FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pasiguria për angazhimin e SHBA-së po detyron vendet evropiane të rishikojnë strategjinë e mbrojtjes. Nga komandat ushtarake te prodhimi i armëve dhe doktrina e luftës, aleatët po shqyrtojnë se si mund të përballen me kërcënimet edhe pa mbështetjen tradicionale amerikane.
Pas shfaqjes tradicionale të unitetit që pritet në Samitin e NATO-s në Ankara, ushtritë evropiane kanë filluar të përgatiten për një skenar që dukej i paimagjinueshëm një vit më parë. Rënia e shpejtë e besimit në Uashington, si rezultat i ngurrimit të Donald Trump për të garantuar ndihmën e SHBA-së për aleatët, po i detyron qeveritë evropiane të përballen me realitetin.
Vetëm pak vite më parë, një diskutim i tillë do të ishte konsideruar hipotetik. Sot ai është bërë pjesë e planifikimit strategjik në Paris, Berlin, Londër dhe kryeqytete të tjera evropiane. Arsyet janë të shumta: pasiguritë mbi politikën e administratës së Donald Trump ndaj aleatëve, kritikat e tij të vazhdueshme për shpenzimet evropiane të mbrojtjes, si edhe sinjalet se Uashingtoni dëshiron ta zhvendosë gjithnjë e më shumë vëmendjen drejt rajonit të Indo-Paqësorit.
Për dekada me radhë, siguria e Evropës është mbështetur mbi fuqinë ushtarake amerikane. SHBA ka qenë shtylla kryesore e NATO-s, jo vetëm për numrin e trupave dhe kapacitetet ushtarake, por edhe për inteligjencën, logjistikën, mbrojtjen ajrore, komandën operative dhe arsenalin strategjik.
Sot, shumë zyrtarë evropianë pranojnë se kontinenti duhet të përgatitet për një realitet të ri, ku mbështetja amerikane mund të jetë më e kufizuar ose më pak e parashikueshme.
Një zyrtar i lartë francez, i cituar nga Financial Times, e përmbledh shqetësimin me pak fjalë: "Po mendojmë seriozisht se si duhet të duket mbrojtja e Evropës në të ardhmen. Më pak Amerikë nuk do të thotë vetëm më pak trupa apo tanke amerikane, por edhe të pyesim veten nëse duhet të luftojmë në të njëjtën mënyrë si amerikanët."
Evropa, e vetme?
Samiti i NATO-s zhvillohet në një kohë kur vendet evropiane po përpiqen t'i dëshmojnë Uashingtonit se po marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e kontinentit. Gjatë dy viteve të fundit, anëtarët evropianë të aleancës kanë rritur ndjeshëm shpenzimet ushtarake, ndërsa shumë qeveri kanë nisur programe të mëdha investimesh në armatime.
Megjithatë, çështja nuk lidhet vetëm me paratë. Në qarqet ushtarake po diskutohet gjithnjë e më shumë nëse NATO duhet të vazhdojë të mbështetet në modelin tradicional amerikan apo të ndërtojë një strukturë ku Evropa të marrë rol më të madh në planifikim, komandë dhe drejtimin e operacioneve.
Ky debat është përshpejtuar nga disa zhvillime të viteve të fundit. Administrata Trump ka lënë të kuptohet se aleatët duhet të mbajnë barrë më të madhe financiare për mbrojtjen e tyre. Në të njëjtën kohë, SHBA ka reduktuar disa dislokime ushtarake në Evropë dhe ka nisur një rishikim të pranisë së saj ushtarake në kontinent.
Në kryeqytetet evropiane ekziston shqetësimi se ky proces mund të çojë në një zvogëlim gradual të forcave amerikane, pikërisht në një periudhë kur Rusia vazhdon luftën në Ukrainë dhe tensionet me Perëndimin mbeten të larta.
Një tjetër faktor që ka shtuar pasiguritë është përdorimi intensiv i rezervave amerikane të armëve gjatë konfliktit në Lindjen e Mesme. Sipas zyrtarëve evropianë, kjo ka zgjatur afatet e furnizimit me pajisje ushtarake amerikane dhe ka detyruar shumë vende të kërkojnë alternativa në industrinë evropiane të mbrojtjes.
Për këtë arsye, diskutimi nuk kufizohet më vetëm te rritja e buxheteve ushtarake. Ai përfshin mënyrën se si duhet të organizohet mbrojtja e kontinentit nëse roli amerikan zvogëlohet.
Në këtë kontekst është rikthyer edhe ideja e "evropianizimit" të NATO-s. Kjo nuk nënkupton krijimin e një aleance të re apo zëvendësimin e NATO-s me Bashkimin Evropian, por një shpërndarje tjetër të përgjegjësive, ku vendet evropiane të marrin rol më të madh në komandë, planifikim dhe drejtimin e operacioneve.
