Progres-raporti nxin 11 majin e kritika për median, vlerëson SPAK; detyrat që i caktohen Ramës nga Komisioni Europian

Është bërë përparim i mirë në përmbushjen e rekomandimeve të vitit të kaluar duke rritur kapacitetin e SPAK-ut në hetimet financiare, duke forcuar luftën kundër pastrimit të parave dhe duke sekuestruar asetet e lidhura me krimin e organizuar

Bashkimi Europian ka publikuar progres-raportin për Shqipërinë për vitin 2025, ku thekson hapat e ndërmarra  në procesin e negociatave nga vendi ynë.

Në raport, thuhet se Shqipëria ka ruajtur angazhimin e fortë politik ndaj objektivit strategjik të integrimit edhe përafrimin e plotë me politikën e jashtme dhe sigurisë me Unionin. Sipas BE-së, ky qëndrim i Shqipërisë, është një sinjal të fortë si partner i besueshëm.

Sa i përket demokracisë dhe reformimit zgjedhor, raporti i vlerëson zgjedhjet e 11 majit si konkurruese dhe të organizuara profesionalisht, por thekson se ka pasur mangësi, përfshirë mungesën e kushteve të barabarta dhe abuzimin me burimet publike, duke shtuar se është e nevojshme një reformë e plotë zgjedhore për të adresuar rekomandimet e e pazbatuara të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias.

Po ashtu polarizimi politik dhe mungesa e dialogut të sinqertë politik vazhdojnë të pengojnë punën e Parlamentit, thuhet në raport.

Lidhur me reformën e Administratës Publike, BE thotë se Shqipëria është "mesatarisht" e përgatitur në këtë fushë, megjithëse ka bërë disa përparime. Këtu përmendet miratimi i Strategjisë kundër Korrupsionit dhe Reformës së Administratës Publike 2025-2030. Sipas BE, problem mbetet edhe praktika e rishikimeve buxhetore të kryera përmes akteve normative nga ekzekutivi dhe duhet të kufizohet.

"Procesi i vetingut për gjyqtarët dhe prokurorët është finalizuar në shkallë të parë, dhe procedurat e apelimit janë në rrugë të mbarë për të respektuar afat kushtetues deri në qershor 2026. Vazhdon të ekzistojë shqetësimi për ndërhyrje dhe presione të padrejta politike ndaj sistemit gjyqësor. Cilësia e drejtësisë pengohet nga mungesa e mjaftueshme e magjistratëve dhe nga vonimi në zbatimin e plotë të sistemit elektronik të menaxhimit të çështjeve, që pritet të përfundojë vetëm në 2030, një afat që konsiderohet “dëmprurës", thuhet në raport.

Në luftën kundër korrupsionit, vlerësohet roli që ka pasur SPAK.

"Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) ka forcuar rezultatet e saj pozitive dhe ka krijuar një rekord solid në ndjekjen e korrupsionit në nivele të larta, përfshirë rastet me zyrtarë dhe politikanë të rëndësishëm. Megjithatë, korrupsioni mbetet i përhapur në sektorë të ndjeshëm. Kuadri institucional për parandalimin e korrupsionit ka ndikim të kufizuar.  Rekomandohet që kontrolli i deklarimeve të pasurisë të bëhet më efektiv dhe transparent, dhe deklaratat e personave politikisht të ekspozuar (PEP) të publikohen online", thuhet në raport.

Pjesë nga progres-raporti

Pas konferencës së dytë ndërqeveritare të 15 tetorit 2024, e cila hapi negociatat e pranimit për grupin 1 - bazat, u zhvilluan 4 konferenca ndërqeveritare që çuan në hapjen e negociatave për 4 grupe. Shqipëria vazhdoi të zbatojë Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit dhe organet e përbashkëta sipas marrëveshjes u përmbushën.

