FLASH
Shkruar nga Afrim Imaj
Piro Nuredini is one of the rare security officers who has written down the events from the time he served in Burrel prison. Then, when he was waiting to get his hands on the first copy of the book, he died suddenly in a car accident while returning from Greece. From what he has written there, the memories from "society" with the man who was in the cell, convicted as the organizer of the assassination of Enver, are among the most interesting. From today "Pamphlet" will reveal a part of them...
It was November of 1978, when I started working in the Burrel prison as an operative worker. At the same time, Avdul Banushi was also brought there to serve his sentence. Since the first day, I was excited to meet him.
The first confrontation with Avdul Banushi took place in his cell. Then I met him from time to time. Now I had "my" man before my eyes every day. A few days later, the letter arrived, ordering him to serve his sentence under conditions of complete conspiracy and not to meet with the other convicts. He was isolated in the dungeon, with the convict Sh.N., former aviation officer, to avoid the risk of any possible suicide. Since Avduli wore a white hat, the prison guards called him by the nickname "kasketa". There were a lot of interesting data in Avdul's file. He continued to be pursued in active processing, although the process of his investigation and sentencing had ended. During the trial, Avduli had not revealed anything about the foundations of the organization in Albania. This was already the main objective of its processing. I studied the processing file and the investigative file in one breath. I evidently concluded that I was dealing with a determined opponent of the communist regime, a courageous type, fearless in the face of difficulties. He openly expressed national feelings, as well as longing for his homeland. He considered me a fellow countryman and wanted us to talk. While he kept his love for his relatives inside himself and did not show it. Appreciated kindness and felt obliged to reward it. However, he remained one of the most dangerous men in power…
THE STORY OF AVDUL BANUSH
The name of Avdul Banushi had become a legend for the State Security in the years 1972-1974. Operational data confirmed his engagement as the main exponent of the Albanian Anti-Communist Resistance Front (FRASH) and the failed attempt of this organization in 1974 to sabotage the military parade in Tirana, on the occasion of the 30th anniversary of liberation. According to the secret document, this organization had planned the placement of explosives in the parade tribune where the state leadership would stand, or a direct strike from a FRASH base in one of Shallvarev's palaces. For Avdul, who based on the information turned out to be in charge of these actions, the profile of a mythic man, sadist, criminal, murderer was created. What was his biography actually? Avdul Banushi was born in Golem, Gjirokastra. In the years 1943-1944, he was included in the guerrilla units of the city of Durrës, where he was captured by the Germans and interned in Mauthausen.
In 1946, after the capitulation of Germany, he was free and underwent procedures to return to his homeland. On the way back, he settled for a while in a refugee camp, in Regio Emilia, Italy. There he came into contact with an American officer of Albanian origin, who "showed interest" in him and connected him with the leaders of Albanian politics in exile on the eve and after the liberation of the country, such as Abaz Ermenji, Abaz Kupi, Hasan Dosti, etc. During the relations that were established, Avduli fell under their influence. They instructed him that after returning to Albania, he should meet with some of their connections. Among others, they gave him a letter about Lahe Nuron, from the villages of the Vlora district, an opponent of the system. This was hidden inside the country. The Information organs, later the State Security organs, which had spread the nets in these camps as well, were immediately informed about Avdul's mission. As soon as he got off the plane in Rinas, the letter in question was seized during the check. For this he was convicted and sent to a labor camp in Tirana. He was released from there in 1957.
Then he started working as a designer in the city of Patos. One winter day in 1960, they escorted him to the Fier Internal Affairs Branch for verification, leaving him to spend the night in the escort room, from where he was able to escape. He first arrived in Greece. From there it passed to the filters of American intelligence, which verified Avdul's position and approved his request to go to America. Stabilized with work and residence in New York. There he met with the leaders of political emigration: Vasil Gërmenji, Hasan Dosti, Halim Begeja, Rexhep Krasniqi, etc. Their rift left a bad impression on Avduli.
