FLASH
Shkruar nga PamfletiLiderët e Bashkimit Europian po e ndjekin nga afër Hungarinë si një test për rikthimin e kontrollit demokratik dhe balancës institucionale. Liria e medias ishte një nga çështjet kryesore të shtetit ligjor për të cilat qeveria e Orbanit përplasej shpesh me Brukselin.
Perandoria mediatike e ndërtuar nga qeveria e ish-kryeministrit hungarez Viktor Orban, një nga shtyllat kryesore të pushtetit të tij 16-vjeçar, po shpërbëhet me shpejtësi pas zgjedhjeve të muajit të kaluar që i dhanë fund sundimit të tij.
Brenda pak javësh pas votimit, në të cilin opozita e qendrës së djathtë e udhëhequr nga Peter Magyar fitoi me shumicë dërrmuese, figura të rëndësishme të disa prej mediave më të njohura pro-Orban janë larguar nga detyra dhe një program kryesor lajmesh është hequr nga transmetimi.
Toni i medias publike ndryshoi menjëherë, me më shumë zëra të opozitës që nisën të shfaqeshin edhe përpara se Magyar të merrte zyrtarisht detyrën, ndërsa influencerët pro-Orban pothuajse janë zhdukur nga rrjetet sociale.
Këto konsiderohen si çarjet e para në sistemin mediatik të kontrolluar fort nga Orban, i cili pritet të pësojë ndryshime të thella nën qeverinë e re, e betuar në fillim të kësaj jave.
Magyar, i cili e ka quajtur median publike një “fabrikë gënjeshtrash”, ka premtuar rikthimin e lirisë së shtypit, hartimin e një ligji të ri për median dhe krijimin e një autoriteti të ri mediatik.
Brukseli po ndjek nga afër reformat
Orban, një nacionalist veteran, është anëtar i së djathtës konservatore europiane dhe arkitekt i modelit që ai e quan “demokraci joliberale”, ndërsa kundërshtarët e tij e akuzojnë për korrupsion dhe staniacion ekonomik.
Në zgjedhjet e 12 prillit, partia Tisza e Peter Magyar i dha fund sundimit 16-vjeçar të Orbanit dhe siguroi shumicën prej dy të tretash në parlament, të nevojshme për të zhbërë ndryshimet kushtetuese të ndërmarra nga Orban.
Liderët e Bashkimit Europian po e ndjekin nga afër Hungarinë si një test për rikthimin e kontrollit demokratik dhe balancës institucionale. Liria e medias ishte një nga çështjet kryesore të shtetit ligjor për të cilat qeveria e Orbanit përplasej shpesh me Brukselin.
Gjatë qeverisjes së Orbanit, media shtetërore u vu gjithnjë e më shumë nën kontrollin e qeverisë, ndërsa ligje të reja për median u miratuan dhe disa media private ose u mbyllën ose u morën nën kontroll nga biznesmenë pranë qeverisë.
Hungaria ra në vendin e 74-t në indeksin e lirisë së shtypit të organizatës “Reporterët pa Kufij” në vitin 2026, nga vendi i 23-të që mbante në vitin 2010. Qeveria e Orbanit i mohoi akuzat për presion ndaj medias dhe deklaroi se respekton standardet e Bashkimit Europian për lirinë e shtypit.
Tronditje në mediat pro-Orban
Kanali televiziv më i ndjekur në Hungari, TV2, shkarkoi drejtorin e lajmeve pas zgjedhjeve dhe hoqi nga transmetimi programin e tij kryesor informativ. Pronari i kanalit, biznesmeni pro-Orban Miklos Vaszily, deklaroi për portalin 444.hu se programi u ndërpre për shkak të “dëmtimit të markës”.
Moderatorët e lajmeve në TV2 kishin dalë publikisht në mbështetje të Orbanit përpara zgjedhjeve.
Javën e kaluar, kryeredaktori i portalit pro-Orban “Index” u shkarkua pasi media pranoi se një dokument i publikuar prej saj, që pretendohej se zbulonte planin sekret të Magyar për rritje taksash, “nuk ishte plani ekonomik i partisë Tisza”.
