FLASH
Shkruar nga Pamfleti
250-vjetori i Deklaratës Amerikane të Pavarësisë duhej të ishte një festë e demokracisë. Por koha nuk është aspak e favorshme për këtë...
Fjalimi më domethënës për jubileun e pavarësisë amerikane është mbajtur tashmë. Ironia qëndron në faktin se ai u mbajt nga mbreti britanik Charles III, një pasardhës i mbretit George III, nga i cili më 4 korrik 1776, 13 kolonitë u shkëputën për të themeluar Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Në fund të prillit, Charles iu drejtua të dy dhomave të Kongresit në Uashington dhe u përkul para etërve themelues të Amerikës. Ata, tha ai, kishin qenë rebelë të guximshëm dhe plot imagjinatë, rebelë për një kauzë të drejtë.
250 vjet më pare, shtoi mbreti me humor, "siç themi ne në Mbretërinë e Bashkuar: vetëm para pak kohësh", ata arritën të bashkonin koloni të ndryshme në një komb të vetëm, mbi idenë revolucionare të "jetës, lirisë dhe kërkimit të lumturisë".
Charles e përfundoi fjalimin me një paralajmërim që tingëllon shumë aktual edhe sot. Ai krijoi një lidhje mes Deklaratës Amerikane të Pavarësisë dhe Magna Cartës britanike, duke theksuar se një nga parimet themelore të të dy demokracive anglosaksone është kontrolli dhe balancimi i pushtetit ekzekutiv.
A mund të festohet sikur të mos kishte ndodhur asgjë?
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi: a mund të festojë Amerika në vitin 2026 sikur të mos kishte ndodhur asgjë?
Sikur të mos ekzistonte Donald Trump? Sikur të mos kishte pasur përpjekje për ta shndërruar republikën në një sistem autoritar? Sikur të mos ekzistonte korrupsioni i hapur i familjes Trump? Sikur presidenti të mos i ndiqte kundërshtarët politikë dhe të mos e mashtronte publikun çdo ditë pa pikën e turpit?
Aktori dhe regjisori Robert De Niro tha këto ditë se fjalia "ne e duam vendin tonë" i ngec në fyt, sepse Amerika e sotme nuk është më aq e dashur.
"Me keqardhje e them, por ta duash vendin tënd ka filluar të tingëllojë si fjalët e një gruaje të dhunuar që thotë se e do burrin që e rreh", shtoi ai.
De Niro nuk është një alarmist i së majtës. Ai konsiderohet një patriot amerikan, i cili me filmin "The Good Shepherd" i ngriti CIA-s një monument kritik.
Nga ana tjetër, moderatori Bill Maher, i cili në emisionin e tij tallet njësoj si me Trumpin dhe botën MAGA, ashtu edhe me dogmatizmin e së majtës dhe teprimet e kulturës "woke", argumenton se Amerika mund të festohet pa e përzier Trumpin në këtë histori.
Sipas tij, është e mundur të jesh patriot pavarësisht se kush ndodhet në Zyrën Ovale. "Trump është vetëm kujdestari i përkohshëm i shtëpisë. Bëhet fjalë për Amerikën dhe ai nuk është Amerika", shprehej Maher.
Në mënyra të ndryshme, Maher dhe De Niro shprehën të njëjtën ndjenjë: përçarjen e thellë që shumë amerikanë po përjetojnë sot.
Dikur ishte shumë më e lehtë
Disa vite më parë, një shok i vjetër shkolle më ftoi të festoja 4 Korrikun në rajonin Finger Lakes, në pjesën veriore të shtetit të Nju Jorkut. Xhaxhai i tij kishte një shtëpi pushimi atje.
Familjarët dhe miqtë u mblodhën së bashku. Njerëzit notonin, bënin ski mbi ujë, piqnin mish në skarë dhe pinin birrë, ose atë që amerikanët e quajnë birrë. Kjo zonë ndryshon shumë nga qyteti i Nju Jorkut. Në këtë pjesë të shtetit ka mjaft zona konservatore. Natyrisht, edhe atëherë në Ditën e Pavarësisë flitej për politikë.
Xhaxhai i mikut i përkiste brezit që kishte marrë pjesë në Luftën e Vietnamit ose, siç thoshte ai, kishte luftuar kundër "komunistëve të verdhë". Kur fliste për Evropën, e bënte me vetëbesimin e një populli që beson se ishte ai që e çliroi kontinentin nga fashizmi.
Shumë amerikanë rriten me bindjen se jetojnë në vendin më të madh në botë. Megjithatë, brezi i ri kishte gjetur mënyra për ta shprehur këtë krenari pa i parë të tjerët me përçmim.
Prandaj të gjithë e linin xhaxhain të fliste dhe kafshonin buzët. Derisa, më në fund, tezja tha fjalët shpëtuese: "Mendoj se tani duhet të hamë."