Angazhimi i fortë politik i autoriteteve shqiptare ndaj qëllimit strategjik të integrimit në BE është deklaruar vazhdimisht si përparësia kryesore e vendit dhe një nivel i lartë ambicieje për të ecur përpara në negociatat e pranimit është ruajtur përgjithësisht. Momenti i vazhdueshëm në procesin e negociatave të pranimit duhet të çojë në reforma më të shpejta që lidhen me BE-në. Shqipëria ruajti rekordin e saj të përafrimit të plotë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së, duke u përafruar me qëndrimin e BE-së, duke përfshirë masat kufizuese dhe sanksionet kundër Rusisë. Qëndrimi i Shqipërisë dërgon një sinjal të fortë të zgjedhjes së saj strategjike të pranimit në BE dhe të rolit të saj si një partner i besueshëm. Shqipëria është angazhuar në mënyrë aktive dhe ka filluar zbatimin e Planit të ri të Rritjes për Ballkanin Perëndimor në katër shtyllat kryesore: (i) integrimi gradual me tregun e vetëm të BE-së; (ii) integrimi ekonomik rajonal; (iii) reformat themelore; dhe (iv) rritja e mbështetjes financiare. Sipas Programit të Reformës dhe Rritjes (RGF), një instrument i BE-së i bazuar në performancë që mbështet procesin e pranimit në BE, vendi miratoi axhendën e tij të reformave, e cila mbulon reformat në fushat e: (i) mjedisit të biznesit; (ii) kapitalit njerëzor; (iii) dixhitalizimit; (iv) energjisë dhe tranzicionit të gjelbër; dhe (v) të drejtave themelore dhe sundimit të ligjit. Pas vonesave fillestare në krijimin e strukturave të koordinimit të brendshëm, Shqipëria emëroi një koordinator kombëtar të RGF-së dhe vazhdoi të punojë drejt objektivave të axhendës së reformave.

Zgjedhjet

Korniza e përgjithshme lejon zgjedhje përgjithësisht të lira dhe të ndershme. Zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 11 maj 2025, të cilat pasuan një reformë të pjesshme zgjedhore, rezultuan në një mandat të katërt radhazi për partinë në pushtet. Përfundimet paraprake të misionit të vëzhgimit të zgjedhjeve të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) / Zyrës për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) vunë re se zgjedhjet ishin konkurruese dhe të zhvilluara në mënyrë profesionale, por identifikuan disa mangësi, duke përfshirë mungesën e një fushe loje të barabartë dhe abuzimin me burimet publike. Reforma e pjesshme zgjedhore ndryshoi Kodin Zgjedhor, por nuk arriti të adresonte një numër rekomandimesh të hershme nga OSBE/ODIHR dhe Komisioni i Venecias. Nevojitet një reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore.

Parlamenti mund të ushtrojë pushtetet e tij në një mënyrë pjesërisht efektive. Polarizimi politik, mungesa e dialogut të vërtetë politik dhe përplasjet midis shumicës në pushtet dhe pjesëve të opozitës vazhduan të ndikonin në aktivitetin e Parlamentit, ndërsa proceset e konsultimit publik mbetën të kufizuara. Parlamenti pengohet gjithashtu nga mbikëqyrja e kufizuar mbi ekzekutivin, ndërsa politizimi i emërimeve parlamentare në pozicione të larta në organet kushtetuese ose në institucionet e pavarura të krijuara me ligj mbetet një çështje serioze. U vunë re shqetësime në lidhje me punën, metodologjinë dhe ndikimin e komisionit parlamentar ad hoc mbi thellimin e reformave për qeverisje të mirë, sundimin e ligjit dhe antikorrupsion.

Pas zgjedhjeve të 11 majit, numri i komisioneve të përhershme u rrit nga 8 në 11, nga të cilat katër kryesohen nga opozita.

Qeveria vazhdoi të tregonte angazhimin e saj për integrimin në BE. Pas zgjedhjeve parlamentare të 11 majit, një qeveri e re mori detyrën në shtator 2025. Ndarja e përgjegjësive midis qeverisë lokale dhe qendrore mbetet një problem.

Kodi Zgjedhor u ndryshua në korrik 2024 dhe shkurt 2025, duke iu përgjigjur pjesërisht vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe u reflektua në zgjedhjet parlamentare të majit 2025: ndryshimet mundësuan votimin jashtë vendit, ndryshuan sistemin e votimit preferencial, rritën kufijtë e shpenzimeve të fushatës, modifikuan afatet zgjedhore dhe trajtuan kohën e transmetimit për kandidatët. Megjithatë, nevojiten ndryshime të mëtejshme në kornizën zgjedhore për të adresuar rekomandimet e pazgjidhura të OSBE/ODIHR dhe për t'u përafruar më tej me standardet demokratike.

Zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 11 maj 2025 panë Partinë Socialiste të siguronte 53.2% të votave, duke përkthyer në 83 vende në Parlament, nga 74 në mandatin e mëparshëm. Koalicioni i udhëhequr nga Partia Demokratike mori vetëm 32.9% të votave, duke rënë në 50 vende, nga 63 në mandatin e mëparshëm. Ndër partitë më të vogla, Shqipëria Bëhet siguroi një vend, Partia e Mundësive dy vende, Partia Social Demokrate (SDP) tre vende dhe Lëvizja Së Bashku një vend.

Përfundimet paraprake të misionit të vëzhgimit të zgjedhjeve të OSBE/ODIHR treguan se zgjedhjet ishin konkurruese dhe të zhvilluara profesionalisht, por u zhvilluan në një mjedis shumë të polarizuar dhe garuesit nuk gëzonin kushte të barabarta loje. Megjithatë, kandidatët ishin në përgjithësi në gjendje të zhvillonin fushatat e tyre lirisht. Futja e votimit jashtë vendit u menaxhua mirë dhe u konsiderua gjerësisht si një zhvillim i rëndësishëm zgjedhor.

Struktura e Specializuar Kundër Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit (SPAK) miratoi një strategji për të hetuar korrupsionin zgjedhor. Mekanizmi i ri i koordinimit midis SPAK, Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) dhe Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm çoi në një ndarje më të mirë informacioni mbi krimet zgjedhore dhe u pa si një efekt i mundshëm parandalues.

Vetëm ndryshime të kufizuara në financimin e fushatës janë miratuar që nga viti 2020, me rekomandimet kryesore të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venedikut që mbeten të paadresuara. Edhe pse shumica e partive politike nënshkruan një kod sjelljeje vullnetar për fushatat dixhitale para fushatës, disa garues ndanë përmbajtje përçarëse, diskriminuese dhe manipuluese.

Përpjekjet e monitorimit mbetën të kufizuara në fushëveprim dhe efektivitet. U vunë re gjithashtu zhvillime shqetësuese, veçanërisht fakti që partia në pushtet përfitoi nga përdorimi i gjerë i burimeve administrative dhe ndikimit institucional, si dhe shqetësimet në lidhje me ndikimin e rrjeteve të patronazhit.

Qeverisja

Një qeveri e re mori detyrën pas zgjedhjeve parlamentare të 11 majit 2025, e përbërë nga nëntë burra dhe nëntë gra. Emërimi i një ministri për mjedisin është një zhvillim i mirëpritur. Një entiteti virtual iu dha portofoli i Ministrit të Shtetit për Inteligjencën Artificiale dhe Prokurimin Publik nën autoritetin e Kryeministrit.

Gjatë periudhës së raportimit, shumica qeverisëse dhe partia kryesore e opozitës përdorën retorikë që ishte e pafavorshme ndaj gjyqësorit. Kjo ngre shqetësime në lidhje me nevojën për të ruajtur një ndarje të qartë midis degës ekzekutive dhe gjyqësorit.

Ndërsa vazhdon të vendosë reformën e lidhur me BE-në në qendër të planifikimit të saj legjislativ dhe politik, qeveria duhet të përmbahet nga retorikat dhe masat që nuk janë në përputhje me standardet e BE-së. Transparenca dhe hapja e vendimmarrjes nga qeveria duhet të përmirësohet. Koordinimi midis ministrive dhe institucioneve ekzekutive mbetet një problem dhe kufizon ofrimin e shërbimeve publike cilësore. Nevojiten përpjekje të mëtejshme për të përmirësuar kuadrin ligjor për funksionet e njësive të qeverisjes vendore, për të adresuar nivelin e ulët të dixhitalizimit dhe për të zhvilluar bashkëpunimin ndërkomunal. Lidhur me vetëqeverisjen/decentralizimin vendor, ndërsa ka pasur përparim të kufizuar në zbatimin e Strategjisë Ndërsektoriale për Decentralizimin dhe Qeverisjen Vendore 2023-2030, u vunë re disa zhvillime pozitive. Këto përfshijnë reformën e pagave të bashkive të vitit 2024 për nëpunësit civilë dhe ndikimin e vazhdueshëm të reformës territoriale të vitit 2015 në rritjen e autonomisë financiare dhe disiplinës së qeverive vendore me masa ad-hoc për vitin 2025, megjithëse nevojiten zgjidhje afatgjata. Ende ekziston një nevojë urgjente për të rritur të ardhurat e vetë qeverive vendore.