Gjatë kohës që qëndroja me të në burg, si rastësisht mbaja në dorë librin e Nasho Jorgaqit, “Mërgata e qyqeve”. Avduli nuk ndenji pa më pyetur se përse bëhej fjalë në të. I thashë se i kushtohej një agjenti shqiptar që operoi në radhët e emigracionit, e kryesisht të oborrit të mbretit Zog. Kishte dëgjuar për të dhe kërkoi ta lexonte. Pasi e lexoi, më tha: “Autori e ka përshkruar me vërtetësi gjendjen e emigracionit shqiptar në botë. Titulli ‘Mërgata e qyqeve’ është shumë i përshtatshëm për historinë e tyre”. Në vitin 1972, me krijimin e FRASH-it në Amerikë, Avdul Banushi u zgjodh sekretar i Përgjithshëm i saj, ndërkohë që kryetar u zgjodh Vasil Gërmenji dhe zëvendës Stavri Skëndi. FRASH-i mbante kontakte me oficerin e CIA-s, Xhon.S.
Anëtarë të saj ishin edhe Sabaudin Haznedari, i cili në tetor 1982 erdhi në Shqipëri me grupin e Xhevdet Mustafës. Ajo kishte baza të rëndësishme në Europë, si Subadie Koka në Milano-Itali, Lefter Guveli dhe Nikolla Plasoti në Greqi, etj. Subadie Koka ishte me origjinë nga fshati i Avdulit, që në vitin 1943 ishte birësuar nga një çift italian. Pas çlirimit, ajo bashkë me prindërit birësues u sistemua në Milano. Deri në vitin 1975, FRASH-i veproi shumë aktivisht dhe dërgoi me mision në Europë, disa grupe që udhëhiqeshin nga Avdul Banushi. Ata kryen akte terrori në përfaqësitë shqiptare në Paris, Romë, Madrid e gjetkë. Gjithashtu, tentuan në vazhdimësi të hynin në Shqipëri për të vepruar me objektiv kryesor, terror kundër udhëheqjes së shtetit dhe vendosje eksplozivi në ATSH e Ambasadën Kineze. Në nëntor të vitit 1974, një grup me në krye Avdul Banushin, tentoi të hynte në Shqipëri, duke pasur detyrë kryesore vendosjen e eksplozivit në tribunën e paradës, organizuar me rastin e 30-vjetorit të çlirimit, si dhe hedhjen në erë të ATSH-së e Ambasadës Kineze në Tiranë. Kontribut të veçantë për kapjen e Avdulit dha agjenti i Sigurimit, “Malësori”.
Avdul Banushi penetroi në radhët e FRASH-it në Amerikë dhe fitoi besimin e saj, deri në atë shkallë sa të caktohej edhe si një nga pjesëmarrësit kryesorë të grupit që u nis ilegalisht në Shqipëri. Me mjaft vlera ishte edhe kontributi i bashkëshortes së agjentit tonë, Prendës, e cila mbajti kontakte të vazhdueshme me agjentin tonë nëpërmjet telefonit gjatë gjithë kohës që grupi endej nëpër Greqi e Jugosllavi për të gjetur momentin e duhur të kalimit të kufirit të Shqipërisë. Në Janinë, Avduli i tha “Malësorit” të bënte bisedën e fundit me gruan në Amerikë, sepse pas kësaj do hynin në territorin e Shqipërisë, pa i treguar se në cilin drejtim do ta kalonin kufirin. Në momentin e duhur, gruaja e tij informoi Sigurimin e Shtetit. U vendos gatishmëria në kufi. Duke qenë se ata ndodheshin në Janinë, forcat kryesore u vendosën në rrethin e Gjirokastrës, Sarandës e Përmetit. Por Avduli vendosi të mos hynte në Shqipëri nga kufiri me Greqinë, pasi dyshonte se aty e prisnin forcat e Sigurimit. Në momentin e fundit, plani i kalimit të kufirit ndryshoi.
Malësori u befasua, por tanimë nuk kishte mundësi të informonte. Ata u nisën për në Selanik me autobusin e linjës dhe prej andej kaluan në Shkup. Aty morën trenin dhe shkuan në Mali të Zi. Fjetën atë mbrëmje në shtëpinë e agjentit, në një fshat pranë kufirit dhe planifikuan që në orët e vona të natës të hynin në tokën shqiptare. Për të gjitha këto lëvizje, Sigurimi i Shtetit nuk kishte dijeni, sepse Avduli nuk e la më agjentin tonë të fliste me gruan e tij, kanali i vetëm prej nga mund të mësohej itinerari i lëvizjeve të tyre. Por, megjithëse forcat kryesore të Sigurimit ishin dislokuar në kufirin me Greqinë, gatishmëria ishte vendosur gjatë gjithë kufirit të shtetit shqiptar. Pikërisht kjo bëri që në përfundim, aksioni për kapjen e Avdulit të përfundonte me sukses. Në këtë situatë, Prenda u porosit të ndërpriste çdo lidhje me të njohurit e saj dhe të burrit nga radhët e emigracionit politik në Amerikë dhe të largohej menjëherë në Mal të Zi.
