FLASH
Shkruar nga Fred Abrahams
Protestat në Shqipëri po ekspozojnë hendekun mes reformave dhe realitetit...
Kini kujdes hendekun. Ky është mesazhi kryesor që del nga raporti i Komisionit Evropian për Shqipërinë për vitin 2025, të cilin Parlamenti Evropian e miratoi javën e kaluar.
Si Komisioni, ashtu edhe Parlamenti gjetën mënyra të shumta për të vënë në dukje hendekun midis ligjeve, politikave dhe strategjive të Shqipërisë kandidate, nga njëra anë, dhe zbatimit të tyre, nga ana tjetër.
Në atë hendek enden flamingot. Protestat masive në Shqipëri kanë hyrë në javën e tyre të katërt, pa asnjë shenjë se po humbasin vrullin. Përpjekjet e qeverisë për t’i etiketuar ato si pro-greke, pro-serbe, pro-iraniane ose antisemite nuk e kanë frenuar valën në rritje. As përdorimi i fjalorit vulgar apo i një kënge çuditërisht narcisiste nuk ka pasur efekt.
Të quajtur “Revolucioni i Flamingove”, sipas shpendëve të rrezikuar nga një projekt turistik luksoz, protestuesit e drejtojnë zemërimin e tyre ndaj asaj që e konsiderojnë një elitë politike të korruptuar, e cila e shndërron pronën publike në përfitim privat.
Protestuesit jetojnë në një vend që, nga njëra anë, ka një reformë në drejtësi të mbështetur nga Bashkimi Evropian dhe, nga ana tjetër, renditje në rënie në indeksin e Transparency International; që, nga njëra anë, ka një strategji të re kundër korrupsionit dhe prokurorë të posaçëm dhe, nga ana tjetër, një parti në pushtet që mbron zyrtarët e nivelit të lartë; që, nga njëra anë, ka mekanizma për luftën kundër pastrimit të parave dhe, nga ana tjetër, ndërtime në shkallë të gjerë të lidhura me pastrimin e parave.
Sfida e Shqipërisë për anëtarësim nuk është më legjislative, ajo është një mungesë e vullnetit politik që përshkon të gjithë sistemin. Një përjashtim bie në sy: politika e sigurisë dhe mbrojtjes së Shqipërisë, ku Komisioni vlerësoi “përputhjen e plotë” të vendit, përfshirë edhe sa u përket sanksioneve ndaj Rusisë.
Përputhja në arenën e jashtme nuk është aspak surprizë. Ajo përputhet me një model që nga rënia e komunizmit 36 vjet më parë: qeveritë shqiptare dinë të sillen mirë jashtë vendit dhe të qeverisin si të duan brenda tij.
Ironikisht, një fushë ku legjislacioni dhe zbatimi janë takuar është projekti turistik ku përfshihen Jared Kushner, Ivanka Trump dhe një përzierje e paqartë aktorësh të tjerë. Pas zgjatjes së vlefshmërisë së Ligjit për Investimet Strategjike të vitit 2015 dhe ndryshimit të Ligjit për Zonat e Mbrojtura, buldozerët u futën në dunat e Zvërnecit në bregdet, duke nxitur protestat aktuale, veçanërisht pasi rojet rrahën një protestues dhe e tërhoqën zvarrë mbi rërë.
Rezoluta e Parlamentit Evropian e javës së kaluar e mori me të drejtë parasysh këtë fakt. Ajo kritikoi Ligjin për Investimet Strategjike për “mundësimin e procedurave të përshpejtuara të dhënies së lejeve dhe uljen e nivelit të shqyrtimit mjedisor”, bëri thirrje për shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe kërkoi vendosjen e një moratoriumi për lejet e reja dhe ndërtimet brenda zonave të mbrojtura.
Kryeministri Edi Rama reagoi shpejt dhe premtoi se projekti do t’i nënshtrohet një vlerësimi të mirëfilltë të ndikimit në mjedis. Kjo nuk do të kishte ndodhur pa protestuesit dhe vëmendjen ndërkombëtare që ata kanë gjeneruar, e cila ka gërvishtur imazhin e lëmuar ndërkombëtar të Ramës.
Por Bashkimi Evropian nuk duhet të mjaftohet me një premtim për një vlerësim mjedisor. Lidhja thelbësore ende duhet të bëhet mes këtij zhvillimi dhe boshllëqeve që Komisioni ka identifikuar në fushën e sundimit të ligjit, korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Mjafton të merret parasysh se institucioni më i besuar në Shqipëri sot nuk është qeveria, parlamenti apo ndonjë parti politike, por Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit, të cilën Komisioni e vlerëson me të drejtë, e njohur si SPAK. Gjatë këtij muaji, SPAK ka lëshuar 20 urdhër-arreste dhe ka sekuestruar mbi 100 milionë euro pasuri, ndërsa ndjek gjurmët e parave të drogës që derdhen në projektet e ndërtimit, përfshirë projektin me Kushner dhe Trump.
Ky është thelbi i asaj që kërkojnë protestuesit: jo ndalimin e projekteve turistike, por zhvillime dhe një qeveri që respektojnë ligjin.
Bashkimi Evropian ka lëvizur me shpejtësi për ta integruar Shqipërinë, kryesisht për arsye gjeostrategjike, në këtë kuptim, Vladimir Putin i ka dhënë Edi Ramës një shtysë të dobishme. Por shpërfillja e njerëzve që sot mbushin rrugët e Shqipërisë, duke kërkuar transparencë dhe llogaridhënie, do të minojë besueshmërinë e BE-së dhe do të tradhtojë vlerat demokratike që Unioni pretendon se përfaqëson.
Protestuesit po marshojnë shpejt. Bashkimi Evropian do të bënte mirë të mbante hapin me ta. /Përshtatur nga Euractiv
Fred Abrahams është bashkëdrejtor i Qendrës për Drejtësi Aryeh Neier dhe autor i librit “ Shqipëria Moderne: nga Diktatura në Demokraci”
Lini një Përgjigje