FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Sulmet ndaj infrastrukturës energjetike në Gjirin Persik nuk janë më episode të izoluara, por sinjale të një krize që po përshkallëzohet me shpejtësi. Çdo goditje e re po çon më pranë një ndërprerjeje të madhe globale të furnizimit me energji. Tregjet tashmë po reagojnë jo vetëm ndaj mungesës, por ndaj frikës së një kolapsi të zinxhirit energjetik…
Shënjestrimi i drejtpërdrejtë i objekteve energjetike në Gjirin Persik ka treguar edhe një herë se konflikti rajonal nuk është më thjesht një krizë ushtarake apo diplomatike. Aktualisht kemi arritur në një pikë ku diskutimi tejkalon pyetjen se cila ndërtesë u godit apo cilat ishin humbjet specifike të një vendi prodhues.
Çështja thelbësore është shndërruar në një pyetje themelore: në çfarë kushtesh, përmes cilës infrastrukturë dhe me çfarë niveli sigurie mund të mbahet furnizimi global me energji?
Siguria energjetike nuk përcaktohet vetëm nga sasia e naftës apo gazit që nxirret nga toka, por edhe nga përpunimi, transporti drejt porteve, lëvizja e tankerëve, sigurimet dhe, në fund, mbërritja në kohë te blerësi. Ajo që po shohim sot në Gjirin Persik tregon se i gjithë ky zinxhir është nën presion.
Për dekada, objektet energjetike në Gjirin Persik janë konsideruar si infrastrukturë kritike për ekonominë globale. Megjithatë, sulmet e fundit kanë treguar se këto asete nuk janë më vetëm vlera strategjike ekonomike. Ato janë shndërruar në objektiva të drejtpërdrejta në fushën e betejës. Dhe këtë e bën shumë të qartë shkalla aktuale e shkatërrimit.
Që nga fillimi i armiqësive, rafineritë, fushat e naftës, impiantet e përpunimit të gazit, terminalet e eksportit dhe portet në një zonë të gjerë janë goditur. Për tregjet energjetike, kjo përfaqëson një prag kritik.
Sistemi nuk po llogarit më vetëm humbjen e një fushe të vetme; ai po vlerëson brishtësinë e një rrjeti të ndërlidhur infrastrukturor. Dëmtimi i një objekti të vetëm nuk ndalon vetëm prodhimin. Ai dëmton drejtpërdrejt besueshmërinë kontraktuale, flukset e transportit, primet e sigurimit dhe kapacitetin e rrugëve alternative.
Do të ishte një gabim i madh që situata aktuale të lexohet thjesht si një “seri sulmesh”. Studimet tregojnë se, si pasojë e sulmeve në Ras Laffan, rreth 20 për qind e kapacitetit eksportues të LNG-së së Katarit mund të mbetet jashtë funksionit për rreth 5 vjet.
Ndërkohë që operacionet e ngarkimit në portin e Fujairah në Emiratet e Bashkuara Arabe janë ndërprerë, aktivitetet në fushën e gazit Shah janë ndalur plotësisht. Në të njëjtën kohë, Arabia Saudite është detyruar të rrisë eksportet nga Yanbu për të kompensuar rreziqet që lidhen me Ngushticën e Hormuzit.
Të dhënat e fundit tregojnë se dërgesat nga Yanbu arritën në rreth 4 milionë fuçi deri në mes të marsit. Pra, sulmet nuk po godasin më objekte të izoluara, por po synojnë nyjet më të ndjeshme të arkitekturës energjetike të Gjirit.
Dhe kjo e shndërron krizën nga një problem lokal infrastrukture në një krizë globale të “sigurisë së rrjedhës”. Rasti i Katarit është veçanërisht domethënës, pasi dëmtimi në Ras Laffan ka zbuluar fleksibilitetin jashtëzakonisht të kufizuar të tregut të gazit natyror të lëngshëm (LNG).
Vlerësohet se dëmtimet nga lufta kanë nxjerrë jashtë funksionit kapacitet LNG prej 12.8 milionë tonësh në vit të Katarit. Kjo ka çuar në rishikime në ulje të parashikimeve globale për furnizimin me LNG.
Për më tepër, çmimet e LNG-së në Azi janë rritur me 143 për qind që nga fundi i shkurtit, duke shkaktuar rënie të ndjeshme të kërkesës, sidomos në ekonomitë më të ndjeshme ndaj çmimeve. Ky është një dallim shumë i rëndësishëm.
Ndërsa tregu i naftës lejon njëfarë zëvendësimi dhe ridrejtimi, sistemi i LNG-së është shumë më i ngurtë për shkak të kufizimeve të lëngëzimit, disponueshmërisë së anijeve, kapaciteteve të terminaleve dhe kontratave strikte. Për pasojë, dëmtimi në Ras Laffan ka nxjerrë në pah “thembrën e Akilit” jo vetëm të Katarit, por të gjithë balancës globale të gazit.
Rrugët alternative nuk janë të sigurta
Një realitet tjetër që po del në pah në Gjirin Persik është se tubacionet dhe terminalet alternative nuk ofrojnë garanci absolute sigurie. Ndërprerja e operacioneve në Fujairah në Emiratet e Bashkuara Arabe është një nga shembujt më konkretë.
Fujairah konsiderohej prej kohësh si një portë kryesore për të shmangur varësinë nga Ngushtica e Hormuzit. Megjithatë, ndikimi i sulmeve ka treguar se sa e brishtë mbetet kjo alternativë në kushte konflikti. E njëjta gjë vlen edhe për Arabinë Saudite.
Edhe pse Yanbu dhe tubacioni Lindje-Perëndim ofrojnë një mbrojtje të madhe ndaj rreziqeve në Hormuz, po bëhet e qartë se, me zgjerimin e luftës, edhe këto mekanizma shmangës kthehen vetë në objektiva.
Rrjedhimisht, sot pyetja nuk është më: “Cila rrugë e zëvendëson Hormuzin nëse mbyllet?” Pyetja e vërtetë është: sa gjatë mund të mbetet e sigurt çdo rrugë?
Nyja e rrezikut sistemik në Hormuz
Elementi kryesor që e shndërron dëmin në Gjirin Persik në një tronditje globale është, pa dyshim, Ngushtica e Hormuzit. Siç dihet, ajo është një nga pikat më kritike të tranzitit për rrjedhën globale të naftës dhe tregtinë e LNG-së.
Teksa lufta ka sjellë gati ndalimin e plotë të kalimit nëpër ngushticë ditët e fundit, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) e ka cilësuar këtë si “një nga ndërprerjet më të mëdha të furnizimit me naftë në histori”.
Prandaj, kur sulmet ndaj objekteve energjetike në Gjirin Persik përkojnë me ngushtimin de facto të
Hormuzit, çështja nuk është më vetëm humbja e eksporteve nga prodhuesit rajonalë. Ajo shndërrohet në një presion zinxhir që përhapet në ekonominë globale përmes kostove të naftës, LNG-së, lëndëve të para petrokimike dhe industrive të varura prej tyre.
Në fakt, nafta Brent, e cila ishte 70 dollarë më 26 shkurt, tani tregtohet mbi 100 dollarë. Por ajo që ka vërtet rëndësi është se kjo rritje nuk vjen vetëm nga humbja fizike e furnizimit.
Tregu po llogarit njëkohësisht kostot e sigurimit, sigurinë e tankerëve, aksesin në porte, rreziqet e forcës madhore dhe vonesat në dërgesa. Në të ardhmen, siguria gjeografike e kapaciteteve prodhuese dhe rrugëve të transportit do të jetë po aq vendimtare sa vetë kapaciteti.
Pra, objektet energjetike të goditura në Gjirin Persik po eksportojnë kostot e një konflikti rajonal drejt tregjeve globale. Ngjarjet e fundit kanë treguar edhe një herë se sa shumë varet sistemi energjetik nga disa pika specifike gjeografike dhe sa shpejt këto pika bëhen të cenueshme nën presion ushtarak.
Prandaj, tani çështja themelore nuk është se cili objekt është i sigurt, por si mund të sigurohet furnizimi global në mënyrë të qëndrueshme, të vazhdueshme dhe të parashikueshme./ Përshtati "Pamfleti" Nga “Daily Sabah”
Shënim: Büşra Zeynep Özdemir, studiuese e çështjeve të energjisë në Fondacionin SETA, Ankara.
Prodhimi i automjeteve me bateri elektrike krijoi mundesine e fitimeve kolosale nga eleminimi i automjeteve me karburant e shitja e atyre elektrike, natyrisht me cmime astronomike. Meqenese burimet naftembajtese jane ne vende qe nuk kane industri te shumeaneshme duke ua injoruar karburantin do realizoje kethimin e arit qe kane akumuluar te paguajne teknologjine e re. Grykesia e papare e firmave te nderlidhjes celulare, internetit, industrise elektronike, e kjo e fundit e energjise se baterive qe ka bere "revolucion" ne ekonomine e globit, do i shihet shume shpejt ana e pasme e medaljes. Ata qe dikur kane qene te nenshtruar, perbuzur e shtypur nga te tjeret e kane sot bankat, kujtojne se do vene boten nen thunder por gabohen se do i mundesojne vehtes zhdukjen totale.