor iranian po afrohej drejt prodhimit të një arme, ndërsa zyrtarët iranianë pasuronin uranium deri në 60 për qind dhe zgjeronin prodhimin e raketave balistike. Papritur, thirrjet e kahershme të regjimit për “vdekje Izraelit” dhe “vdekje Amerikës” morën një kuptim më konkret. Irani dukej pranë realizimit të objektivit të tij pesëdekadësh për t’u bërë fuqia më e madhe në botën myslimane.
Në prill 2024, Izraeli goditi një ndërtesë ku zhvillohej një takim i Forcës Quds, e vendosur pranë kompleksit të ambasadës iraniane. Objekti shërbente si seli operative për gjeneral brigade Mohammad Reza Zahedi, komandant i operacioneve të Gardës Revolucionare në Siri dhe Liban, përgjegjës për koordinimin e aktiviteteve të drejtuara nga Irani kundër Izraelit. Irani reagoi duke sulmuar drejtpërdrejt Izraelin. Në muajt që pasuan, u bë e qartë se vetëbesimi i mëparshëm i Teheranit ishte i gabuar: regjimi ishte shumë më i cenueshëm nga sa dukej.
Izraeli, së bashku me Francën, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara, neutralizoi pothuajse të gjitha dronët dhe raketat iraniane. Më pas, Izraeli shkatërroi sistemet e mbrojtjes ajrore të Iranit. Forcat izraelite i dhanë një goditje të rëndë Hezbollah-ut, aleatit më të fuqishëm të Iranit, duke vrarë liderin e tij afatgjatë dhe duke shkatërruar një pjesë të madhe të arsenalit të tij. Në qershor 2025, Izraeli ndërmori një sulm ushtarak kundër objekteve bërthamore dhe kapaciteteve të raketave balistike të Iranit. Në bashkëpunim me Uashingtonin, ai bombardoi dhe neutralizoi një pjesë të madhe të uraniumit të pasuruar të Iranit. Në shkurt të këtij viti, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli u përfshinë sërish në luftë me Iranin, duke dëmtuar rëndë më tej infrastrukturën ushtarake dhe të sigurisë, duke goditur industrinë e mbrojtjes së regjimit dhe duke eliminuar figura të larta në nivelet më të larta, përfshirë ish-udhëheqësin suprem Ali Khamenei dhe zëvendësin e tij kryesor, Ali Larijani.
Megjithatë, pavarësisht këtyre sukseseve, jo të gjithë në Shtetet e Bashkuara janë të kënaqur. Në fakt, shumë analistë amerikanë besojnë se konflikti ka shpenzuar burime amerikane në një përpjekje që ka shumë gjasa të mos arrijë të ndryshojë regjimin iranian. Disa gjithashtu mendojnë se lufta është zhvilluar me nxitjen e Izraelit dhe se ajo ka dëmtuar reputacionin e SHBA-së, duke konsumuar municione për të dobësuar një vend që paraqet kryesisht kërcënim për qytete si Haifa, Jerusalemi dhe Tel Avivi.
Sipas autorit, këto kundërshtime janë të gabuara. Ky nuk ishte një konflikt i zgjedhur. Irani i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara që në krijimin e Republikës Islamike, kur persona të lidhur me regjimin pushtuan ambasadën amerikane dhe mbajtën peng 66 diplomatë për më shumë se një vit. Që atëherë, Teherani ka vrarë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, mijëra ushtarë amerikanë. Edhe në gjendjen e tij të dobësuar, regjimi vazhdon të kërcënojë interesat amerikane. Kritikat gjithashtu neglizhojnë suksesin e konfliktit. Duke dobësuar ndjeshëm regjimin radikal të Iranit, lufta ka krijuar mundësi që figura më pragmatike të marrin kontrollin, duke rritur gjithashtu besimin dhe rolin e forcave opozitare të brendshme. Ajo ka përshpejtuar krijimin e një aleance të gjerë kundër Iranit që përfshin Izraelin, Shtetet e Bashkuara, shtete kyçe arabe, si Bahreini, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, dhe disa vende evropiane. Me fjalë të tjera, ka hedhur bazat për një Lindje të Mesme më të mirë.
Kjo nuk do të thotë se një e ardhme pozitive është e garantuar. Në Teheran, forcat më të ashpra përpiqen të ruajnë dominimin. Statusi rajonal i Izraelit ka nevojë për rikuperim pas luftës në Gaza, e cila dobësoi besimin mes tij dhe vendeve arabe. Për këtë arsye, ai duhet të thellojë bashkëpunimin me Shtetet e Bashkuara. Të dy vendet duhet të integrojnë kapacitetet e tyre mbrojtëse dhe të përdorin fuqinë e përbashkët për të goditur Iranin derisa ai të mos jetë më në gjendje të kërcënojë fqinjët. Ato duhet gjithashtu të ofrojnë ndihmë dhe mbrojtje për shtetet arabe që përballen jo vetëm me Iranin, por edhe me sfida mjedisore dhe ekonomike. Në këtë mënyrë, mund të dëshmojnë se partneriteti me SHBA-në dhe Izraelin është alternativa më e sigurt.
Përfundoni punën
Për vite me radhë, qasja e SHBA-së ndaj Iranit u mbështet në sanksione dhe diplomaci me ndikim të kufizuar. Por me rikthimin e Donald Trump në presidencë në janar 2025, administrata vendosi të ndërmarrë veprime ushtarake. Objektivat përfshijnë shkatërrimin e kapaciteteve raketore të Iranit, parandalimin e zhvillimit bërthamor dhe dobësimin e rrjeteve të tij në rajon.
Izraeli ndan këtë agjendë dhe ka kontribuar aktivisht përmes operacioneve ushtarake dhe bashkëpunimit të ngushtë me SHBA-në. Sulmet e përbashkëta kanë reduktuar ndjeshëm kapacitetet shkatërruese të Iranit, por sipas analizës, nevojitet një regjim i fortë verifikimi për të parandaluar rindërtimin e tyre.
Një element kyç është neutralizimi i rrjeteve të Iranit, si Hezbollah-u, Houthi-t dhe milicitë në Irak, duke i fragmentuar dhe kufizuar veprimtarinë e tyre.
Partnerë rivalë
Dobësimi i Iranit hap rrugën për një rend të ri rajonal. Vendet arabe, të cilat më parë përpiqeshin të shmangnin konfliktin me Teheranin përmes afrimit diplomatik, kanë kuptuar se kjo nuk garanton siguri. Konflikti ka treguar se SHBA mbetet garantuesi kryesor i sigurisë në rajon. Analiza sugjeron gjithashtu thellimin e bashkëpunimit teknologjik mes SHBA-së dhe Izraelit në fusha si inteligjenca artificiale, gjysmëpërçuesit dhe energjia e avancuar.
Rregullimi i marrëdhënieve
Për të ndërtuar një rend të ri, SHBA-ja dhe Izraeli duhet të përfshijnë vendet kyçe arabe në një strukturë të përbashkët sigurie dhe bashkëpunimi ekonomik. Propozohet një iniciativë rajonale që lidh Mesdheun, Detin e Kuq dhe Gjirin Persik.
Një komponent i rëndësishëm është normalizimi i marrëdhënieve arabo-izraelite, i lidhur me trajtimin gradual të çështjes palestineze përmes një qasjeje institucionale.
Në prag të një fillimi të ri
Lufta me Iranin ka implikime më të gjera për të ardhmen e rajonit. Një Iran më i dobët mund të hapë rrugën për stabilitet më të madh dhe integrim rajonal. Megjithatë, rezultati mbetet i pasigurt. Nëse SHBA-ja, Izraeli dhe partnerët e tyre arrijnë të shfrytëzojnë këtë moment, konflikti mund të shënojë një pikë kthese drejt paqes në Lindjen e Mesme. /Përshtatur nga ForeignAffairs/
Lini një Përgjigje