Dokumenti i rremë ishte një element kyç i fushatës së Orbanit kundër Magyar. “Index” nuk komentoi se kush e kishte krijuar dokumentin.
Ndërkohë në internet, një grup influencerësh të rinj pro-Orban të quajtur “Megafon” kanë ulur ndjeshëm numrin e videove të shkurtra të publikuara në Facebook, sipas një analize të faqes së verifikimit të fakteve Lakmusz.hu.
Në një podcast të drejtuar nga reperi i djathtë Dopeman, Orban u distancua nga “mediat e qendrës së djathtë që më parë na mbështesnin”, si TV2 dhe Index.
“Mundësi historike” për të reformuar median
Pas zgjedhjeve, edicioni i mbrëmjes i televizionit shtetëror M1 dha shenja të menjëhershme ndryshimi. Një studim i think-tankut Republikon zbuloi se mbulimi mediatik kishte favorizuar ndjeshëm Orbanin, ndërsa figurat e opozitës paraqiteshin negativisht. Por javën pas zgjedhjeve nisën të shfaqeshin më shumë zëra të ndryshëm dhe raportimet u bënë më të balancuara.
Ndryshimi u vu re më qartë kur Magyar u ftua në radion dhe televizionin shtetëror dhe u përplas me gazetarët, duke i pyetur pse nuk ishte ftuar më herët.
“Ne duam një shërbim lajmesh vërtet të balancuar dhe objektiv… duam që drejtuesit e tij të përzgjidhen përmes një procesi të negociuar dhe të balancuar”, deklaroi Magyar pas mbledhjes inauguruese të kabinetit të tij të mërkurën.
Në një nga dekretet e para si kryeministër, Magyar urdhëroi të enjten një rishikim “të plotë dhe të menjëhershëm” të medias publike dhe financimit të saj.
Megjithatë, krijimi i një mediaje publike realisht të balancuar do të jetë një sfidë e madhe, paralajmërojnë analistët.
Krisztina Balogh, gazetare në televizionin publik mes viteve 2016 dhe 2018, tregoi në një postim në Facebook se editorët kërkonin që lajmet të përshtateshin me narrativën e qeverisë.
“Një herë më kërkuan të gjeja një mjek që të thoshte para kamerës se emigrantët ishin të rrezikshëm sepse përhapnin sëmundje”, shkroi ajo.
Një fushatë kundër emigrantëve kishte rritur popullaritetin e Orbanit dhe e ndihmoi atë të fitonte tre zgjedhje radhazi pas vitit 2010.
Gabor Polyak, drejtues i departamentit të medias në Universitetin Eotvos Lorand, paralajmëroi se suksesi në reformimin e medias do të varet po aq nga vullneti politik sa edhe nga reformat ligjore.
“Nëse elita politike pranon se detyra e gazetarisë është të kritikojë dhe të mbajë distancë nga politika, atëherë pothuajse çdo media publike mund të funksionojë mirë”, tha Polyak.
Ndërprerja e reklamave shtetërore
Një tjetër shtyllë e sistemit mediatik të Orbanit ishte KESMA, një konglomerat me afro 500 media, përfshirë të gjitha gazetat rajonale, i krijuar nga aleatët e tij në vitin 2018.
Magyar deklaroi se do të ndalonte fluksin e madh të reklamave shtetërore drejt këtij grupi dhe do të rishikonte krijimin e tij, i cili ishte përjashtuar nga kontrolli i konkurrencës.
Një lëvizje e tillë do ta godiste rëndë KESMA-n, pasi media të mëdha si TV2 dhe Index mund të mbijetonin falë audiencës së lartë, por gazetat rajonale, për shembull, mund të përballeshin me mbyllje, tha eksperti Gabor Polyak. Ndryshimi mund të rikthente konkurrencën në treg dhe të rriste të ardhurat e mediave të pavarura./ Reuters
Lini një Përgjigje