Vala e dorëheqjeve dhe në disa raste shkarkimeve në administratat vendore që ndodhi në korrik 2025 pas kërkesës publike të qeverisë qendrore për ndryshime në menaxhim në bashki ngre shqetësime, duke përfshirë edhe në dritën e Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore.

Shoqëria civile dhe reforma e administratës publike

Organizatat e shoqërisë civile (OSHC) veprojnë në një mjedis pjesërisht të favorshëm. Ato përballen me sfida në lidhje me kërkesat e regjistrimit dhe financimin e kufizuar publik, së bashku me një rritje të narrativave negative dhe fushatave të shpifjes online. Shqipëria mbetet e përgatitur në mënyrë të moderuar në fushën e reformës së administratës publike (PAR). Ajo bëri disa përparime gjatë periudhës së raportimit, duke rezultuar në miratimin e Strategjisë së re Ndërsektoriale Kundër Korrupsionit (ISAC) 2024–2030 dhe Strategjisë Afatmesme të të Ardhurave 2024–2027 në dhjetor 2024, dhe të Strategjisë Ndërsektoriale për Reformën e Administratës Publike 2025-2030 në korrik 2025. Ndryshimet në ligjet për shërbimin civil dhe mbi organizimin e administratës shtetërore mbeten për t'u miratuar, me këto të fundit të paraqitura për konsultim publik. Praktika e rishikimeve të buxhetit të kryera përmes akteve normative të miratuara nga ekzekutivi vazhdon. Vazhdon një drejtim i qartë politik për axhendën e PAR-it nga Ministri i Shtetit për Administratën Publike dhe Antikorrupsionin. Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të fillojë zbatimin e strategjisë së re të administratës publike dhe të rishikojë efektivitetin e strukturave aktuale të monitorimit; të kufizojë përdorimin e akteve normative për rishikimet e buxhetit dhe të ndjekë një kthim në proceset e rregullta të rishikimit të buxhetit;

- të miratojë dhe zbatojë një kuadër të ri legjislativ për shërbimin civil, i cili përfshin rregulla të rishikuara mbi rekrutimin, ngritjen në detyrë dhe shkarkimin bazuar në meritë në ligjin e shërbimit civil në të gjitha nivelet, veçanërisht në nivelin e lartë, dhe të fillojë përsëri automatizimin e sistemit të pagave;

- të miratojë dhe zbatojë legjislacionin e rishikuar që rregullon siç duhet tipologjinë dhe kriteret për të ngritur institucione të varura dhe për të sqaruar linjat e llogaridhënies.

Shqipëria është e përgatitur në mënyrë të moderuar në fushën e gjyqësorit dhe të drejtave themelore dhe ka bërë disa përparime gjatë periudhës raportuese.

Funksionimi i gjyqësorit

Shqipëria është midis një niveli të moderuar dhe një niveli të mirë përgatitjeje dhe ka bërë disa përparime në funksionimin e gjyqësorit.

Shqipëria vazhdoi të zbatojë reformën në drejtësi. Procesi i verifikimit për të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët u finalizua në shkallën e parë, duke forcuar më tej pavarësinë dhe llogaridhënien gjyqësore. Procedurat e verifikimit në apel janë rritur me ritëm dhe tani janë në rrugën e duhur për të përmbushur afatin kushtetues të qershorit 2026.

Këshilli i Lartë Gjyqësor (KLGJ) ka miratuar akte nënligjore që përmirësojnë procedurat e tij dhe standardet e zbatueshme për anëtarët e tij dhe për gjyqtarët. Këshilli i Lartë i Prokurorisë (KLGJ) gjithashtu ka përmirësuar standardet e zbatueshme për magjistratët.

KLGJ ka vazhduar me emërime të reja të magjistratëve, duke kontribuar në uljen e vendeve të lira në nivelin e shkallës së parë. Sfidat në emërimet e anëtarëve jo-magjistratë të KLGJ dhe KLGJ, dhe në kryerjen e vlerësimeve, emërimeve, promovimeve dhe transferimeve në kohë dhe cilësore të magjistratëve mbetën.