Ekspertët theksojnë se kjo është shumë më tepër sesa çështje fondesh. Evropa mund të blejë më shumë tanke, avionë apo raketa, por nëse vazhdon të mbështetet te inteligjenca amerikane, sistemet e komunikimit, mbrojtja raketore dhe komandat operative të SHBA-së, varësia strategjike mbetet pothuajse e pandryshuar.
Analistja Jana Puglierin, nga Këshilli Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë, argumenton se rritja e shpenzimeve është vetëm hapi i parë. Sipas saj, sfida e vërtetë është nëse Evropa mund të marrë gradualisht drejtimin e disa funksioneve që tradicionalisht janë kryer nga Shtetet e Bashkuara.
Një propozim që po fiton mbështetje është forcimi i rolit të komandave evropiane brenda strukturës së NATO-s, në mënyrë që ato të jenë në gjendje të drejtojnë operacione të mëdha edhe në rast të një angazhimi më të kufizuar amerikan.
Megjithatë, kjo nuk është një detyrë e lehtë. SHBA vazhdon të ofrojë kapacitete që Evropa nuk mund t'i zëvendësojë shpejt, si inteligjenca satelitore, furnizimi me karburant në ajër, transporti strategjik, mbrojtja ajrore me rreze të gjatë dhe koordinimi i operacioneve shumëkombëshe.
Edhe vendet që kanë rritur ndjeshëm shpenzimet ushtarake, si Gjermania, pranojnë se do të duhen vite për të ndërtuar kapacitete të krahasueshme.
Ndërkohë, Franca dhe Britania e Madhe, dy fuqitë kryesore ushtarake të Evropës, përballen me kufizime buxhetore dhe presione politike të brendshme, ndërsa shumë vende të tjera ende nuk kanë arritur objektivat e NATO-s për shpenzimet e mbrojtjes.
Për pasojë, sfida kryesore nuk është vetëm ndërtimi i një ushtrie më të fortë evropiane, por krijimi i një sistemi që të funksionojë edhe nëse roli amerikan bëhet më i kufizuar.
Kjo do të kërkojë jo vetëm më shumë investime, por edhe një ndryshim të mënyrës së të menduarit për mbrojtjen e kontinentit.
Fundi i epërsisë absolute ushtarake
Ndërsa debati politik përqendrohet te buxhetet e mbrojtjes, brenda NATO-s po zhvillohet edhe një diskutim tjetër: si ka ndryshuar vetë mënyra e zhvillimit të luftës.
Për dekada, doktrina e aleancës është mbështetur te modeli amerikan i përdorimit të forcës dërrmuese. Operacionet ushtarake janë ndërtuar mbi epërsinë ajrore, goditjet me precizion të lartë, inteligjencën në kohë reale dhe aftësinë për të shkatërruar shpejt kapacitetet e kundërshtarit.
Lufta në Ukrainë ka treguar se kjo qasje nuk garanton më domosdoshmërisht sukses. Përdorimi masiv i dronëve, sensorëve, sistemeve elektronike dhe armëve me kosto të ulët ka ndryshuar ndjeshëm fushëbetejën. Sulmet kryhen më shpejt, objektivat identifikohen në kohë reale dhe edhe pajisjet më të kushtueshme mund të neutralizohen nga sisteme shumë më të lira.
Pikërisht për këtë arsye, NATO po rishikon disa prej koncepteve mbi të cilat ka ndërtuar planifikimin ushtarak që nga fundi i Luftës së Ftohtë.
Sipas komandantëve të aleancës, mësimet e nxjerra nga Ukraina tregojnë se teknologjia po evoluon më shpejt sesa doktrina ushtarake. Për shumë vite, ushtritë perëndimore u përgatitën kryesisht për operacione kundër grupeve terroriste dhe kryengritëse. Sot ato duhet të rikthehen te përgatitja për një konflikt konvencional me një fuqi si Rusia, por me mjete krejtësisht të ndryshme nga ato të dekadave të kaluara.
Ekspertët vlerësojnë se edhe pa SHBA-në, Evropa do të ishte në gjendje të krijonte një fuqi të konsiderueshme ushtarake. Megjithatë, mungesa e inteligjencës amerikane, mbikëqyrjes satelitore, sistemeve të avancuara të komandës dhe aftësive për të neutralizuar mbrojtjen ajrore do ta bënte çdo operacion shumë më të ndërlikuar.
Kjo ka shtyrë shumë strategë të mendojnë për një model tjetër mbrojtjeje.
Në vend të mbështetjes te goditjet dërrmuese, Evropa mund të fokusohet te pengimi i agresorit përmes fortifikimeve, mbrojtjes shumëplanëshe, përdorimit masiv të dronëve dhe raketave me kosto të ulët, si edhe sistemeve të inteligjencës artificiale për identifikimin e objektivave.
