FLASH
Shkruar nga Daniel Innerarity dhe Fabrizio Tassinari
“Project Syndicate”: Diella është fasada, tenderët i jep sërish ‘Rilindja'
Kur Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, shpalli së fundmi kabinetin e tij të ri, nuk ishte zgjedhja e ministrit të Financave apo të Jashtëm ajo që tërhoqi vëmendjen më të madhe. Lajmi më i bujshëm ishte emërimi nga Rama i një roboti të fuqizuar nga inteligjenca artificiale si ministër i ri për prokurimet publike.
“Diella” do të mbikëqyrë dhe do të caktojë të gjitha tenderët publikë që qeveria ua beson firmave private. “[Ajo] është anëtari i parë i qeverisë që nuk është fizikisht i pranishëm, por virtualisht i krijuar nga inteligjenca artificiale,” deklaroi Rama. Ajo do të ndihmojë që Shqipëria të bëhet “një vend ku prokurimet publike të jenë 100% pa korrupsion.”
Ky hap, njëkohësisht evocues dhe provokues, na kujton se ata që vendosin shpresë më të madhe tek teknologjia shpesh janë ata që kanë më pak besim te natyra njerëzore. Por, edhe më e rëndësishme, emërimi i Diellës është provë se kur thuhet se ka një kurë për çdo të keqe të demokracisë, ajo po merr formën gjithnjë e më të dukshme të autoritarizmit dixhital. Ndërhyrje të tilla mund t’i pëlqejnë oligarkëve të Silikon Vallë (Silicon Valley), por demokratët kudo duhet të jenë në alarm.
Baza konceptuale për një ministër AI qëndron në mënyrën se si teknofilët imagjinojnë marrëdhënien e njerëzimit me të ardhmen. “Tekno‑solucionistët” trajtojnë problemet politike që zakonisht kërkojnë diskutim dhe delibërim si sfida inxhinierike që mund të zgjidhen thjesht me metoda teknike. Siç pamë në Shtetet e Bashkuara gjatë periudhës së shkurtër kur Elon Musk ishte në krye të “DOGE (Department of Government Efficiency)”, teknologjia u ofrohet si zëvendësim për politikën dhe vendimmarrjen politike.
Implikimi i qeverisjes së administruar nga AI‑ja është se demokracia bëhet e tepërt. Teknokracia dixhitale përbëhet nga zhvillues teknologjie që pretendojnë autoritetin për të vendosur rregullat që duhet t’i përmbahemi, dhe kështu kushtet nën të cilat do të jetojmë. Kontrolli dhe balancat që mbroheshin nga Locke, Montesquieu, dhe themeluesit e Amerikës bëhen pengesa për vendimmarrje efikase. Përse të lodhemi me institucione të tilla kur mund ta përdorim fuqinë e mjeteve dhe algoritmeve dixhitale? Nën teknokracinë dixhitale, debateja është shpërdorim kohe, rregullorja një frenë për progresin, dhe sovraniteti popullor vetëm shenjtërim i paaftësisë.
Sigurisht, asnjë njeri i shëndoshë mendërisht nuk mund të mohojë se inovacioni teknologjik ka zgjidhur shumë probleme. Por premtimi që ata që zotërojnë teknologjinë sot po hedhin përpara nuk është vetëm se do të zgjidhin problemet, por se do t’i zhdukin ato. Ata mohojnë vetë idenë e një të ardhmeje problematike, e pasigurt, të paparashikueshme.
Nuk është rastësi që Presidenti kinez Xi Jinping dhe Presidenti rus Vladimir Putin u kapën së fundmi në mikrofon të hapur duke diskutuar për pavdekësinë. Të përfundosh plakjen do të thotë të na shpëtosh nga e ardhmja; do të thotë jo vetëm të shmangësh atë që ende nuk ka ardhur, por të ikësh nga barrë e zgjedhjes.
Duke eliminuar paqartësinë që na definon, do të bëheshim qenie prej të cilave asgjë nuk mund të ndodhë vërtet. Do të banonim në një të tashme të përjetshme, pa burim kuptimi përtej optimizimit të kushteve të jetesës, të paprekur nga pasiguria, kontesti, apo rreziqet që lidhen me marrjen e vendimeve. Do të arrinim një njerëzillëk pa njerëzillëk.
As nuk është rastësi që eksperimentimi i Shqipërisë është drejtuar kah punët publike dhe korrupsioni. Këto janë fushat që tërheqin vëmendjen nga Bashkimi Europian, drejt kuq zakonisht shqiptarët duan të jenë. Që nga fundi i komunizmit, para 35 vitesh, dëshira e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në Evropë, të paktën në letër, e ka shtyrë të pranojë premisat teknokratike të artikuluara nga sociologu gjerman Max Weber: vetëm një burokraci autonome mund të jetë e lirë nga deformimet politike.
Anëtarësimi në BE ndjek parametra strikte, kushte neutrale, dhe kritere rigorozë kundrejt të cilave matet progresi. Megjithatë, Shqipëria, si të gjitha vendet e tjera të Ballkanit që presin në hollin e Europës, ka mësuar se teknokracia shpesh është pak më shumë se një dekor i hidhur që mbulon rezistencën politike të BE-së vetë. Edhe nëse Shqipëria do të përmbushte çdo kërkesë të fundit që diktuan teknokratët e Komisionit Europian, mund të rifuteshin kushte të reja, të ofroheshin justifikime, të ndryshoheshin objektivat.
Duke emëruar një ministër për prokurime publike që është AI, Rama po i jep Evropës pakën e saj të vetë ilaçit. Ai gjithashtu po vendos skenarin për një situatë surrealiste dhe zhgënjyese: zyrtarë të lartë evropianë që mbajnë samite me një chatbot për të diskutuar aplikimin e Shqipërisë për anëtarësim. Diella do të mbahet si një pasqyrë, pa mëshirë dhe e pashmangshme, e tkurrjes së demokracisë që po ia bëjmë vetes. /Përshtati “Pamfleti” nga “Project Syndicate”
Lini një Përgjigje