FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Arrivò come rifugiato, prima al centro di accoglienza di Traiskirchen e poi nel piccolo villaggio della Bassa Austria di Sankt Anton an der Jeßnitz, presso l'ostello "Kreuztanne". Imparò il tedesco, mantenendosi inizialmente con lavori occasionali, come lavare i piatti.
Il prestigioso quotidiano austriaco Die Presse ha dedicato oggi un'analisi alla figura dell'ambasciatore Fate Velaj, soffermandosi sulla sua storia personale, sulla sua dimensione artistico-letteraria e sulla sua visione della "diplomazia del fascino".
"L'artista come diplomatico"
La giornata dell'ambasciatore albanese a Vienna inizia alle cinque del mattino. Con un espresso senza zucchero e poi dipingendo su tela. Perché Fate Velaj non è solo il rappresentante dell'Albania in Austria, ma anche un artista che dipinge, fotografa e scrive. Le sue opere sono esposte in gallerie europee, ma anche nel suo ufficio presso l'ambasciata, in via Prinz-Eugen.
Per Velaj, questo non è solo un'espressione della sua arte. Per lui, è anche una parte importante del suo lavoro diplomatico, perché attraverso di esso racconta agli ospiti la sua storia in Austria e un'Albania vivace ed entusiasta.
All'inaugurazione di mostre, come la recente "Red Between You and Me" alla Grand Gallery di Vienna, partecipano ambasciatori di altri paesi, rappresentanti del governo austriaco e del Ministero degli Affari Esteri, del Comune di Vienna e personalità del mondo dell'arte e della cultura austriaca.
La sua presentazione artistica diventa quindi – come dice Velaj – parte della *diplomazia del fascino* che pratica, attraverso incontri in ogni angolo dell'Austria, legami istituzionali tra i due paesi e l'arte, creando simpatia per l'Albania.
"Voglio creare un'immagine positiva senza impormi, non attraverso la demagogia, ma attirando gli altri verso di noi con i nostri valori e la nostra cultura", spiega.
L'Albania ha inoltre un disperato bisogno di un'offensiva diplomatica. Entro il 2027, il Primo Ministro Edi Rama punta a concludere i negoziati di adesione all'Unione Europea. Entro il 2030, il Paese dovrebbe diventare membro dell'Unione.
Una sfida importante. L'ultimo rapporto sui progressi compiuti dalla Commissione europea ha elogiato gli sforzi dell'Albania nei negoziati. Allo stesso tempo, sono necessari ulteriori sforzi nella lotta contro la corruzione e la criminalità.
In merito all'ingresso dell'Albania nella cerchia degli altri Stati membri dell'Unione Europea, Fate Velaj parla di "un patrimonio storico fondato su valori comuni".
Allo stesso tempo, dice:
“Shqipëria nuk synon anëtarësimin në BE pa përmbushur detyrimet që i kanë përmbushur vendet e tjera para nesh” dhe shton: “Ne do të anëtarësohemi vetëm atëherë kur të jemi vetë të bindur se e meritojmë të qëndrojmë përkrah francezëve, gjermanëve, italianëve, belgëve apo spanjollëve. Sepse vetëm atëherë do të mund t’i shikojmë në sy pa frikë dhe pa komplekse – pa shqetësimin se një ditë dikush mund të na thotë: ju u pranuat ngaqë na erdhi keq për ju.”
Rruga e Shqipërisë drejt statusit të vendit kandidat për në Bashkimi Evropian dhe anëtarësimit në NATO ka qenë e vështirë. Nën diktatorin komunist Enver Hoxha, Shqipëria ishte ndoshta shteti më i izoluar në Evropë. Nga paranoja e tij, Hoxha mbuloi të gjithë vendin me bunkerë të panumërt prej betoni. Kushdo që dyshohej për bashkëpunim me “armiqtë” jashtë vendit ose për kundërshtim ndaj regjimit, përfundonte në burg. Pas rënies së komunizmit, Shqipëria u zhyt në kriza financiare dhe politike – konflikte që shpesh u zhvilluan me përplasje të dhunshme në rrugë.
Historia e trazuar e Shqipërisë është edhe pjesë e historisë personale të Fate Velaj – një histori që ambasadori dhe artisti e ka përjetësuar në romanin e tij Kreuztanne. Pas një rruge të mundimshme dhe të rrezikshme, Velaj mbërriti si i ri në Austri – më 21 korrik 1991, ditë që do t’ia ndryshonte jetën.
Ai erdhi si refugjat, fillimisht në qendrën e pritjes në Traiskirchen dhe më pas në fshatin e vogël të Austrisë së Poshtme Sankt Anton an der Jeßnitz, në bujtinën “Kreuztanne”. Ai mësoi gjermanishten, mbajti veten fillimisht me punë të rastësishme, si larës enësh. Më vonë punoi me turne në fabrikën e metaleve Heiser në Gaming. Dhe njëkohësisht hodhi hapat e parë artistikë: filloi të pikturojë.
Në romanin Kreuztanne, i cili është përkthyer në disa gjuhë, Fate Velaj përshkruan se si më në fund hodhi rrënjë në Austri. Njëkohësisht ai rrëfen edhe për jetën e njerëzve që takoi gjatë këtij rrugëtimi.
Kreuztanne është një histori migracioni – mes autobiografisë dhe fiksionit, një roman mbi lindjen e artistit dhe një studim shoqëror në një gjuhë të butë, poetike dhe njëkohësisht të kthjellët.
Prej disa muajsh, ambasadori ndodhet në turne leximesh me romanin e tij në shumë pjesë të Austrisë.
“Dua të tregoj historinë time, e cila njëkohësisht është një histori austriake dhe evropiane – dhe që tregon se si ishim atëherë”, thotë ai.
Edhe të kaluarën e Shqipërisë Fate Velaj e pasqyron në librin e tij Mossanga, i cili aktualisht po përkthehet në gjermanisht. Në qendër të romanit është po ashtu një histori e vërtetë – ajo e fëmijëve nga Kongo, të cilët për shkak të luftës civile në atdheun e tyre, gjejnë strehim në Shqipërinë komuniste. Atje, megjithatë, bëhen përpjekje për t’i shndërruar në komunistë të rinj. Kur rriten, ata kuptojnë se propaganda ishte larg realitetit dhe reagojnë duke përfunduar vetë viktima të sistemit diktatorial që dikur i kishte pranuar.
Velaj ha studiato all'Università di Arti Applicate di Vienna, ha intrapreso un lungo percorso artistico – tra gli altri sotto la guida di Hermann Nitsch e Adolf Frohner –, si è dedicato alla politica culturale e ha ricevuto grandi riconoscimenti in Austria, in Italia, dal Parlamento europeo e negli Stati Uniti.
È un convinto sostenitore di un'Europa unita, di cui anche l'Albania dovrebbe far parte. Dal 2024 è ambasciatore dell'Albania in Austria.
Lini një Përgjigje