FLASH
Shkruar nga Maurizio Ferraris
Nietzsche na kërkon të "qëndrojmë besnikë ndaj tokës", të mos i mbytim kërkesat e jetës në emër të formës, kulturës, dijes...
Ka filozofë që kanë hyrë në histori për shpikjen e teorive, dhe të tjerë që janë të famshëm për atë që kundërshtuan, si dhe për një stil të caktuar që futën në komunikimin filozofik. Friedrich Nietzsche duket padyshim përfaqësuesi më i shquar. Në fund të udhëtimit të tij, përpara se të zhytej në errësirën e çmendurisë, ai madje duket i vendosur të ndërmarrë veprime, si kur propozon të ndërhyjë personalisht për të zgjidhur mosmarrëveshjen franko-gjermane mbi Alsas-Lorenën, që Kaiser-i të pushkatohet, dhe që të vendosë rezidencën e tij në Pallatin Quirinale. Është e vështirë të imagjinohet që Kanti të kultivojë qëllime të tilla madhështore. Dhe me këtë, çështja do të dukej e mbyllur: Nietzsche është thjesht një megaloman, një ngacmues dhe, në fund të fundit, një i çmendur. Në vend të kësaj, ai është një mendimtar i cili, pavarësisht vetes, ose të paktën pa vetëdije, sepse në kohën kur arriti suksesin e madh që e bëri atë më të famshmin e filozofëve, ai nuk dinte më asgjë për veten, ishte në gjendje të parashikonte një botë që do të vinte, tonën.
Hyrja e Nietzsche-s në filozofi ndodhi në vitin 1872 përmes një skandali të vogël filologjik. Nietzsche, i cili në moshën njëzet e pesë vjeç dhe ende pa doktoraturë, ishte bërë profesor filologjie në Bazel, botoi një libër plot me ambicie filozofike dhe sugjerime muzikore, duke qenë se kur e kompozoi atë, ai ishte një vizitor i shpeshtë i Wagner-it, i cili në atë kohë jetonte në një vilë pranë Lucernës. Libri është Lindja e Tragjedisë, dhe përmbajtja e tij filologjikisht skandaloze qëndron në faktin se Nietzsche nuk ofron një version neoklasik të klasikës, si një model qetësie që duhet të kontrastohet si me çrregullimin primordial ashtu edhe me shqetësimet e Romantizmit dhe modernitetit; domethënë, ai distancohet nga ai imazh i klasicizmit si naivitet imun ndaj sentimentalizmit, për t’u huazuar nga Schiller, ose si një korrespondencë e plotë e formës dhe përmbajtjes, për t’u huazuar nga Hegeli.
Në vitin 1879, pas dhjetë vitesh shërbimi, të fundit prej të cilëve u shënuan nga sëmundje, probleme me shikimin, dhimbje koke, të përziera, Nietzsche dha dorëheqjen nga Universiteti i Bazelit dhe filloi jetën e tij si një njeri i çrrënjosur, duke marrë me qira dhoma në vendpushimet zvicerane në verë dhe në Rivierat franceze dhe italiane në dimër. Pjesërisht për shkak të rrethanave të Nietzsche-s, veprat e tij nga viti 1881 deri në vitin 1886, nga Njeriu, Shumë Njerëzor deri te Përtej të Mirës dhe të Keqes, janë fragmentare dhe aforistike, por mbeten brenda horizontit të hapur nga Lindja e Tragjedisë dhe disa vepra eseistike të kompozuara rreth mesit të viteve 1870, siç është Meditime të Pakoha. Çfarë e gjallëron këtë kritikë të kulturës? Pa dyshim, si një përafrim i parë. Nietzsche na kërkon të "qëndrojmë besnikë ndaj tokës", të mos i mbytim kërkesat e jetës në emër të formës, kulturës, dijes. Kjo ndodh edhe sepse dija e modernitetit është e zbrazët dhe shfaqet si një formë e zbrazët. Nuk është rastësi që në një aforizëm nga Përtej të Mirës dhe të Keqes gjejmë njoftimin e vdekjes së Zotit. Hegeli kishte thënë tashmë se ndjenja themelore e botës moderne është vdekja e Zotit, domethënë humbja e themeleve. Dhe Nietzsche shton se ishim ne që e vramë Zotin, me dijen dhe vullnetin tonë për t’u çliruar nga tradita. Megjithatë, vdekja e Zotit na bën të humbasim çdo referencë ndaj njeriut dhe vë në lëvizje procesin e nihilizmit, zhdukjen e të gjitha vlerave: njeriu tani është një gur që rrokulliset drejt asgjësë. Për t’i dhënë fund këtij procesi, dekonstruksioni i paragjykimeve të vjetra nuk është i mjaftueshëm: ndërtimi i vlerave të reja është i nevojshëm. Dhe është në këtë kuadër që pjesa e fundit e veprës së Nietzsche-s i kushtohet një rindërtimi ose, siç propozon Nietzsche, një transvlerësimi të të gjitha vlerave.
