FLASH
Shkruar nga PamfletiRegjimi iranian mbetet problematik, por një luftë e drejtë kërkon një vlerësim të matur dhe përdorimin e dhunës si mjet të fundit. Në këtë rast, vendimi për të sulmuar është trajtuar më shumë si projekt personal, ku fuqia amerikane shihej si e mjaftueshme për të justifikuar pasojat. Vetëm forca nuk garanton të drejtën dhe, në disa raste, nuk siguron as fitoren.
Jo çdo luftë ka një fitues. Por çdo luftë ka të paktën një humbës dhe, nëse armëpushimi shënon fundin e konfliktit me Iranin, humbësi më i madh do të jetë Donald Trump. Konflikti ka penguar objektivat e tij kryesore dhe ka zbuluar kufizimet e vizionit të tij për një mënyrë të re të përdorimit të fuqisë amerikane.
Paqja mbetet jashtëzakonisht e brishtë. Shtetet e Bashkuara dhe Irani nuk bien dakord nëse ajo përfshin edhe Libanin, i cili po goditet rëndë nga Izraeli, në një mënyrë që duket se rrezikon qëllimisht armëpushimin më të gjerë. Palët kundërshtojnë edhe mënyrën se si Irani duhet të hapë Ngushticën e Hormuzit, një kusht amerikan për nisjen e bisedimeve. Qëndrimet e tyre janë aq të largëta sa nuk bien dakord as për planin që do të diskutojnë në Islamabad gjatë fundjavës.
Arsyeja më e fortë për të menduar se Trump nuk do të rikthehet në luftë është se ai tashmë e kupton se nuk duhej ta kishte nisur atë. Deklaratat e tij kërcënuese për shkatërrimin e Iranit duken si përpjekje për të maskuar tërheqjen. Ai e di se një luftë e re do të trondiste tregjet dhe, pasi ka shpallur një “Epokë të Artë” për Lindjen e Mesme, do të rrezikonte të dukej i pabesueshëm.
Edhe Irani ka arsye për të treguar përmbajtje. Udhëheqësit e tij po eliminohen vazhdimisht. Megjithëse tregojnë pak kujdes për qytetarët, përfshirë mijëra viktima të luftës, shkatërrimi i gjerë i rrjeteve energjetike dhe të transportit do ta bënte vendin më të vështirë për t’u qeverisur. Teherani kërkon gjithashtu heqjen e sanksioneve dhe beson se koha mund të punojë në favor të tij në tryezën e negociatave. Shtetet e Bashkuara nuk mund t’i mbajnë përgjithmonë trupat në gatishmëri për sulm. Nëse lufta rifillon, kjo ka gjasa të ndodhë sepse Irani e tepron me kërkesat e tij.
Skenari më i mundshëm është që një regjim iranian i dobësuar të mbijetojë, duke u përpjekur të ruajë pushtetin dhe të mbrojë objektiva maksimalë në negociata. Irani nuk ka flotë detare apo forcë ajrore funksionale dhe ka humbur një pjesë të madhe të raketave dhe dronëve. Për t’i rindërtuar ato, duhet të përballet me faktin se ekonomia e tij është dëmtuar rëndë nga më shumë se 21 mijë sulme amerikane dhe izraelite.
Trump e paraqet këtë si një fitore të madhe. Megjithatë, kjo nuk përputhet me progresin e kufizuar në arritjen e tre objektivave kryesore të luftës: sigurimin dhe zhvillimin e Lindjes së Mesme përmes kufizimit të Iranit, rrëzimin e regjimit dhe ndalimin përfundimtar të programit bërthamor iranian.
Lufta ka dëmtuar sigurinë rajonale. Para saj, Izraeli kishte dobësuar pjesërisht rrjetin e milicive të lidhura me Iranin. Tani, Irani ka krijuar një formë të re presioni duke sulmuar vendet e Gjirit dhe duke penguar transportin në Ngushticën e Hormuzit. Ai synon të vendosë tarifa për përdorimin e saj. Edhe Trump ka përmendur mundësinë e ndarjes së të ardhurave. Vendet e Gjirit dhe partnerët e tyre mund të përpiqen ta kundërshtojnë këtë, por tensionet pritet të vazhdojnë.