Nga Mali i Zi, ajo do të kalonte kufirin për në Shqipëri. Çdo gjë shkoi sipas planifikimit. Nuk kishin kaluar më shumë se dy ditë që kur ishte kapur Avduli, kur i çuan në ballafaqim gruan e bashkëpunëtorit. Ai u befasua dhe më pas, gjithmonë do më thoshte se nuk mund ta kuptonte, si arriti të besojë aq shumë tek ata që e futën në këtë kurth. “Nuk do ta besoja kurrë, po të më thoshin më parë, se Sigurimi do të penetronte deri në këtë pikë”, shprehej ai i menduar, sa herë që diskutonin për aventurën e tij. Avduli, që e kishte të vetin parimin “dysho për këdo”, jo vetëm që nuk i tregoi “shokut” të tij drejtimin, ku do ta kalonin kufirin, si dhe nuk i tregoi asnjë nga bazat, ku do të mbështeteshin në Shqipëri, por i sabotoi edhe armën personale, duke i hequr gjilpërën. Këto baza nuk u identifikuan dot edhe gjatë hetimit, me gjithë hetuesinë intensive, me aplikimin e të gjitha formave, madje dhe atë të shtrëngimit fizik. Në gjyq u dënua me vdekje, dënim të cilin Kuvendi Popullor i Shqipërisë e ktheu në 25 vjet heqje lirie.
Ball për ballë me atentatorin e Enverit
Edhe pse hetimi ndaj Avdulit vazhdoi dy-tre vjet dhe ai u shtrëngua me të gjitha format për të treguar bazat e FRASH-it në Shqipëri, nuk u arrit asgjë në këtë drejtim. Gjatë këtij procesi, me të u takua edhe zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Rexhep Kolli, por çdo gjë rezultoi e kotë. Në burg, Avduli, si asnjëri prej të dënuarve, nuk kishte asnjë ndihmë ekonomike. Edhe pse në këtë gjendje, ai nuk ndërmori veprime për të kërkuar ndihmë nga komanda e burgut. Pasi krijuam një farë afërsie, i rekomandova që t’u shkruante vëllezërve për ta ndihmuar. Nuk e pranoi edhe këtë sugjerim, duke argumentuar shkurt: “Kur unë u hyra këtyre punëve, nuk i pyeta ata, prandaj edhe tani nuk mund të kërkoj të më ndihmojnë”.
Gjatë bisedave të mëvonshme me të, më tregoi edhe disa momente që e pasuronin më tej profilin e tij si patriot. Ai ndodhej në Amerikë, kur Kina u pranua në OKB, gjë për të cilën Shqipëria luajti një rol vendimtar. “Megjithëse kundërshtarë të regjimit të Enver Hoxhës, u ndjemë krenarë kur stacionet televizive në Amerikë njoftuan se Shqipëria e vogël goditi me grusht të madh në OKB!”, kujtonte ai përjetimet e asaj ngjarjeje. Gjatë bisedave me të, flisja edhe për disa nga të njohurit e mi nga Golemi, fshati i Avdulit. Pikërisht në këto momente, njeriu i egër zbutej, sytë i mbusheshin me lot dhe psherëtinte, duke thënë se i ishte djegur shpirti për fshatin e tij. Duke ndier këtë gjendje, mendova të kaloj në një plan tjetër. Pavarësisht nga afërsia që krijuam, nuk mund ta neglizhoja faktin që ai ishte një kundërshtar i vendosur i regjimit komunist dhe, si i tillë, kishte pak gjasa të tregonte bazat e FRASH-it në Shqipëri.