Ndërsa qëndrueshmëria e gjyqësorit është përmirësuar në përgjithësi, rritja e përpjekjeve nga zyrtarët publikë ose politikanët për të ushtruar ndërhyrje dhe presion të panevojshëm mbi sistemin gjyqësor mbeti një çështje shqetësuese serioze.

U miratua një Strategji e re Ndërsektoriale e Drejtësisë për vitet 2024-2030. U nda buxhet i mjaftueshëm për të zhvilluar një sistem modern, të integruar dhe elektronik të menaxhimit të çështjeve, por aktualisht parashikohet vendosja e plotë e tij vetëm për vitin 2030. Çështjet urgjente mbi efikasitetin, cilësinë dhe integritetin gjyqësor ende duhet të adresohen, në përputhje me standardet dhe praktikat më të mira evropiane.

Nevojiten përpjekje të qëndrueshme për reforma për të vazhduar forcimin e sistemit gjyqësor dhe për të ruajtur standarde të larta të integritetit pas përfundimit të procesit të verifikimit. Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan pjesërisht dhe për këtë arsye mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

-të forcojë më tej llogaridhënien duke: (i) finalizuar procesin e verifikimit; (ii) përmirësuar standardet e vlerësimit të pasurive dhe të së kaluarës, duke siguruar cilësi të lartë dhe përshpejtim të raporteve të vlerësimit për të gjithë magjistratët; (iii) harmonizimin e rregullave që zbatohen për të gjithë jo-magjistratët e KLGJ-së dhe KLP-së me ato që zbatohen për magjistratët, në lidhje me deklarimin e pasurisë dhe verifikimet e të dhënave; (iv) plotësimin e vendeve të lira të magjistratëve-inspektorë në Inspektoratin e Lartë të Drejtësisë, dhe (v) zvogëlimin e ndërhyrjeve politike në shërbimet gjyqësore dhe të prokurorisë;

- përmirësimin e cilësisë së drejtësisë duke: (i) plotësuar vendet e lira për kryetarë gjykatash, magjistratë, këshilltarë ligjorë dhe staf gjyqësor në të gjitha nivelet e gjyqësorit dhe rritjen e numrit të përgjithshëm të magjistratëve dhe këshilltarëve ligjorë në të gjitha nivelet, drejt mesatares së BE-së; (ii) rishikimin gjithëpërfshirës të provimit pranues dhe kurrikulave të trajnimit fillestar dhe të vazhdueshëm të Shkollës së Magjistraturës; dhe (iii) rritjen e cilësisë dhe integritetit të stafit të Shkollës së Magjistraturës;

- përmirësimin e efikasitetit gjyqësor duke: (i) miratuar masa gjithëpërfshirëse ligjore dhe rregullatorë për të rritur efikasitetin në të gjitha nivelet, dhe për të zvogëluar më tej ngarkesën e lëndëve të prapambetura, në përputhje me

Udhërrëfyesin për Efikasitetin Gjyqësor, parimet e reformës në drejtësi dhe standardet evropiane; (ii) finalizimin e prokurimit dhe pilotimin e parë të moduleve të sistemit të integruar të menaxhimit të çështjeve dhe (iii) zgjerimin e sistemit të njoftimit online për qasje në dosjet dhe proceset gjyqësore në të gjitha gjykatat e juridiksionit të përgjithshëm.

Lufta kundër korrupsionit

Shqipëria është e përgatitur në mënyrë të moderuar dhe ka treguar njëfarë progresi. Strategjia Kundër Korrupsionit për vitet 2024-2030 është miratuar. Struktura e Specializuar Kundër Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit (SPAK) konsolidoi më tej rezultatet e saj pozitive në luftën kundër korrupsionit të nivelit të lartë dhe bëri përparim të prekshëm drejt një rekordi të qëndrueshëm në luftën kundër korrupsionit. Megjithatë, korrupsioni mbeti i përhapur në sektorët e cenueshëm, duke prekur si sferat publike ashtu edhe ato private. Korniza institucionale për parandalimin e korrupsionit vazhdoi të ketë një ndikim të kufizuar dhe koordinimi me zbatimin e ligjit mbeti i dobët.

Mangësitë në lidhje me transparencën dhe efektivitetin e kontrolleve të deklarimit të pasurisë ende duhet të adresohen.

Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan pjesërisht dhe për këtë arsye mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të vazhdojë të forcojë hetimin, ndjekjen penale dhe gjykimin e rasteve të korrupsionit dhe të sigurojë më shumë dënime përfundimtare, veçanërisht në nivel të lartë, duke përfshirë sekuestrimin dhe konfiskimin përfundimtar të aseteve kriminale që vijnë nga veprat penale të lidhura me korrupsionin, dhe të rrisë referimet proaktive nga institucionet përkatëse shtetërore dhe agjencitë e zbatimit të ligjit në SPAK;

- të plotësojë dhe thjeshtojë legjislacionin për parandalimin e korrupsionit në përputhje me standardet evropiane, dhe të adresojë rekomandimet e mbetura të Grupit të Shteteve kundër Korrupsionit (GRECO) të Këshillit të Evropës; të kryejë vlerësime të thelluara të rrezikut në sektorët e cenueshëm, të zbatojë në mënyrë efektive planet e integritetit në institucionet e prirura ndaj korrupsionit, siç është Agjencia Shtetërore e Kadastrës, dhe të rrisë kapacitetin e Drejtorisë së Përgjithshme për Kundër Korrupsionit (DPKK);

- të bëjë kontrollet e deklarimit të pasurisë nga Inspektorati i Lartë i Deklarimit dhe Auditimit të Pasurive dhe Konflikteve të Interesit (ILDKPKI) më efektive dhe transparente duke përditësuar procedurat dhe duke siguruar burime të mjaftueshme, duke adresuar pasuritë e padeklaruara ose të fshehura dhe duke siguruar që deklarimet e pasurisë së personave të ekspozuar politikisht të jenë publikisht të disponueshme në internet.

Lufta ndaj krimit të organizuar

Shqipëria është mesatarisht e përgatitur në luftën kundër krimit të organizuar. Është bërë përparim i mirë në përmbushjen e rekomandimeve të vitit të kaluar duke rritur kapacitetin e SPAK-ut në hetimet financiare, duke forcuar luftën kundër pastrimit të parave dhe duke sekuestruar asetet e lidhura me krimin e organizuar.

SPAK ka konsoliduar më tej bashkëpunimin me homologët e saj ndërkombëtarë, veçanërisht me Shtetet Anëtare të BE-së dhe agjencitë e BE-së, për të hetuar dhe goditur grupet kriminale me rrezik të lartë me rezultate fillestare të prekshme.

Shqipëria duhet të përshpejtojë punën për përafrimin e kuadrit të saj ligjor mbi krimin e organizuar me acquis të BE-së, të forcojë kapacitetin e zbatimit të ligjit dhe të përmirësojë efikasitetin e hetimeve, duke përfshirë edhe nëpërmjet zhvillimit të aftësive të analizës kriminale dhe financiare.

Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

-të vazhdojë të forcojë historikun e saj të hetimeve, ndjekjeve penale dhe dënimeve përfundimtare në të gjitha fushat e krimit të rëndë dhe të organizuar, duke përfshirë trafikimin e drogës, pastrimin e parave dhe financimin e terrorizmit nëpërmjet bashkëpunimit të vazhdueshëm me Shtetet Anëtare të BE-së dhe agjencitë e BE-së, dhe duke rritur kapacitetin për të penguar krimin e organizuar dhe duke siguruar përputhje të mëtejshme me acquis të BE-së, veçanërisht mbi kriminalizimin e pastrimit të parave

dhe luftimin e abuzimit dhe shfrytëzimit seksual të fëmijëve në internet dhe jashtë internetit;

- të përmirësojë efikasitetin e sistemit të rikuperimit të aseteve, duke forcuar funksionimin e zyrës së rikuperimit të aseteve përgjegjëse për identifikimin dhe gjurmimin e aseteve kriminale brenda policisë së shtetit shqiptar, veçanërisht bashkëpunimin e saj operacional me zyrat e rikuperimit të aseteve në Shtetet Anëtare të BE-së, duke përmirësuar zbatimin e instrumenteve për konfiskimin e të ardhurave nga krimi dhe pronës së nxjerrë nga aktivitetet kriminale, dhe duke menaxhuar më mirë pronën e ngrirë dhe të konfiskuar edhe për ripërdorim social;

- të përmirësojë kapacitetin e analizës kriminale dhe financiare, duke përfshirë nëpërmjet bashkëpunimit të përforcuar ndëragjencor dhe metodologjive për të trajtuar çështjet komplekse penale. Shqipëria ka një nivel të mirë përgatitjeje në zhvillimin e një ekonomie tregu funksionale dhe ka bërë disa përparime në këtë fushë. Ekonomia ruajti një vrull të fortë rritjeje në vitin 2024 falë kërkesës së fortë vendase dhe turizmit. Inflacioni ra nën objektivin e bankës qendrore, ndërsa konsolidimi fiskal u përshpejtua dhe raporti i borxhit publik vazhdoi të binte.