Edhe nëse prodhuesit e naftës ndërtojnë rrugë alternative për të shmangur Gjirin, proces që kërkon vite, Irani do të mbetet në gjendje të godasë infrastrukturë kritike. Kjo i detyron vendet e rajonit të pyesin nëse mund të mbështeten te SHBA, apo nëse duhet të forcojnë kapacitetet e tyre ose të kërkojnë një marrëveshje me Iranin.
Regjimi iranian mbetet në pushtet, pavarësisht pretendimeve të dobëta për rrëzim. Ekziston mundësia që qytetarët të ngrihen kundër tij, por kjo duket më pak e mundshme se para luftës, kur pakënaqësia ishte në nivele të larta. Me shëndetin e dobësuar të Ajatollah Ali Khameneit, vendi përballej me një tranzicion të vështirë. Lufta e ka përshpejtuar këtë proces, duke vendosur në qendër të pushtetit djalin e tij, Mojtaba, ndërsa kontrolli real mbetet te Garda Revolucionare dhe fraksionet e saj.
Rreziku bërthamor mund të jetë rritur. Pavarësisht dëmeve të shkaktuara, rreth 400 kilogramë uranium i pasuruar mbetet i fshehur në objektet bërthamore, sasi e mjaftueshme për prodhimin e disa armëve. Ndërsa Irani kërkon lehtësim sanksionesh, nxitja për ta përdorur këtë kapacitet si mjet parandalues është rritur, duke rrezikuar përhapjen bërthamore në rajon. Për ta ndalur këtë, mund të nevojiten ndërhyrje të përsëritura ushtarake, gjë që vështirë se mund të mbahet në kohë.
Izraeli ka treguar fuqi të konsiderueshme ushtarake, por lufta ka nxjerrë në pah kufijtë e saj dhe ka rritur tensionet në rajon. Megjithëse ka fituar mbështetje nga disa politikanë amerikanë, perceptimi publik në SHBA është bërë më negativ, duke e dobësuar pozicionin e tij afatgjatë.
Shtetet e Bashkuara përballen me reflektime më të thella. Fuqia e tyre tradicionalisht ka ardhur nga kombinimi i forcës ushtarake me autoritetin moral. Kur presidenti kërcënon shkatërrimin e një qytetërimi të tërë, ky dimension moral vihet në dyshim.
Disa zyrtarë e shohin çlirimin nga normat ndërkombëtare si një burim fuqie. Por lufta ka treguar se parimi “forca bën të drejtën” nuk është vetëm në kundërshtim me dekada të politikës së jashtme, por edhe një ide e gabuar. Edhe pse epërsia ushtarake amerikane ishte e dukshme, konflikti nxori në pah probleme të thella.
Vlera e kësaj fuqie është e lehtë të mbivlerësohet. Kapacitetet prodhuese nuk arrijnë të furnizojnë mjaftueshëm shpejt forcat e armatosura, ndërsa Irani zhvilloi një luftë asimetrike me mjete të kufizuara. Përdorimi i tepruar i forcës pa një strategji të qartë çon në vendime të dobëta dhe dobëson vetë fuqinë amerikane.
Regjimi iranian mbetet problematik, por një luftë e drejtë kërkon një vlerësim të matur dhe përdorimin e dhunës si mjet të fundit. Në këtë rast, vendimi për të sulmuar është trajtuar më shumë si projekt personal, ku fuqia amerikane shihej si e mjaftueshme për të justifikuar pasojat. Vetëm forca nuk garanton të drejtën dhe, në disa raste, nuk siguron as fitoren./ Përshtatur nga The Economist
Lini një Përgjigje