Pas perëndimit të diellit, qielli mbi liqenin Canandaigua u ndriçua nga fishekzjarrët. Sot, shumë prej këtyre takimeve nuk janë më të mundshme. Trump ka shkatërruar miqësi dhe ka përçarë familje.
Patriotizmi amerikan dikur kishte diçka të natyrshme
Miqësia me shokun e klasës daton që nga vitet tetëdhjetë, kur autori kaloi një vit shkëmbimi në një shkollë të mesme në Rochester, pranë liqenit Ontario, jo larg Ujëvarave të Niagarës.
Në atë kohë, në Shtëpinë e Bardhë ndodhej Ronald Reagan, i cili, sipas shumë amerikanëve, e kishte rikthyer besimin e vendit pas traumës së Luftës së Vietnamit dhe kishte nisur përpjekjet për të fituar Luftën e Ftohtë.
Kur u largua nga detyra në vitin 1989, Reagan mbajti fjalimin e tij të lamtumirës, ku citoi puritanin John Winthrop dhe përshkrimin e Amerikës si një "qytet që ndriçon mbi kodër" , një simbol shprese dhe lirie për gjithë botën.
Patriotizmi amerikan i asaj kohe kishte diçka spontane dhe të çiltër. Për dikë që vinte nga Gjermania, një vend që ende kishte vështirësi të shprehte dashurinë për atdheun për shkak të historisë së tij, kjo ishte madje diçka e këndshme.
Çdo mëngjes, para fillimit të mësimit, nxënësit recitonin Betimin ndaj Flamurit: "betohem për besnikëri ndaj flamurit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe republikës që ai përfaqëson: një komb nën Zotin, i pandashëm, me liri dhe drejtësi për të gjithë."
Flamuri amerikan valëvitej në shkolla dhe para shtëpive të bukura në periferi. Kur sportistët amerikanë fitonin medalje dhe thyenin rekorde në Lojërat Olimpike, dëgjoheshin kudo thirrjet:
"USA! USA!"
Sot, kur dëgjohen këto thirrje, ka shumë gjasa që ato të vijnë nga një tubim i lëvizjes MAGA, ku Donald Trump nxit entuziazmin e mbështetësve të tij. Sipas autorit, patriotizmi është shndërruar gjithnjë e më shumë në nacionalizëm dhe shovinizëm.
Parullat "America First" dhe "Make America Great Again" po zëvendësojnë gjithnjë e më shumë moton historike të vulës së madhe të Shteteve të Bashkuara: "E pluribus unum" – "Nga shumë, një".
Fillimisht kjo moto i referohej bashkimit të 13 kolonive në një shtet të vetëm. Me kalimin e kohës, kuptimi i saj u zgjerua: larmia e popullsisë u konsiderua një nga burimet kryesore të forcës së Amerikës.
Kjo ide nuk përputhet me vizionin e Donald Trumpit, lëvizja politike e të cilit mbështetet kryesisht te identiteti i bardhë, i krishterë dhe nacionalist. Për këtë arsye, ai përpiqet të ndryshojë mënyrën se si interpretohet historia amerikane. Trump nuk ka njohuri të thella për historinë e vendit.
Vitin e kaluar, kur një gazetar në Zyrën Ovale e pyeti se çfarë kuptimi kishte për të Deklarata e Pavarësisë, e varur në mur, Trump u përgjigj: "është pikërisht ajo që thotë emri: një deklaratë. Një deklaratë uniteti, dashurie dhe respekti. Dhe kjo do të thotë shumë."
Dashuri, unitet dhe respekt?
Autori kujton se më 4 korrik 1776, më shumë se një vit pasi kishin nisur përplasjet e armatosura me ushtrinë britanike në Lexington dhe Concord, Kongresi i Dytë Kontinental miratoi Deklaratën e Pavarësisë, duke formalizuar luftën revolucionare që përfundoi vetëm në vitin 1783.
Deklarata shënon fillimin e historisë së demokracisë amerikane. Por ajo nuk është një dokument dashurie. Në 50 vitet e fundit, nxënësve amerikanë nuk u është mësuar vetëm ana heroike e kësaj historie.
Thomas Jefferson nuk ishte vetëm autori i fjalëve të famshme se "të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë" dhe se janë pajisur me të drejta të patjetërsueshme si jeta, liria dhe kërkimi i lumturisë.
Ai ishte gjithashtu pronar skllevërish. Në periudha të caktuara, në plantacionin e tij në Monticello ai mbante rreth 600 skllevër. Edhe George Washington, komandanti i Ushtrisë Kontinentale dhe presidenti i parë i SHBA-së, zotëronte rreth 300 skllevër në pronën e tij në Mount Vernon.
