FLASH
Shkruar nga *Demir Murat Seyrek
Erozioni i demokracisë dhe ngritja e partive ekstremiste e kërcënojnë Evropën nga brenda. Nëse Bashkimi Evropian lejon që këto trende të thellohen, ai rrezikon t’i japë Moskës fitoren pa u shkrepur asnjë e shtënë...
Evropa përballet me kërcënimin e saj më serioz ekzistencial që nga Lufta e Ftohtë. Perspektiva e luftës është më e fortë se sa ka qenë për dekada të tëra. Ky realitet i ri, i kombinuar me dyshimet në rritje rreth mbështetjes së SHBA-së në rast të një sulmi rus, i ka nxitur vendet evropiane të rrisin shpenzimet e mbrojtjes dhe të nisin iniciativa në të gjithë BE-në që synojnë uljen e varësisë nga Uashingtoni dhe forcimin e rezistencës ndaj kërcënimit që po vjen nga Rusia.
Ky fokus i ripërtërirë në përgatitjen ushtarake është thelbësor, por i pamjaftueshëm. Siguria e Evropës varet jo vetëm nga armët, por edhe nga qëndrueshmëria e demokracive të saj. Qëndrimi agresiv i Rusisë i ka rrënjët në frikën e saj nga demokracia liberale dhe të drejtat që ajo mbështet. Liria përbën një kërcënim më të madh për regjimet autoritare sesa fuqia ushtarake. Autokratët janë në thelb të kujdesshëm ndaj sistemeve demokratike sepse vlerat e tyre sfidojnë drejtpërdrejt autoritetin e sistemeve të ndërtuara mbi frikën dhe jo mbi vullnetin e popullit.
Për t’iu kundërvënë Rusisë, ruajtja e demokracive është po aq e rëndësishme sa investimi në mbrojtje. Forca ushtarake pa integritet demokratik e lë Evropën të cenueshme nga brenda. Mbrojtja e demokracisë është po aq jetësore sa tanket ose raketat në sigurimin e sigurisë afatgjatë.
Ekstremizmi dhe rënia e demokracisë
Rënia e demokracisë është e përhapur në të gjithë Evropën. Partitë e ekstremit të djathtë kryesojnë sondazhet e opinionit në Francë dhe Gjermani, ndërsa liritë themelore janë nën sulm serioz në disa shtete anëtare të BE-së, përfshirë Hungarinë dhe Sllovakinë.
Kërcënimi nga e djathta ekstreme është veçanërisht i mprehtë në dy shtetet anëtare më të mëdha të BE-së. Alternativa për Gjermaninë (AfD) vazhdon të rritet në Gjermani, ndërsa në Francë, perspektiva e një presidenti të ekstremit të djathtë në vitin 2027 është gjithnjë e më e mundshme. Megjithatë, ky kërcënim nuk po trajtohet me të njëjtën urgjencë si ai nga Rusia, pavarësisht potencialit të tij për të tronditur themelet e BE-së. Nuk është vetëm një kërcënim për demokracinë, por edhe për Udhërrëfyesin e Gatishmërisë së Mbrojtjes 2030.
Qëndrimi i të djathtës ekstreme ndaj Rusisë është, në rastin më të mirë, i paqartë. Në Francë, udhëheqësi i Tubimit Kombëtar, Jordan Bardella, është përpjekur të distancohet nga qëndrimi pro-rus i Marine Le Pen, por pikëpamjet e tij për mbrojtjen e Evropës kundër Moskës mbeten të paqarta. Në Gjermani, lidhjet e AfD-së me Rusinë janë edhe më shqetësuese, me akuzat e fundit se disa anëtarë të partisë ishin të përfshirë në spiunazhin e ushtrisë gjermane në emër të Moskës.