Megjithatë, ajo që merr formë letrare te Zarathustra duhet të zhvillohet në një mënyrë argumentuese dhe sistematike, dhe kjo është arsyeja pse e gjithë pjesa e fundit e mendimit të Nietzsche-s është e orientuar drejt ndërtimit të një sistemi, i cili nuk u krijua nëpërmjet një vendimi, por nëpërmjet dështimit. Në qendër të këtij sistemi janë vullneti për pushtet dhe kthimi i përjetshëm, dy nocione: njëri modern dhe tjetri antik. Këto dy parime transformojnë sistemin e vlerave sepse vullneti bëhet më i rëndësishëm se jeta, të paktën sipas pikëpamjes së Nietzsche-s, dhe çdo gjë që ndodh me kalimin e kohës bëhet relativizuese, humbet veçantinë e saj dhe për këtë arsye edhe natyrën e saj problematike, sepse është një ngjarje rekursive. Ky proces iu besua një vepre, ndonjëherë e përcaktuar si Vullneti për Pushtet, ndonjëherë si Transvlerësimi i të Gjitha Vlerave, të cilën Nietzsche nuk e përfundoi kurrë, duke e braktisur projektin të paktën për momentin në fund të verës së vitit 1888 dhe duke copëtuar një pjesë të materialeve të disponueshme në një seri botimesh të lëshuara me shpejtësi në vjeshtën e atij viti, të cilat, sipas mendimit të tij, duhet të kishin përgatitur terrenin për veprën kryesore.
Në ditët e fundit të dhjetorit 1888 dhe më 1 janar 1889, Nietzsche pësoi një krizë mendore. Ai u çua nga Torino, ku mbahej, në azilin në Bazel, dhe më pas iu besua nënës dhe motrës së tij. Ai vdiq, pa kujtuar, më 25 gusht 1900. Teksti i Vullnetit për Pushtet u rindërtua me hamendje nga motra e tij dhe një student bazuar në një nga planet e Nietzsche-s dhe shënimet e tij, dhe pati dy botime kryesore, i pari në vitin 1906, i dyti në vitin 1911. Thuhej se teksti ishte falsifikuar ideologjikisht nga redaktorët, të cilët ishin për këtë arsye përgjegjës për bashkimin e mendimit të Nietzsche-s me nazizmin, por, siç mund të verifikohet duke krahasuar fragmentet me tekstin, kjo nuk është e vërtetë.
Epo, po çfarë ndodh me transvlerësimin? Le ta shqyrtojmë edhe situatën tonë aktuale këtu. Vlerat, është e vështirë të kundërshtohen, kanë ndryshuar në 125 vjet që nga vdekja e Nietzsche-s. Dhe nuk po flas vetëm për moralin seksual, organizimin e familjeve, apo marrëdhëniet në ndryshim të autoritetit dhe hierarkisë, siç është rënia e patriarkatit dhe autonomia në rritje e grave. Konsideroni një rrethanë shpesh të anashkaluar: faktin se sot çdo qenie njerëzore ka rolin e gjenerimit të vlerave që Nietzsche ua atribuoi filozofëve, dhe madje jo të gjithëve. Duke mos qenë më interesant ose i dobishëm si prodhues i mallrave, njerëzimi gjen një qendër të ndryshme si prodhues i të dhënave, domethënë, pikërisht si prodhues i vlerave.
Nëse është kështu, ëndrrat aristokratike të Nietzsche-s, kulti i mbinjeriut dhe dhuna që ai sjell me vete, mund të zbuten dhe të shndërrohen në idealin e një njerëzimi të lirë nga nevoja dhe mundi, dhe të përkushtuar për të kryer detyrën, e cila për momentin mbetet tërësisht para nesh, për të siguruar që "homo faber" të mos përbëjë shenjën e arrogancës së një specie që deri më tani e ka demonstruar mençurinë e saj vetëm në shkatërrimin e paraardhësve të saj neandertalë./Përshtati “Pamfleti” nga “Corriere della Sera”
Lini një Përgjigje