Historia nuk është bardh e zi. Për dekada me radhë, mësimi i këtyre kontradiktave të figurave historike dhe i periudhave të ndryshme të historisë amerikane nuk konsiderohej aspak joamerikan.
Librat kritikë po hiqen nga bibliotekat
Sot situata është ndryshe. Donald Trump po zhvillon një luftë kulturore në shkolla dhe universitete. Historia e skllavërisë, segregacionit racor dhe shfarosjes së amerikanëve vendas nuk synohet të fshihet plotësisht nga programet mësimore, por t'i kushtohet më pak vëmendje.
Sipas Trumpit dhe mbështetësve të tij, përqendrimi i vazhdueshëm te kapitujt e errët të historisë amerikane traumatizon të rinjtë dhe krijon një imazh të padrejtë për vendin. Ata argumentojnë se duhet të marrë fund paraqitja e Amerikës vetëm përmes gabimeve të së kaluarës.
Një qasje e tillë njihet edhe në Gjermani. Megjithatë, sipas tij, në "vendin e të lirëve" po ndodhin zhvillime konkrete: libra kritikë po hiqen nga bibliotekat shkollore, portrete të figurave të konsideruara të papërshtatshme po largohen nga institucionet, fondet për programet e diversitetit janë shkurtuar dhe programet universitare po i nënshtrohen një kontrolli të rreptë ideologjik.
250 vjet pas themelimit të demokracisë amerikane, presidenti ka vënë në lëvizje një kundërrevolucion me karakter konservator. Kanë kaluar tashmë dhjetë vjet që kur dy demokracitë anglosaksone, dikur shtylla të botës liberale, hynë në krizë për shkak të ngritjes së lëvizjeve populiste. Në Mbretërinë e Bashkuar kjo u shfaq me Brexit-in, ndërsa në Shtetet e Bashkuara me ardhjen e Donald Trumpit në pushtet.
Megjithëse bëhet fjalë për procese të ndryshme, autori vlerëson se të dyja kanë rrënjë të përbashkëta në dështimet e elitave politike. Me një formulim të qëllimshëm provokues, ai shkruan se: e djathta e çoi kapitalizmin në teprim; e majta e teproi me korrektësinë politike.
Si rezultat, shumë burra të bardhë të klasës punëtore, që përbëjnë bazën e këtyre lëvizjeve, u ndjenë njëkohësisht të lënë pas ekonomikisht dhe të margjinalizuar kulturorisht.
Ky reagim politik, ka tronditur thellë Perëndimin dhe, njëkohësisht, u ka krijuar hapësirë sistemeve autoritare në botë për të rritur ndikimin e tyre.
Presidenti do të mbajë edhe një herë fjalimin e tij të zakonshëm
Më 4 korrik, Donald Trump pritet të mbajë fjalimin e Ditës së Pavarësisë në National Mall, në Uashington.
Mesazhi do të jetë i njohur: Amerika është rikthyer, epoka e artë ka filluar dhe ai është njeriu që e ka bërë vendin sërish më të madhin në botë. Megjithatë, shumë amerikanë nuk do ta ndjekin fjalimin presidencial. Ata do të mblidhen me familjet dhe miqtë në festa tradicionale me skarë dhe do të shpresojnë që zgjedhjet për Kongresin në nëntor të shënojnë fillimin e fundit të fenomenit politik të njohur si trumpizëm.
Lavdërimi i vazhdueshëm i Amerikës nga presidenti është, në të njëjtën kohë, edhe një formë e vetëlavdërimit të tij dhe pasqyron një lloj mohimi të realitetit. Po, Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të kenë ushtrinë më të fuqishme në botë, por, sipas autorit, edhe ajo ka treguar kufijtë e saj përballë një fuqie rajonale si Irani.
Po, Amerika mbetet ekonomia më e madhe në botë, por një pjesë gjithnjë e më e madhe e fuqisë ekonomike është përqendruar në duart e një numri të vogël oligarkësh të teknologjisë.
Ndërkohë, vendi është politikisht më i përçarë se në çdo periudhë që nga Lufta Civile Amerikane.
Shtetet e Bashkuara nuk janë më prej kohësh "vendi më i madh në botë", siç pretendohet shpesh në retorikën politike. /Përshtati Pamfleti nga FAZ/
Ne që jetojmë më Amerikë kemi shumë për të festuar. FAZ nuk ka asnjë lidhje me Amerikën, e shkrime të tilla në përvjetorin e vendit të demokracisë nuk janë të drejta e të pastra. Të jesh anti-Trump është në modë për majtistët dhe ato që kanë humbur përfitimet falas të Amerikës, por të jesh anti-amerikan është diçka tjetër krejtësisht. Ju nuk e njihni Amerikën, adpak. Nuk pajtohem me ju!