FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Turneu që duhej të simbolizonte unitetin e Amerikës së Veriut po përballet me tensione politike, modele të ndryshme organizimi dhe politika të kundërta mes SHBA-së, Kanadasë dhe Meksikës...
Kur përfaqësuesit e futbollit nga Shtetet e Bashkuara, Meksika dhe Kanadaja nisën fushatën globale për të fituar organizimin e Kupës së Botës 2026, ata udhëtonin gjithmonë së bashku: një përfaqësues nga secili vend. Qëllimi ishte të theksonin një mesazh të vetëm – se tre vendet më të mëdha të Amerikës së Veriut vepronin si një bllok i bashkuar.
John Kristick, ish-drejtor ekzekutiv i Komitetit të Kandidaturës së Përbashkët për vitin 2026, shpjegon se ideja e unitetit ishte themeli i gjithë projektit.
Sipas tij, çdo aspekt i kandidaturës mbështetej në konceptin e një oferte të përbashkët, ku suksesi lidhej drejtpërdrejt me bashkëpunimin mes tre vendeve.
Strategjia rezultoi e suksesshme. Në vitin 2018, anëtarët e FIFA-s vendosën t’ia japin organizimin Amerikës së Veriut, duke shënuar herën e parë në histori që tre shtete bashkëorganizojnë një Kupë Bote për meshkuj. Në atë kohë, bordi editorial i The Washington Post e përshkroi projektin si “Kupa e Botës e NAFTA-s”.
Megjithatë, marrëveshja tregtare NAFTA tashmë nuk ekziston më. Ajo u anulua gjatë mandatit të parë të presidentit amerikan Donald Trump dhe u zëvendësua me marrëveshjen USMCA (SHBA-Meksikë-Kanada). Edhe kjo marrëveshje ndodhet në një moment pasigurie dhe afati për rinovimin e saj përkon pothuajse me mesin e turneut 39-ditor të vitit 2026.
Në këtë kontekst, marrëdhëniet trilaterale janë më të tensionuara se në momentin kur u fitua organizimi. Si rezultat, sipas një analize të POLITICO, Kupa e Botës 2026 po fillon të duket gjithnjë e më shumë si tre turne të ndryshme që zhvillohen paralelisht.
Nga një projekt i përbashkët në tri qasje të ndryshme
Ndryshimet mes vendeve organizatore janë të dukshme në disa fusha kyçe: politikat e imigracionit, sigurinë dhe financimin e turneut.
Një person i përfshirë në procesin e kandidaturës, i cili foli në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë politike të temës, tha se aktualisht FIFA është “ngjitësi i vetëm që e mban bashkë” projektin.
Lee Igel, profesor i sportit global në Universitetin e Nju Jorkut, vëren se një situatë e tillë nuk është e pazakontë për projekte shumëvjeçare.
Sipas tij, kur evente të tilla shpallen, ato ekzistojnë kryesisht si ide dhe koncepte optimiste. Por gjatë viteve që pasojnë, ndryshojnë rrethanat politike, liderët dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
Një moment simbolik për unitetin ishte ceremonia e madhe në dhjetor kur u përcaktua kalendari i turneut. Në skenë, presidenti amerikan Donald Trump qëndroi përkrah presidentes meksikane Claudia Sheinbaum dhe kryeministrit kanadez Mark Carney për të tërhequr simbolikisht shortin e parë.
Zyrtarët e FIFA-s e paraqitën këtë si një moment historik: hera e parë që tre liderët e vendeve organizatore shfaqeshin së bashku personalisht për projektin e Kupës së Botës.
Megjithatë, takimet reale mes qeverive kanë qenë të pakta. Secili vend ka emëruar një përfaqësues kryesor për koordinimin e projektit, por kontaktet trilaterale kanë qenë sporadike.
Në një samit sigurie të mbajtur në janar në Colorado Springs, drejtori i Task-Forcës së Shtëpisë së Bardhë për FIFA-n, Andrew Giuliani, nuk përmendi fare Kanadanë dhe Meksikën në fjalimin e tij. Vetëm kur në skenë doli zyrtari i sigurisë së FIFA-s, GB Jones, u theksua natyra ndërkombëtare e turneut.
Modele të ndryshme financimi
Organizimi i Kupës së Botës gjithashtu financohet në mënyra shumë të ndryshme në tre vendet.
Meksika, e cila do të presë ndeshje në tre qytete, ka vendosur përjashtime tatimore për të stimuluar investimet në infrastrukturë turistike dhe projekte të lidhura me turneun.
Kanadaja ka ndarë mbi 300 milionë dollarë për kostot e organizimit, me më shumë se dy të tretat e fondeve që shkojnë drejtpërdrejt për qeveritë e qyteteve pritëse, Vancouver dhe Toronto.
Në Shtetet e Bashkuara situata është ndryshe. Qytetet organizatore duhet të sigurojnë vetë pjesën më të madhe të financimit, kryesisht përmes sponsorizimeve dhe donacioneve.
