FLASH
Shkruar nga PamfletiImazhet satelitore të objekteve të fshehta bërthamore zbulojnë përpjekjet e Pekinit për të zgjeruar arsenalin e tij, pikërisht kur zhduken edhe parmakët e fundit globalë mbi armët bërthamore.
Në luginat e gjelbra dhe me mjegull të Kinës jugperëndimore, imazhet satelitore tregojnë përshpejtimin e zgjerimit të kapaciteteve bërthamore të vendit, në një kohë kur rivaliteti mes fuqive të mëdha po intensifikohet.
Një prej këtyre luginave është Zitong, në provincën Sichuan, ku inxhinierët kanë ndërtuar bunkerë dhe struktura mbrojtëse të reja. Një kompleks i ri me rrjet të dendur tubacionesh sugjeron se objekti trajton materiale me rrezik të lartë.
Në një tjetër luginë ndodhet objekti i dyfishtë i rrethuar me gardhe në Pingtong, ku ekspertët besojnë se prodhohen bërthamat metalike me plutonium të kokave bërthamore. Struktura kryesore dominohet nga një oxhak ventilimi rreth 110 metra i lartë, i cili është rinovuar vitet e fundit me sisteme të reja ventilimi dhe shpërndarjeje të nxehtësisë. Punimet e ndërtimit vazhdojnë edhe pranë tij.
Mbi hyrjen e objektit në Pingtong shfaqet një slogan i madh i presidentit Xi Jinping, i dukshëm nga hapësira: “Qëndroni besnikë ndaj misionit themelues dhe mos harroni kurrë misionin tonë.”
Sipas analizës së imazheve satelitore nga Airbus (2 shkurt 2026) dhe Google Earth, këto janë disa nga disa objekte sekrete të lidhura me programin bërthamor në provincën Sichuan, të cilat janë zgjeruar dhe modernizuar vitet e fundit, raporton New York Times.
Zgjerimi i kapaciteteve bërthamore të Kinës e vështirëson ringjalljen e kontrollit global të armëve, pas skadimit të traktatit të fundit për armët bërthamore mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë. Uashingtoni argumenton se çdo marrëveshje e re duhet të përfshijë edhe Kinën, por Pekini nuk ka shprehur interes.
Renny Babiarz, ekspert i inteligjencës gjeohapësinore që ka analizuar imazhet dhe i ka ndarë gjetjet me The New York Times, thotë se ndryshimet në terren përputhen me objektivin e Kinës për t’u shndërruar në një superfuqi globale. “Armët bërthamore janë pjesë integrale e këtij objektivi,” deklaron ai, duke shtuar se ritmi i ndryshimeve është përshpejtuar ndjeshëm pas vitit 2019.
Sipas vlerësimit më të fundit vjetor të Pentagonit, Kina kishte mbi 600 koka bërthamore në fund të vitit 2024 dhe mund të arrijë në 1.000 deri në vitin 2030. Edhe pse ky arsenal mbetet më i vogël se ai i Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, ekspertët amerikanë e konsiderojnë trendin shqetësues.
Thomas G. DiNanno, nënsekretar amerikan për kontrollin e armëve dhe sigurinë ndërkombëtare, akuzoi publikisht këtë muaj Kinën se ka kryer fshehurazi “teste shpërthyese bërthamore” në kundërshtim me moratoriumin global. Pekini i ka hedhur poshtë këto akuza si të pavërteta, ndërsa ekspertët kanë debatuar mbi forcën e provave të paraqitura.
Matthew Sharp, ish-zyrtar i Departamentit të Shtetit dhe aktualisht studiues në Qendrën për Politikën e Sigurisë Bërthamore në Institutin e Teknologjisë në Massachusetts (MIT), thekson se mungesa e dialogut e rrit pasigurinë.
“Pa një dialog të drejtpërdrejtë është e vështirë të parashikohet drejtimi i zhvillimeve, dhe kjo na detyron të planifikojmë mbi skenarët më të këqij,” shprehet ai.
Objektet në Sichuan u ndërtuan rreth gjashtë dekada më parë si pjesë e projektit “Fronti i Tretë” të Mao Ce Dunit, që synonte të mbronte laboratorët dhe uzinat e prodhimit bërthamor nga sulme të mundshme amerikane ose sovjetike. Dhjetëra mijëra shkencëtarë dhe punëtorë ndërtuan në fshehtësi atë që shkencëtari amerikan Danny B. Stillman e përshkroi më vonë si “një perandori bërthamore në brendësi të vendit”.
Në vitet 1980, me zbutjen e tensioneve me Uashingtonin dhe Moskën, shumë prej këtyre objekteve u mbyllën ose reduktuan aktivitetin. Megjithatë, sipas Babiarz, rreth shtatë vite më parë Kina nisi një valë të re zgjerimi dhe modernizimi të infrastrukturës bërthamore, përfshirë një laborator të madh me ndezje lazer në Mianyang, që mund të përdoret për studimin e kokave bërthamore pa shpërthime reale.
Analiza e Babiarz sugjeron se kompleksi në Pingtong përdoret për prodhimin e “bërthamave” të kokave bërthamore pjesa metalike, zakonisht me plutonium. Ai vëren ngjashmëri arkitekturore me objekte të ngjashme në vende të tjera, përfshirë Laboratorin Kombëtar Los Alamos në SHBA.
Në Zitong, bunkerët dhe strukturat e reja mund të përdoren për testimin e eksplozivëve konvencionalë me fuqi të lartë, të nevojshëm për të krijuar kushtet e reaksionit zinxhir në materialet bërthamore. Fizikani Hui Zhang nga Universiteti i Harvardit, i cili shqyrtoi gjetjet, thekson se imazhet satelitore japin informacion të kufizuar. “Nuk e dimë sa koka janë prodhuar, por shohim zgjerimin e impianteve,” deklaron ai.
Sipas Zhang, një pjesë e modernizimit mund të lidhet me përmirësime sigurie ose me nevojën për përshtatjen e kokave bërthamore për sisteme të reja armësh, si raketat e lëshuara nga nëndetëset.
Në Uashington, shqetësimi kryesor lidhet me ndikimin që një arsenal më i madh dhe më modern mund të ketë në sjelljen e Kinës gjatë një krize, veçanërisht në raport me Tajvanin. Michael S. Chase, ish-zyrtar i lartë i Pentagonit për çështjet e Kinës dhe aktualisht studiues në RAND, vlerëson se Pekini synon të arrijë një pozicion ku të ndihet i mbrojtur nga çdo presion bërthamor amerikan, një faktor që mund të ndikojë në llogaritjet strategjike në rast konflikti konvencional mbi Tajvanin.
Lini një Përgjigje