FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Presidenti francez Emmanuel Macron pritet të shqyrtojë mundësinë e zgjerimit të mbrojtjes bërthamore franceze drejt vendeve të tjera evropiane, pas konsultimeve me këshilltarët e tij. Ai e kishte lënë të hapur këtë opsion edhe vitin e kaluar, pas zhvillimeve në Ukrainë.
Pezullimi i përkohshëm i ndarjes së inteligjencës ushtarake amerikane me Ukrainën në mars 2025 shkaktoi pasoja të menjëhershme në terren dhe rihapi në Evropë debatin mbi parandalimin bërthamor, një diskutim që nuk kishte marrë përmasa të tilla që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë.
Kur Uashingtoni ndaloi për disa ditë rrjedhën e informacioneve drejt Kievit, forcat ukrainase u përballën me vështirësi operacionale, ndërsa qeveritë evropiane e ndoqën zhvillimin me shqetësim. Edhe pse masa ishte e përkohshme, sinjali politik ishte i fortë: në disa kryeqytete evropiane u shtuan dyshimet për besueshmërinë e Shteteve të Bashkuara si partner ushtarak afatgjatë.
Sipas burimeve të cituara nga Bloomberg, disa vende evropiane kanë nisur diskutime dypalëshe dhe trepalëshe, kryesisht në nivel ushtarak, për të forcuar ose ndërtuar një mekanizëm evropian parandalimi bërthamor. Bisedimet zhvillohen në mënyrë diskrete, veçanërisht mes shteteve që strehojnë asete ushtarake amerikane, ndodhen pranë kufirit me Rusinë dhe e perceptojnë si të drejtpërdrejtë kërcënimin nga Moska.
Aktualisht, Evropa mbështetet te “ombrella bërthamore” e SHBA-së, e cila përfshin armët amerikane të vendosura në kontinent dhe garancinë e mbrojtjes kolektive të NATO-s. Nëse besueshmëria e këtij angazhimi vihet në pikëpyetje, vendet evropiane përballen me një Rusi që zotëron arsenalin më të madh bërthamor në botë.
Në Evropë, vetëm Franca dhe Mbretëria e Bashkuar disponojnë armë bërthamore. Presidenti francez Emmanuel Macron pritet të shqyrtojë mundësinë e zgjerimit të mbrojtjes bërthamore franceze drejt vendeve të tjera evropiane, pas konsultimeve me këshilltarët e tij. Ai e kishte lënë të hapur këtë opsion edhe vitin e kaluar, pas zhvillimeve në Ukrainë.
Mbretëria e Bashkuar mbështetet në një zinxhir furnizimi amerikan për raketat e saj, të prodhuara nga kompania Lockheed Martin, ndërsa nëndetëset ndërtohen në Britani dhe Londra ruan autonominë operacionale. Franca, nga ana tjetër, prodhon vetë kokat e saj bërthamore.
Teorikisht, edhe vende të tjera evropiane mund të kërkonin të pajiseshin me armë bërthamore, por një hap i tillë do të sillte kosto të larta ekonomike dhe politike, si dhe do të kërkonte shkeljen e marrëveshjeve ndërkombëtare për mospërhapjen e armëve bërthamore. Njëkohësisht, ato do të duhej të pranonin rrezikun që përfshin mbrojtja e një aleati në rast përshkallëzimi.
“Imagjinoni Rusinë duke pushtuar Estoninë”, deklaroi për Bloomberg Pavel Podvig, studiues në Institutin e Kombeve të Bashkuara për Çështjet e Çarmatimit. “Franca mund t’i shkaktojë dëme të mëdha Rusisë, por Rusia mund të shkaktojë dëme të barasvlershme Francës. A do të ishte Parisi i gatshëm ta merrte këtë rrezik?”
Çështja e parandalimit bërthamor pritet të jetë në qendër të diskutimeve edhe në Konferencën e Sigurisë në Mynih. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se zëvendësimi i plotë i ombrellës amerikane do të ishte ekonomikisht i vështirë. Në vitin 2025, Bashkimi Evropian dhe Mbretëria e Bashkuar shpenzuan mbi 530 miliardë dollarë për mbrojtjen, një nivel që tashmë ushtron presion mbi buxhetet kombëtare.
Daria Dolzhikova, studiuese në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara, shprehet se një mekanizëm i vetëm pan-evropian parandalimi bërthamor nuk duket realist. Sipas saj, sfida qëndron te mënyra se si strategjitë franceze dhe britanike mund të kontribuojnë në forcimin e sigurisë së përgjithshme evropiane.
Franca dhe Mbretëria e Bashkuar zotërojnë rreth 400 koka bërthamore të vendosura, krahasuar me rreth 1,670 që ka SHBA-ja. Edhe pse më i vogël, ky arsenal mbetet i mjaftueshëm për të shkaktuar shkatërrim në shkallë të gjerë. Rusia, ndërkohë, disponon një gamë më të gjerë armësh taktike, përfshirë edhe armë bërthamore me fuqi më të ulët.
Të dy vendet shpenzojnë rreth 12 miliardë dollarë në vit për mirëmbajtjen e arsenaleve të tyre. Çdo zgjerim i mundshëm i mbrojtjes bërthamore për vende të tjera përballet edhe me sfida politike të brendshme, përfshirë debatin në Francë, ku figura si Marine Le Pen dhe Jordan Bardella kanë kundërshtuar idenë e një parandalimi bërthamor “të përbashkët”.
Nga ana tjetër, NATO vijon të theksojë unitetin e aleancës. Sekretari i Përgjithshëm Mark Rutte ka deklaruar se SHBA-ja mbetet e përkushtuar ndaj NATO-s, ndërsa një zyrtar i Pentagonit ka pohuar se parandalimi bërthamor në mbështetje të aleatëve vazhdon pa ndryshime. Presidenti Donald Trump nuk e ka adresuar publikisht çështjen e ombrellës bërthamore dhe, sipas burimeve të Bloomberg, tema nuk është ngritur as në biseda private.
Megjithatë, sipas vlerësimeve të përfshira në raport, kufizimet ekonomike dhe politike mund të frenojnë ambiciet për një arkitekturë të re bërthamore evropiane. Kryeministri belg Bart De Wever deklaroi se ndërtimi i një ombrelle bërthamore shumë-shtresore do ta afronte Evropën me statusin e një fuqie botërore, duke shtuar se mbetet e diskutueshme nëse kontinenti duhet të ndjekë një rrugë të tillë. / Përshtatur nga Bloomberg
Lini një Përgjigje