Situata e tregut

Pavarësisht rritjeve, të ardhurat qeveritare si pjesë e PBB-së mbeten të ulëta, ndërsa shpenzimet për investimet publike nuk janë realizuar në mënyrë të përsëritur. Situata e tregut të punës u përmirësua, por problemet strukturore vazhdojnë. Sektori bankar mbeti i qëndrueshëm, i kapitalizuar mirë dhe likuid, ndërsa kreditimi për sektorin privat u rrit. Mjedisi i biznesit mbetet i prekur nga një sundim i dobët i ligjit, qasje e kufizuar në financa dhe mangësi në mbikëqyrjen dhe qeverisjen e ndërmarrjeve shtetërore. Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u trajtuan pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të zbatojë Strategjinë Afatmesme të të Ardhurave dhe të përgatisë propozime për të ulur shpenzimet tatimore, duke i dhënë përparësi eliminimit të përjashtimeve që nuk kanë justifikim të shëndoshë politik;

- të rrisë transparencën dhe llogaridhënien e ndërmarrjeve shtetërore, duke përfshirë edhe duke publikuar raportet e tyre vjetore të performancës financiare;

- të përmirësojë operacionalizimin e kuadrit të menaxhimit të investimeve publike, duke përfshirë Linjën Kombëtare të Projekteve të Vetme, dhe të sigurojë që projektet që hyjnë në Programin Buxhetor Afatmesëm janë të pjekura dhe me cilësi të mirë, me qëllim që të shmanget nën-ekzekutimi i investimeve publike

Të drejtat themelore

Korniza ligjore e Shqipërisë përcakton një bazë përgjithësisht të mirë për mbrojtjen e të drejtave themelore. Gjatë periudhës së raportimit u arritën arritje të konsiderueshme me miratimin e një Ligji të ri për mbrojtjen e të dhënave personale dhe shtatë nga dhjetë pjesët e tij shoqëruese të legjislacionit zbatues, në përputhje të plotë me acquis të BE-së, si dhe miratimin e legjislacionit zbatues mbi të drejtat e personave që u përkasin pakicave kombëtare, në fushat kryesore të vetëidentifikimit dhe përdorimit të gjuhëve të pakicave, në përputhje me standardet evropiane. Gëzimi i lirisë së medias dhe pluralizmit, i së drejtës së pronës dhe i të drejtave të personave që u përkasin pakicave mbeten problematike. Përpjekjet për zbatim duhet të intensifikohen në përgjithësi.

Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan vetëm pjesërisht dhe mbeten kryesisht të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të sigurojë zbatimin efektiv të kuadrit ligjor mbi të drejtat e personave që u përkasin pakicave dhe të rrisë kapacitetin dhe burimet e Komitetit Shtetëror për Pakicat Kombëtare dhe të autoriteteve lokale;

- të zgjerojë gëzimin e së drejtës së pronës dhe sigurinë ligjore duke: (i) bërë përparim në regjistrimet e para; (ii) dixhitalizimi i titujve të pronësisë, dokumenteve dhe hartave; (iii) përmirësimi i cilësisë dhe saktësisë së të dhënave kadastrale; (iv) rritja e integritetit, transparencës dhe efektivitetit në ofrimin e shërbimeve publike në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës; dhe (v) avancimi i kompensimeve dhe garantimi i të drejtës për një gjykim të drejtë në rastet e shpronësimit dhe heqjes së pronave;

- përafrimi i mëtejshëm me dhe zbatimi i acquis të BE-së mbi barazinë dhe mosdiskriminimin duke përfshirë orientimin seksual dhe shprehjen gjinore, sigurimi që Ligji i ardhshëm për barazinë gjinore të ruajë një nivel të lartë ambicieje në përputhje me standardet e BE-së, dhe demonstrimi i kapacitetit të mirë zbatues të Ligjit të ri për mbrojtjen e të dhënave personale, zbatimi në mënyrë efektive i Axhendës Kombëtare për të Drejtat e Fëmijëve dhe përfundimi i deinstitucionalizimit të fëmijëve.

