FLASH
Shkruar nga Patrick Reevell
Plani për ndërtimin e një resorti luksoz prej 4 miliardë dollarësh në ishullin e Sazanit ka nxitur debate të forta politike, ligjore dhe mjedisore në Shqipëri. Projekti i lidhur me Ivanka Trump dhe Jared Kushner përballet me akuza për shkelje të ligjit dhe cenim të zonave të mbrojtura. Në sfondin e një bumi turistik, po shtrohet pyetja se kush përfiton nga modeli aktual i zhvillimit të vendit.
Lundrojmë mbi ujërat e kaltra të Detit Adriatik kur përpara nesh shfaqet një ishull parajsor dhe i paprekur. Ky është Sazani, vendi ku Ivanka Trump deklaroi se u dashurua me të që në shikimin e parë kur e pa nga jahti i një miku.
Sot, ky ishull paqësor, disa milje larg bregdetit shqiptar, është kthyer në fushëbetejën e një lëvizjeje masive që po trondit vendin. Ajo që nisi si një reagim lokal ndaj planeve për një resort luksoz prej 4 miliardë dollarësh është shndërruar, në javën e saj të katërt, në një lëvizje kombëtare antiqeveritare.
Dhjetëra mijëra shqiptarë kanë mbushur rrugët në atë që tashmë është pagëzuar si “Revolucioni i Flamingove”. Projekti, i projektuar pjesërisht nga vajza e ish-presidentit Trump, Ivanka Trump, dhe bashkëshorti i saj, Jared Kushner, përballet me akuza të rënda për korrupsion dhe zhvillim të paligjshëm në zona të mbrojtura natyrore.
Magjepsja e çiftit Trump-Kushner dhe realiteti në terren
Gati 5 vjet më parë, çifti u tërhoq nga bukuria e egër e Sazanit. Në një intervistë të siguruar nga ABC News, Ivanka Trump kujton: “Notuam drejt ishullit. Bëmë një ecje zbathur deri në majë dhe thjesht mbetëm të magjepsur. Përgjatë viteve, zhvilluam mundësinë për të ndihmuar në realizimin e potencialit të tij... por me shumë vetëpërmbajtje dhe kujdes, sepse kjo tokë është jashtëzakonisht e bukur”.
Megjithatë, investigimi i ABC News nxjerr në dritë një përplasje të madhe me realitetin ligjor. Ndryshe nga sa pretendon çifti, Sazani nuk është një pronë private. Ai është një ishull publik, pjesë e një rezervati natyror të mbrojtur, ku bëjnë fole qindra lloje shpendësh, përfshirë flamingot, që tashmë janë kthyer në simbolin e rezistencës.
Për më tepër, ishulli mbart një histori izolimi. Nën regjimin komunist, Sazani shërbeu si një bazë e madhe ushtarake, e mbushur me bunkerë, tunele dhe kazerma të rrënuara që mbajnë ende tabela paralajmëruese për mina tokësore.
Vendimi i autoriteteve për të rrethuar pjesë të këtyre tokave publike shërbeu si shkëndija e revoltës popullore. Protestat u rritën me shpejtësi në demonstrata më të gjera që kërkojnë rrëzimin e kryeministrit Edi Rama.
Për shumë qytetarë, ky resort u kthye në emblemën e një sistemi që funksionon vetëm për të pasurit. “Ky zhvillim thjesht tregoi fytyrën e vërtetë të qeverisë”, thotë një protestuese e Gjeneratës Z për ABC News. “Ishte qershia mbi tortë e korrupsionit 35-vjeçar të klasës sonë politike”, shton ajo.
Për kë po zhvillohet Shqipëria?
Turizmi sot përbën më shumë se një të pestën e PBB-së së Shqipërisë, duke sjellë të ardhura në një nga vendet më të varfra të Evropës. Por ritmi i shpejtë dhe i pakontrolluar i zhvillimit po ngre pyetje ekzistenciale: kush përfiton realisht prej tij?
Në vitin 2024, kryeministri Rama kaloi një ligj të diskutueshëm që lejon ndërtimet brenda zonave të mbrojtura, duke i hapur rrugën projektit të Kushner-it dhe dy miliarderëve nga Katari, Mutaz dhe Ramaz Alhayat.
Për banorët e zonës, ky model zhvillimi është i papranueshëm. “Ata po marrin tokën dhe po ndërtojnë vila për t’i shitur, ndërsa njerëzit e thjeshtë nuk fitojnë asgjë”, thotë Eva, një banore e zonës.
Kur pyetet për premtimet e qeverisë se projekti do të sjellë miliarda, ajo përgjigjet prerazi: “Dakord, po me çfarë kostoje? Dhe për cilët shqiptarë? Paratë shkojnë thjesht te të njëjtët politikanë...”.
Beteja ligjore dhe reagimet zyrtare
Situata është ndezur edhe më shumë në rrafshin ligjor. Prokurorët e Prokurorisë së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) kanë ngrirë llogaritë bankare të një kompanie zotëruese tokash në pronësi të një miliarderi nga Katari, nën dyshimet se titujt e pronësisë janë marrë përmes mashtrimit.
Në të njëjtën kohë, tensioni është maksimal në zonën bregdetare të Zvërnecit. Kosta Konomi, një fshatar 81-vjeçar, tregon se si një gardh me tela me gjemba, i ruajtur nga roje private, u shfaq brenda natës, duke bllokuar hyrjen për në plazh.
Fshatarët e zonës pretendojnë se një kompani e lidhur me resortin bleu në mënyrë të paligjshme aktet e pronësisë nga një biznesmen lokal, pavarësisht se gjykata kishte vendosur në favor të banorëve që në vitin 2013.
Një biznesmen tjetër po hetohet gjithashtu nga prokurorët vendas për lidhje të dyshuara me krimin e organizuar dhe pastrimin e parave. Në një deklaratë të dërguar për ABC News, kompania “Sazan Real Estate Development”, që përfaqëson investitorët, u mbrojt duke thënë se blerjet e tokës janë kryer në përputhje të plotë me ligjin dhe se projekti mbetet në fazë paraprake projektimi, ku mbrojtja e mjedisit është një prioritet.
Nga ana tjetër, kryeministri Edi Rama mbetet sfidues në qëndrimin e tij. Ai argumenton se një investim prej 4 miliardë dollarësh është një “bekim” për një ekonomi me një PBB prej 27 miliardë eurosh.
Megjithatë, presioni i rrugës bëri që autoritetet të hiqnin gardhin mbrojtës në ligatina dhe të deklaronin një pezullim të përkohshëm të punimeve. Por për njerëzit në shesh, as kjo nuk mjafton më.
Ata kërkojnë largimin e Ramës nga drejtimi i qeverisë dhe një ndryshim rrënjësor të sistemit, me shpresën se presioni ndërkombëtar do t’i detyrojë investitorët amerikanë të tërhiqen përfundimisht./ Përshtati "Pamfleti" nga “ABC News”
Lini një Përgjigje