I kisha kërkuar disa herë të më fliste për këto baza, por ai shmangej. Nga format e ndryshme të punës së organeve të Sigurimit, si nga hetuesia, agjentura, kartoteka, teknika operative, etj., disponoheshin mjaft të dhëna që bënin fjalë për bazat e FRASH-it në Shqipëri, Greqi, Itali dhe Jugosllavi. I nisur nga ky fakt, si dhe nga predispozitat patriotike të Avdulit, mendova të kërkoja ndihmën e tij, për të zbuluar agjentët në shërbim të zbulimeve të huaja, me synime grabitqare kundër sovranitetit të Shqipërisë. Tashmë, Avduli ishte miqësuar shumë me shokun e dhomës Sh. N. Sapo ai ndahej nga takimet me mua, “zbrazej” tek ai për të gjitha ato që i konsideronte “ngacmime”. Ky moment u shfrytëzua për të regjistruar bisedat që do të zhvilloheshin midis tyre. Nisur nga kjo situatë, përgatita një plan të detajuar, ku parashikoja “bombardim” psikologjik të gjithanshëm, me veprime të avancuara dhe iniciativa personale të pa aplikuara më parë.
Parashikoja të merrja kontakt me të afërmit e tij në Gjirokastër e t’iu tregoja atyre se Avduli ishte kapur dhe se kishte vite që vuante dënimin në burgun e Burrelit. Fakti i arrestimit të tij mbahej akoma sekret. Në varësi edhe me situatën që do të krijohej, kisha parashikuar të organizoja një takim ndërmjet tyre, madje duke e çuar Avdulin deri në Golem… Me Avdulin takohesha pothuajse përditë, duke qëndruar për orë të tëra së bashku në birucë. Më vonë, takimet me të i realizoja në një nga zyrat e komandës së burgut. Çështja kombëtare ishte thembra e Akilit për Avdulin. Ai më dëgjonte I rënë në mendime dhe i çarmatosur nga mjetet e tij propagandistike. Për mua, kjo fliste shumë. Kishte filluar të lëkundej dhe nuk ishte pak. Nga një kundërshtar i flaktë, tani ishte bërë “i bindur” dhe kishte të paktën durimin të dëgjonte, pa të kundërshtuar, siç ndodhte më parë. Paralelisht me përpunimin ideologjik, ishte planifikuar edhe përpunimi psikologjik, duke shfrytëzuar lidhjet e tij në Gjirokastër. Ai që në fillimet e njohjes tregohej aq indiferent kur bisedonim për të afërmit e tij, tashmë fliste më mall. Nuk i kishte parë vëllezërit dhe motrat qysh nga koha që ishte arratisur, 25 vjet më parë. Kishte dobësi e ndiente mall veçanërisht për babanë, Hakan Banushi, për të cilin i ishte mbushur mendja që nuk rronte.
Kur gjeta rastin e përshtatshëm, shkova në Gjirokastër. Aty organizova edhe takimin me babanë dhe vëllezërit e Avdulit. Pasi u takova me xha Hakanin, ai më përshëndeti, mblodhi veten dhe i dha drejtim bisedës: “Ne mor bir, për Avdulin kemi dëgjuar legjenda nga më të ndryshmet. Thoshin se erdhi diversant, dogji, vrau, preu, u arratis përsëri e ku ta di unë. Ai nuk rrinte dot pa ardhur të më takonte me çdo çmim. Megjithatë, ti ia di historitë dhe ne presim t’i mësojmë me padurim”. Pa dashur që xha Hakani të lodhej me sqarime të panevojshme, ndërhyra: “Atëherë më dëgjoni me kujdes! Avduli u nis nga Amerika për në Shqipëri me një shokun e tij shqiptar nga Mali i Zi. Më 7 prill 1975, kaluan kufirin në Hanin e Hotit, ku u kapën nga rojet kufitare. Kaloi rreth 2 vjet në hetuesi dhe u dënua me vdekje. Presidiumi i Kuvendit Popullor ia ktheu në 25 vjet heqje lirie. Pra, ka rreth 10 vjet që është kapur dhe ka mbi 7 vjet në burgun e Burrelit. Po kaq kohë ka që e njoh dhe unë.
I meet with him almost every day. Our relations have been and are good, that is why I am here today. But that being so, you will say why I did not inform you before. This also has an explanation. Avduli initially tried to be indifferent to you and not show longing. Trying to argue his position, he told me: 'I have mine and I can't deny that. But at the same time, I have no moral right to ask them to help me, because I did not ask them when I entered these jobs. I came from America to Albania to overthrow the regime, which my brothers may not want, so I think I'll leave them alone. This was our fate and I will submit to it…' Uncle Hakan stood up and hugged me as if I were the son he had missed for so long.
So did Hodoja and Zijai, Avdul's two brothers...(continues...) / Pamphlet
Lini një Përgjigje