FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Qeveritë e rajonit po kalojnë nga kontrolli i çmimeve drejt sigurimit të furnizimit dhe stabilitetit fiskal
Presioni mbi çmimin në të gjithë Ballkanin po i shtyn qeveritë drejt politikave më ndërhyrëse dhe më të diversifikuara për karburantet, me fokusin që po zhvendoset nga kufizimi i thjeshtë i çmimeve drejt sigurimit të furnizimit, kufizimit të shtrembërimeve të tregut dhe testimit të qëndrueshmërisë fiskale të çdo vendi.
Rritja e presionit po i detyron qeveritë e Ballkanit të miratojnë masa gjithnjë e më ndërhyrëse, që variojnë nga kufizimet e konsumit dhe uljet e taksave deri te përdorimi i rezervave strategjike dhe mbikëqyrja më e rreptë e çmimeve. Ndryshe nga vala e mëparshme e masave, situata tani është më komplekse, pasi autoritetet synojnë jo vetëm të mbrojnë familjet dhe bizneset nga rritja e kostove, por edhe të parandalojnë mungesat, radhët e gjata në pikat e furnizimit dhe shtrembërimet e reja të shkaktuara nga kërkesa ndërkufitare.
Krahasimi i masave të secilit vend tregon se Ballkani nuk ndjek më një model të vetëm për përballimin e presionit. Sllovenia ka kaluar te kufizimet e konsumit dhe mbështetja operative emergjente, Maqedonia e Veriut dhe Serbia mbështeten më shumë në uljen e taksave dhe përdorimin e rezervave, Shqipëria po forcon mbikëqyrjen e tregut, ndërsa Mali i Zi po ndjek një qasje më të kujdesshme institucionale dhe fiskale. Ajo që i bashkon vendet nuk është ngjashmëria e masave, por pranimi i përbashkët se tregu i karburanteve nuk mund të lihet më të vetërregullohet pa ndërhyrje të fortë shtetërore.
Masat e marra nga secili vend
Në Slloveni, qeveria e Robert Golob ka vendosur kufizime të përkohshme të furnizimit me karburant, duke vendosur një limit ditor prej 50 litrash për individët dhe 200 litrash për kompanitë dhe të vetëpunësuarit, përfshirë ata në bujqësi. Masa synon të lehtësojë presionin mbi furnizimin në një kohë kur kërkesa është rritur nga drejtues automjetesh që vijnë nga Italia dhe Austria në kërkim të çmimeve më të ulëta. Ministria e Klimës dhe Mjedisit po pret të dhëna nga furnizuesit për të vlerësuar zhvillimet, duke lënë të hapur mundësinë për masa të tjera. Ndërkohë, përfshirja e ushtrisë në shpërndarjen e karburantit nënvizon seriozitetin e situatës, veçanërisht pasi pjesë të rrjetit kanë qenë nën presion të madh, sidomos për furnizimin me naftë, shkruan IBNA.
Në Maqedoninë e Veriut, kryeministri Hristijan Mickoski njoftoi një paketë emergjente që synon frenimin e rritjes së çmimeve të karburanteve dhe energjisë elektrike. Qeveria uli TVSH-në për karburantet nga 18% në 10% për dy javët e ardhshme, një masë që pritet të ulë çmimet me 6 deri në 7 denarë për litër. Njëkohësisht, autoritetet vendosën të lëshojnë mazut nga rezervat shtetërore dhe shpallën gjendje krize në nivel kombëtar për të përshpejtuar zbatimin e masave ligjore dhe administrative. Ky hap sinjalizon një kalim nga menaxhimi i ngushtë i çmimeve drejt një strategjie më të gjerë për parandalimin e paqëndrueshmërisë energjetike.
Në Shqipëri, ministrja e Ekonomisë Delina Ibrahimaj, njoftoi riaktivizimin e Bordit të Transparencës së Karburanteve për monitorimin e çmimeve, së bashku me një ulje prej 20% të akcizës. Qeveria vazhdon të mbështetet në modelin e saj të çmimeve, i bazuar në një marzh fiks mbi referencat Platts plus taksat përkatëse, duke argumentuar se kjo ndihmon në kontrollin e çmimeve dhe parandalimin e abuzimeve. Sipas vlerësimeve zyrtare, pavarësisht rritjes së fortë të kostove ndërkombëtare, çmimet në vend janë rritur dukshëm më pak, ndërsa deri tani nuk është identifikuar asnjë provë për spekulim. Ibrahimaj theksoi gjithashtu përpjekjet për krijimin e një strukture publike përgjegjëse për menaxhimin e rezervave të detyrueshme të karburanteve, duke nënvizuar se Tirana e sheh çështjen jo vetëm si sfidë çmimesh, por edhe si një çështje sigurie strategjike të furnizimit.
Në Serbi, presidenti Aleksandar Vuçiç njoftoi një tjetër ulje të akcizës për karburantet, e cila, së bashku me vendimet e mëparshme, e çon reduktimin total në rreth 61%. Njëkohësisht, vendi po liron 40,000 ton naftë nga rezervat shtetërore, duke ruajtur një kornizë administrative të kontrollit të çmimeve, në përpjekje për të mbajtur tregun në nivele të menaxhueshme politikisht dhe shoqërisht. Vuçiç pranoi hapur koston e lartë fiskale të këtij vendimi, duke theksuar se të ardhurat nga taksat e karburanteve janë ndër burimet më të rëndësishme të financimit të buxhetit serb. Megjithatë, Beogradi duket i vendosur, të paktën në afat të shkurtër, të përballojë presionin edhe në kurriz të të ardhurave publike për të shmangur tronditje më të thella në tregun e brendshëm.
Ndryshe, Mali i Zi ka zgjedhur një qasje më të përmbajtur. Qeveria refuzoi propozimin e opozitës për uljen e akcizës me 50% nga 1 prilli deri më 30 qershor, duke argumentuar se një masë e tillë do të dëmtonte stabilitetin fiskal dhe nuk do të ishte në përputhje me kuadrin aktual rregullator evropian. Ministri i Financave, Novica Vukoviç, theksoi se taksat mbi produktet e naftës përbëjnë një shtyllë kyçe të të ardhurave publike dhe një nga burimet më të qëndrueshme të financimit të politikave shtetërore. Edhe pse autoritetet paralajmërojnë një rritje tjetër të çmimeve në ditët në vijim, ato vlerësojnë se nuk ka rrezik të menjëhershëm për mungesa, pasi rezervat ekzistuese janë të mjaftueshme për të mbuluar kërkesën për dy muajt e ardhshëm. Qëndrimi i Podgoricës reflekton një hierarki të ndryshme prioritetesh, duke i dhënë më shumë peshë qëndrueshmërisë fiskale sesa ndërhyrjeve agresive në taksa.
Krahasuar me fazën e mëparshme të krizës, kjo periudhë e re tregon se goditja energjetike në Ballkan nuk nxitet më vetëm nga luhatjet e çmimeve ndërkombëtare. Ajo lidhet gjithashtu me funksionimin e zinxhirëve të furnizimit të brendshëm, sjelljen e konsumatorëve, diferencat e çmimeve mes vendeve fqinje dhe aftësinë e çdo qeverie për të balancuar mbrojtjen sociale me qëndrueshmërinë fiskale. Për këtë arsye, ndërhyrjet aktuale nuk janë thjesht masa lehtësuese afatshkurtra, por edhe tregues të kufijve, prioriteteve dhe refleksit të çdo shteti përballë një krize që po ndryshon formë pa u zbutur. /Pamfleti/
Lini një Përgjigje