Kongresi amerikan ka miratuar 625 milionë dollarë për të rimbursuar kostot e sigurisë për qytetet pritëse. Megjithatë, një mbyllje e pjesshme e qeverisë federale dhe vendimi i Departamentit të Sigurisë Kombëtare për të ndalur miratimin e disa granteve kanë krijuar vonesa serioze në shpërndarjen e fondeve.
Si pasojë, disa qytete amerikane janë detyruar të reduktojnë aktivitetet për tifozët. Jersey City anuloi festivalin e madh të tifozëve në Liberty State Park dhe e zëvendësoi me aktivitete më të vogla komunitare. Në Seattle, festivali i tifozëve do të zhvillohet në një format më të shpërndarë në disa zona të qytetit.
Politika dhe gjeopolitika në sfond
Turneu është gjithnjë e më shumë i lidhur me politikën amerikane dhe me rolin e presidentit Donald Trump, i cili ka zhvilluar tetë takime me presidentin e FIFA-s, Gianni Infantino, që nga rikthimi i tij në detyrë.
Ndërkohë, liderët e Meksikës dhe Kanadasë kanë zhvilluar vetëm nga një takim secili me kreun e FIFA-s.
Marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe fqinjëve janë gjithashtu të tensionuara. Trump ka deklaruar në një moment se presidentja Sheinbaum “nuk e drejton Meksikën”, ndërsa kryeministri kanadez Mark Carney erdhi në pushtet duke premtuar se do të përballej politikisht me presidentin amerikan.
Trump ka propozuar vazhdimisht edhe idenë që Kanadaja të bëhet “shteti i 51-të” i SHBA-së dhe administrata e tij ka shprehur mbështetje për një lëvizje separatiste në provincën Alberta.
Në të njëjtën kohë, afati i rinovimit të marrëveshjes tregtare USMCA më 1 korrik ka shtuar presionin diplomatik mes tre vendeve. Nëse marrëveshja nuk zgjatet, tregtia pa tarifa që lidh ekonomitë e Amerikës së Veriut mund të vihet në pikëpyetje.
Pengesa për tifozët dhe politikat e vizave
Politikat e ndryshme të imigracionit krijojnë gjithashtu pengesa për tifozët.
Nën kufizimet e udhëtimit të vendosura nga administrata Trump, qytetarët e disa vendeve, përfshirë Iranin dhe Haitin, nuk mund të hyjnë në SHBA. Kanadaja dhe Meksika nuk kanë të njëjtat ndalime, gjë që krijon akses të pabarabartë në turne.
Për shembull, tifozët nga Bregu i Fildishtë mund të kenë më shumë gjasa të ndjekin një ndeshje në Toronto sesa një tjetër që zhvillohet në Filadelfia.
Standardet për të drejtat e njeriut
Një tjetër çështje është mënyra se si qytetet organizatore po trajtojnë standardet e të drejtave të njeriut.
Pas kritikave për “sportswashing” në Kupat e Botës në Katar dhe Rusi, kandidatura e përbashkët e Amerikës së Veriut e vendosi mbrojtjen e të drejtave të njeriut në qendër të projektit.
Qytetet pritëse duhej të paraqisnin plane konkrete për mbrojtjen e grupeve të ndryshme shoqërore, përfshirë minoritetet etnike, punëtorët migrantë, komunitetin LGBTQ+, personat me aftësi të kufizuara dhe gazetarët.
Megjithatë, afati i gushtit 2025 kaloi pa asnjë qytet amerikan që të dorëzonte raportin në kohë. Vetëm muajt e fundit disa qytete kanë filluar të publikojnë dokumentet e tyre, duke krijuar qasje të ndryshme.
Raporti i Vancouverit përmend disa herë mbrojtjen e komunitetit LGBTQ+, ndërsa raporti i Houstonit nuk përmend fare orientimin seksual apo identitetin gjinor.
Drejtoresha e iniciativave globale në Human Rights Watch, Minky Worden, thekson se standardet duhej të ishin të njëjta në të gjitha vendet organizatore.
Sipas saj, projekti nuk ishte menduar të funksiononte sipas parimit të nivelit më të ulët të përbashkët.
Nga integrimi te fragmentimi
Ideja fillestare e kandidaturës së përbashkët ishte të tregonte integrimin ekonomik dhe politik të Amerikës së Veriut.
Megjithatë, sipas analizës së POLITICO, rruga nga koncepti te realizimi i Kupës së Botës 2026 pasqyron një realitet tjetër: një kontinent me politika të ndryshme, tensione diplomatike dhe prioritete kombëtare që shpesh konkurrojnë me njëra-tjetrën.
Në këtë kontekst, FIFA mbetet institucioni kryesor që përpiqet të mbajë koherencën e turneut dhe të sigurojë që Kupa e Botës të zhvillohet si një event i vetëm, pavarësisht fragmentimit politik që e rrethon. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje