FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Gjatë 16 viteve në pushtet, Orbán ka mbajtur kontroll të plotë mbi rregullat zgjedhore, duke i përshtatur ato sipas rrethanave politike.
Hungarezët do t’i drejtohen kutive të votimit më 12 prill në atë që pritet të jetë një nga zgjedhjet më të rëndësishme që nga rënia e komunizmit. Megjithatë, sipas kritikëve dhe analistëve, procesi nuk do të zhvillohet në kushte të barabarta.
Kryeministri Viktor Orbán ka ndërtuar ndër vite një avantazh të dukshëm elektoral përmes kontrollit të institucioneve dhe ndryshimeve graduale në rregullat e lojës politike. Ndryshe nga modeli i zgjedhjeve të kontrolluara në Rusi, ku kundërshtarët shpesh ndalohen të garojnë, në Hungari opozita lejohet të marrë pjesë, por pretendon se përballet me një sistem të pabarabartë.
Sipas kundërshtarëve, partia në pushtet Fidesz përfiton nga riformatimi i zonave zgjedhore, kontrolli i mediave dhe praktika të dyshuara për blerje votash. Edhe pse sondazhet e pavarura kanë treguar për muaj me radhë një epërsi të partisë Tisza të drejtuar nga Péter Magyar, analistët theksojnë se përkthimi i kësaj epërsie në fitore zgjedhore mbetet i vështirë për shkak të funksionimit real të sistemit në terren.
Gjatë 16 viteve në pushtet, Orbán ka mbajtur kontroll të plotë mbi rregullat zgjedhore, duke i përshtatur ato sipas rrethanave politike. Ish-deputetja e Fidesz, Zsuzsanna Szelényi, e cila u largua nga partia kur ajo ndryshoi drejt një kursi joliberal, e përshkruan këtë qasje si “vullnet për të fituar me çdo kusht”.
Një skenar i ngjashëm u pa edhe në zgjedhjet e vitit 2022, kur opozita u bashkua kundër Orbánit, por Fidesz arriti të sigurojë një shumicë prej dy të tretash në parlament. Orbán e interpretoi rezultatin si mbështetje për politikat e tij konservatore dhe patriotike.
Nga ana tjetër, Kim Lane Scheppele, profesoreshë në Universitetin Princeton dhe eksperte e zgjedhjeve në Hungari, argumenton se sistemi është ndërtuar në mënyrë të tillë që favorizon pushtetin. Sipas saj, shumica parlamentare i mundëson qeverisë të ndryshojë ligjet për të neutralizuar çdo strategji të opozitës.
Një nga elementët kryesorë të kritikës është riformatimi i zonave zgjedhore. Pas vitit 2010, parlamenti u zvogëlua dhe vendi u nda në 106 zona njëmandatëshe me madhësi të pabarabartë. Zonat më të mëdha ndodhen kryesisht në bastione të opozitës, ndërsa ato më të vogla në zona që mbështesin Fidesz. Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) ka shprehur shqetësim për këtë praktikë, duke theksuar devijime të konsiderueshme në madhësinë e zonave.
Një tjetër element është kontrolli i mediave. Që nga viti 2010, reklamat shtetërore janë tërhequr nga mediat kritike, ndërsa reklamuesit privatë janë paralajmëruar të shmangin bashkëpunimin me to. Si rezultat, shumë media të pavarura janë dobësuar ose janë blerë nga biznesmenë të afërt me qeverinë. Sipas eurodeputetes holandeze Tineke Strik, mungesa e mediave të lira e bën të vështirë zhvillimin e zgjedhjeve të lira.
Parlamenti Evropian ka ngritur gjithashtu shqetësime për gjendjen e demokracisë në Hungari, duke theksuar dominimin e narrativës shtetërore në hapësirën mediatike. Qeveria hungareze i ka hedhur poshtë këto akuza, duke deklaruar se pluralizmi i mendimit ekziston.
Praktika e ashtuquajtur “turizëm zgjedhor” është një tjetër pikë debati. Në vitin 2021, u lehtësua regjistrimi i votuesve në zona ku ata nuk banojnë. Kritikët argumentojnë se kjo mundëson zhvendosjen strategjike të votuesve në zona kyçe, megjithëse mungesa e të dhënave e bën të vështirë verifikimin e ndikimit real.
Gjithashtu, zgjerimi i së drejtës së votës për hungarezët etnikë në vendet fqinje ka sjellë një elektorat shtesë që në shumicë mbështet Fidesz. Këta votues mund të votojnë me postë, ndërsa emigrantët hungarezë në vende më të largëta përballen me procedura më të ndërlikuara.
Në fund, janë ngritur edhe akuza për blerje votash, veçanërisht në zonat më të varfra. Organizata të shoqërisë civile kanë raportuar raste ku votuesve u janë ofruar para ose mallra në këmbim të votës. Akuza të ngjashme janë paraqitur edhe gjatë kësaj fushate, përfshirë në një dokumentar të publikuar më 26 mars nga gazetarë të pavarur.
Qeveria ka deklaruar se çdo parregullsi mund të hetohet nga autoritetet dhe ka vënë në dyshim besueshmërinë e disa prej këtyre akuzave.
Ndërsa opozita shpreson të sfidojë këtë sistem dhe të sjellë ndryshim, shumë analistë mbeten skeptikë nëse mekanizmat aktualë do të lejojnë një garë realisht të barabartë./ Përshtati "Pamfleti" nga "Politico".
Lini një Përgjigje