Liria e shprehjes

Shqipëria është midis një niveli të caktuar dhe një niveli të moderuar përgatitjeje në fushën e lirisë së shprehjes dhe ka bërë përparim të kufizuar gjatë periudhës së raportimit. Situata mbetet kryesisht e pandryshuar, me pavarësinë dhe pluralizmin e medias që vazhdojnë të preken nga mbivendosja e interesave të biznesit dhe politikës, mungesa e transparencës së burimeve të financimit, përqendrimi i lartë i pronësisë së medias, frikësimi dhe kushtet e pasigurta të punës për gazetarët. Nisja e një dialogu të strukturuar midis institucioneve dhe aktorëve të medias, si dhe miratimi i masave të buta për sigurinë e gazetarisë ishin zhvillime pozitive. Megjithatë, u ngritën shqetësime në lidhje me ligjshmërinë dhe procesin e rregullt të vëzhguar gjatë dëbimit nga autoritetet të një mediaje nga zyrat publike që ajo zinte.

Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar nuk u zbatuan dhe mbeten të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të miratojë një reformë të madhe të kuadrit ligjor dhe rregullator për të: (i) forcuar transparencën e pronësisë së medias, pluralizmin e medias dhe pavarësinë editoriale; (ii) forcuar transparencën e financimit të medias nga burimet private dhe shtetërore; (iii) të forcojë autonominë e rregullatorit të medias dhe pavarësinë e transmetuesit shtetëror; (iv) të shfuqizojë plotësisht dispozitat penale mbi fyerjen dhe shpifjen; dhe (v) të përafrojë aspektet civile të shpifjes me standardet evropiane;

- të sigurojë tolerancë zero për frikësimin dhe zbatim efektiv në rastet e sulmeve kundër gazetarëve, duke përfshirë ndjekjen gjyqësore; të sigurojë kapacitete të rritura të organeve të zbatimit të ligjit për të trajtuar rastet e dhunës, duke përfshirë edhe në margjinat e protestave, dhe raste të tjera penale që përfshijnë gazetarë, veçanërisht duke siguruar pajtueshmëri të lartë me të drejtat e njeriut në trajtimin e incidenteve që përfshijnë gazetarë, përmes udhëzimeve detyruese, mbledhjes së të dhënave dhe masave të ndërtimit të kapaciteteve;

- të përmirësojë kushtet e punës së gazetarëve shqiptarë, në veçanti duke forcuar mbrojtjen e të drejtave të punësimit dhe sociale të gazetarëve dhe duke siguruar që Kodi i Punës të zbatohet në mënyrë të vazhdueshme.

Politika e jashtme

Shqipëria ka një nivel të mirë përgatitjeje në fushën e politikës së jashtme, të sigurisë dhe mbrojtjes.

Vendi vazhdoi të bëjë përparim të mirë, duke ruajtur përputhjen e plotë me deklaratat përkatëse të Përfaqësuesit të Lartë në emër të BE-së dhe vendimet përkatëse të Këshillit, përfshirë masat kufizuese të BE-së. Në dhjetor 2024, u nënshkrua Partneriteti për Siguri dhe Mbrojtje BE-Shqipëri. Shqipëria gjithashtu rriti pjesëmarrjen e saj në misionet dhe operacionet e BE-së për menaxhimin e krizave në kuadër të politikës së përbashkët të sigurisë dhe mbrojtjes (CSDP).

Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar u zbatuan. Në vitin e ardhshëm, Shqipëria duhet në veçanti:

- të ruajë përputhje të plotë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së dhe të forcojë kapacitetin e saj për të zbatuar masa kufizuese;

- të marrë në konsideratë rritjen e mëtejshme të pjesëmarrjes së saj në misionet dhe operacionet e BE-së për menaxhimin e krizave;

- të miratojë një strategji të re kombëtare për armët e vogla dhe të lehta (SALW) në përputhje me Udhërrëfyesin e rishikuar për kontrollin e SALW në Ballkanin Perëndimor (2025-2030) /Pamfleti/