Qëllimi nuk do të ishte domosdoshmërisht shkatërrimi i menjëhershëm i kundërshtarit, por rritja e kostos së çdo agresioni deri në atë pikë sa sulmi të mos jetë më i leverdishëm.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë fundi i tankeve apo mjeteve të blinduara. Komandantët e NATO-s argumentojnë se mësimi nga Ukraina nuk është zëvendësimi i armëve tradicionale me dronë, por kombinimi i tyre. Tanket, artileria, avionët dhe dronët duhet të funksionojnë si pjesë e një sistemi të vetëm, ku secili plotëson aftësitë e tjetrit. Sipas tyre, ushtritë që do të përshtaten më shpejt me këtë realitet do të kenë përparësi në konfliktet e ardhshme.
Armët "mjaftueshëm të mira"
Një nga mësimet më të rëndësishme që Perëndimi po merr nga Ukraina lidhet me mënyrën e prodhimit të armëve.
Në vend që të mbështetet vetëm te sistemet shumë të sofistikuara dhe jashtëzakonisht të kushtueshme, Kievi ka ndërtuar një industri që prodhon shpejt pajisje më të lira, të cilat mund të zëvendësohen lehtësisht në fushëbetejë.
Ky model po tërheq gjithnjë e më shumë vëmendjen e vendeve evropiane. Sipas zyrtarëve të NATO-s, lufta në Ukrainë është kthyer në një laborator ku testohen teknologji, taktika dhe mënyra të reja të zhvillimit të luftës. Përvojat e fituara po studiohen jo vetëm nga vendet perëndimore, por edhe nga Rusia, Kina, Irani dhe Koreja e Veriut.
Për këtë arsye, aleanca ka ngritur një qendër të posaçme analizash në Poloni, e cila studion vazhdimisht zhvillimet në frontin ukrainas dhe përpiqet t'i përfshijë ato në planifikimin ushtarak të NATO-s.
Ndërkohë, industria ukrainase e mbrojtjes po bashkëpunon gjithnjë e më ngushtë me prodhuesit evropianë. Kompani nga Gjermania dhe vende të tjera po shqyrtojnë prodhimin e përbashkët të raketave, dronëve dhe sistemeve të tjera të zhvilluara në Ukrainë. Qëllimi është që Evropa të përfitojë nga ritmi shumë më i shpejtë i inovacionit që ka karakterizuar industrinë ukrainase gjatë luftës.
Sipas Komisionerit Evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, një nga avantazhet më të mëdha të Ukrainës ka qenë aftësia për të përshtatur vazhdimisht doktrinën ushtarake me realitetin e fushëbetejës.
Edhe zyrtarë të tjerë evropianë pranojnë se sot është e vështirë të parashikohet se si do të zhvillohen luftërat e ardhshme. Pikërisht për këtë arsye, investimet nuk duhet të përqendrohen vetëm te armët më të shtrenjta, por edhe te aftësia për të prodhuar shpejt, për të inovuar dhe për t'u përshtatur me teknologjitë e reja.
Kriza e besimit brenda Evropës
Megjithëse ekziston një konsensus në rritje se Evropa duhet të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj, zyrtarët pranojnë se përparimi është më i ngadaltë sesa kërkojnë zhvillimet ndërkombëtare.
Një pjesë e problemit lidhet me politikën e brendshme. Shumë qeveri përballen me vështirësi ekonomike, presion elektoral dhe kufizime buxhetore, çka e bën më të vështirë marrjen e vendimeve për investime afatgjata në mbrojtje.
Megjithatë, sipas analistëve, pengesa më e madhe mbetet mungesa e besimit mes vetë vendeve evropiane.
Për dekada, shumica e aleatëve e kanë konsideruar SHBA-në si garantuesin përfundimtar të sigurisë së tyre. Ndërsa ky besim është lëkundur, nuk është krijuar automatikisht një besim i ngjashëm mes shteteve evropiane.
Kjo e bën më të vështirë ndarjen e përgjegjësive, koordinimin e investimeve dhe ndërtimin e strukturave të përbashkëta ushtarake. Megjithatë, gjithnjë e më shumë ekspertë besojnë se Evropa nuk ka më shumë alternativa.
Sipas tyre, objektivi nuk është shkëputja nga NATO apo zëvendësimi i rolit amerikan, por ndërtimi i një aleance ku barra e mbrojtjes të ndahet në mënyrë më të balancuar.
Nëse SHBA do të vazhdojë të reduktojë praninë e saj ushtarake në Evropë, vendet evropiane do të duhet të jenë në gjendje të mbrojnë kontinentin me kapacitetet e tyre, duke ruajtur njëkohësisht unitetin e NATO-s.
Analiza e Financial Times arrin në përfundimin se debati nuk ka të bëjë më me pyetjen nëse Evropa duhet të përgatitet për një rol më të madh në mbrojtje, por se sa shpejt mund ta bëjë këtë.
Lufta në Ukrainë, zhvillimi i teknologjive të reja dhe pasiguritë mbi politikën amerikane kanë përshpejtuar një transformim që deri pak vite më parë dukej i largët. Për herë të parë pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, shumë kryeqytete evropiane po planifikojnë seriozisht një të ardhme në të cilën siguria e kontinentit do të varet në masë shumë më të madhe nga vetë Evropa./ Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times"
Lini një Përgjigje