Kërcënimi nuk kufizohet vetëm në Francë dhe Gjermani. Raporti i BE-së për Sundimin e Ligjit 2025 identifikon shqetësime serioze në disa shtete anëtare në lidhje me pavarësinë gjyqësore, lirinë e medias dhe korrupsionin. Këto nuk janë çështje të izoluara të qeverisjes, por shenja paralajmëruese të një prapambetjeje demokratike. Kur gjykatat janë nën presion, gazetarët heshtin dhe institucionet publike dobësohen, demokracia gërryhet nga brenda. Kjo brishtësi është pikërisht ajo që shfrytëzojnë vendet armiqësore si Rusia. Evropa nuk mund të përballojë t'i injorojë këto zhvillime si anomali të brendshme; ato janë imperativë strategjikë.
Rënia e demokracisë është e dukshme edhe në vendet kandidate për në BE, përfshirë Serbinë, Turqinë dhe Gjeorgjinë. Turqia, vendi ku ndodhet ushtria e dytë më e madhe e NATO-s, ilustron këtë paradoks: industria e saj e mbrojtjes po lulëzon, megjithatë demokracia e saj është në rënie të lirë, e simbolizuar nga burgosja e kandidatit presidencial të partisë kryesore të opozitës, Ekrem İmamoğlu, në fillim të këtij viti. Kjo paraqet një dilemë të thellë për Evropën: si ta pajtojë realizmin strategjik me vlerat demokratike. Në realitet, nuk ka një kompromis të tillë. Siguria e Evropës dhe demokracia e saj janë të pandashme. Demokracitë e forta me mbrojtje të besueshme janë e vetmja përgjigje e qëndrueshme ndaj kërcënimeve autoritare. Ky nuk është idealizëm; është realizëm.
Bota e lirë kundër regjimeve autoritare
Lufta përcaktuese e kohës sonë nuk është vetëm ushtarake; është një garë midis botës së lirë dhe regjimeve autoritare. Rezultati do të formësojë jo vetëm të ardhmen e Evropës, por edhe të ardhmen e rendit ndërkombëtar. Për të triumfuar, Evropa duhet të veprojë me vendosmëri për të forcuar demokracinë. Tre prioritete dallohen.
Së pari, Evropa ka nevojë për një strategji të përbashkët për t'u përballur me ekstremizmin dhe ideologjitë ekstremiste. Iniciativat ekzistuese si Qendra e Njohurive të BE-së janë të vlefshme, por Evropa ka nevojë për më shumë platforma për të bashkuar aktorët pro-demokraci për të kaluar përtej diskutimeve teorike në veprime konkrete.
Së dyti, ndërgjegjësimi publik duhet të forcohet, veçanërisht midis evropianëve të rinj. Shumë e marrin demokracinë si të mirëqenë. Arsimi inovativ, angazhimi dixhital dhe iniciativat kulturore mund të ndihmojnë në përçimin e faktit se erozioni demokratik nuk është një rrezik abstrakt, por një kërcënim i drejtpërdrejtë për lirinë dhe të ardhmen e tyre.
Së fundmi, Mburoja e Demokracisë Evropiane duhet të evoluojë përtej një komiteti simbolik. Rekomandimet e saj duhet të debatohen dhe zbatohen në të gjitha institucionet, parlamentet kombëtare, partitë politike dhe shoqërinë civile. Demokracia duhet të bëhet një përparësi strategjike e përbashkët, jo një shqetësim dytësor i lënë në hije nga planifikimi ushtarak.
Paqja në Evropë është marrë prej kohësh si e mirëqenë, dhe kështu janë marrë edhe liritë tona. Megjithatë, demokracia nuk është e vetëmjaftueshme. Ajo kërkon vigjilencë dhe qëndrueshmëri të vazhdueshme përballë kërcënimeve të brendshme dhe të jashtme. Partitë kryesore politike, shoqëria civile dhe qytetarët njësoj duhet ta pranojnë se lufta për demokraci nuk është teorike. Është një provë përcaktuese e kohës sonë.
Nëse Evropa dështon ta mbrojë demokracinë nga brenda, ajo rrezikon të humbasë pikërisht vlerat dhe liritë që e përcaktojnë atë. /Përshtatur nga Epc.eu/
*Dr. Demir Murat Seyrek është Profesor i Asociuar në VUB dhe Shkollën e Qeverisjes në Bruksel dhe Bashkëpunëtor Akademik në Qendrën e Politikave Evropiane.
Lini një Përgjigje