FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The year 2025 marked a decline in the number of requests for the right to information from journalists and civil society representatives, which, according to them, comes from the tactics followed by institutions to withhold information, causing discouragement and loss of trust.
In the 2025 Annual Report submitted to the Parliament, the Commissioner for the Right to Information and Personal Data Protection, IDP, reported a decrease in the number of requests for information from journalists and civil society compared to the previous year. According to the Commissioner, this decrease in requests can be linked to the improvement of proactive transparency of public authorities.
“The comparative analysis shows an improvement in proactive transparency, also reflected in the reduction in the number of requests from civil society and journalists,” the report states.
But beyond this institutional optimism, journalists who deal with institutions and the need for information every day emphasize that the decline in requests does not come from transparency, but from discouragement, loss of trust, and what they perceive as deliberate strategies by institutions to delay information until it loses its news value.
Journalists say that in practice, many state institutions have made failure to respond the norm, forcing them to enter the labyrinth of complaints to the Commissioner.
For Citizens Channel journalist Elira Kadriu, this is a real tactic.
“There are institutions that are so hermetic that you can never get an answer unless you delegate a complaint to the Information Commissioner. I mention here the Ministry of Health, the Ministry of Culture or, in some cases, even the Municipality of Tirana,” said Kadriu. She adds that this wait, which often goes up to a month, makes the news impossible.
Journalist Osman Stafa also says that this practice has made him give up and give up on using his right to information. “Currently, I reserve the right to file requests because I don’t get answers to what I ask for. Every time I ask, they bring up problems… All I have to do is go to court, but that takes up to 5 years,” Stafa said in a phone conversation.
The right to information
The Commissioner for the Right to Information and Personal Data Protection has presented in its annual report a generally positive or improving situation for transparency in the country.
In its report to the Assembly, IDP notes that the vast majority of monitored institutions meet the requirements of the law for proactive transparency, having a transparency program and a coordinator for the right to information.
The Commissioner also notes that 36% of institutions that have received requests for information claim to have responded within a short period of 3 days.
Raporti thekson se vitin që shkoi u rrit totali i kërkesave për informacion, por shumica e tyre vijnë nga qytetarët që kërkojnë të njihen me informacione mbi çështjet personale. Ndërkohë numri i kërkesave nga gazetarët apo organizatat e shoqërisë civile që kërkojnë informacion për interes publik ra me 10%.
Në të kundërt, numri i ankesave ndaj shkeljes së ligjit për të drejtën e informimit nga ana e gazetarëve është rritur.
Të dhënat e raportit të vitit 2025 tregojnë se pjesa dërrmuese e ankimeve, 385 prej tyre, janë depozituar ndaj institucioneve të qeverisjes qendrore dhe atyre të varësisë. Pushteti vendor renditet i dyti me 293 ankesa, ndërsa 183 ankesa janë për autoritete të tjera publike. Kjo gjeografi e ankesave tregon se rezistenca më e madhe për të dhënë llogari buron pikërisht nga qendra e qeverisjes, aty ku përqendrohet pushteti dhe buxheti më i madh.
Sipas vetë Komisionerit, refuzimet më të shpeshta lidhen me tema me ndikim të drejtpërdrejtë social dhe ekonomik. Institucionet duket se mbajnë informacionin për mënyrën se si shpenzohet buxheti publik, dosjet e lejeve të ndërtimit, si dhe të dhënat e ndjeshme të sektorit të shëndetësisë. Arsyet kryesore për refuzim kanë të bëjnë me të dhënat personale, sekretin tregtar dhe sekretin hetimor, që ka edhe numrin më të madh të rasteve të refuzimit të informacionit.
Ndërkohë, pavarësisht numrit të ankimeve dhe faktit që mjaft institucione zvarrisin për muaj me radhë dhënien e informacionit, ndëshkimet për këto shkelje janë minimale. Bilanci i sanksioneve tregon se Komisioneri ka marrë vetëm 33 vendime për numrin e ankesave duke iu referuar faktit se një pjesë janë zgjidhur gjatë procesit të ankimimit, nga të cilat 20 ishin urdhërime për dhënie informacioni, 11 refuzime dhe u dhanë vetëm 2 gjoba. Kjo mungesë e sanksioneve financiare është parë nga ekspertët dhe gazetarët si një prej arsyeve pse institucionet zgjedhin shpesh të shkelin ligjin me vetëdije.
Në dokument evidentohen si problematika “kërkesat voluminoze dhe komplekse” apo kërkesat që kanë “hark kohor shumëvjeçar”, duke argumentuar se këto kërkojnë angazhim shtesë.
Komisioneri ngre shqetësimin edhe për përdorimin e ligjit për të drejtën e informimit për pyetje dhe kërkesa për koment. “Kërkesa në formën e pyetjesh ose prononcimesh për media, drejtuar autoriteteve publike apo titullarëve të cilat tejkalojnë qëllimin e ligjit”, theksohet në raportin e IDP.
Rastet e kësaj natyre mund të vijnë nga mosnjohja e legjislacionit prej kërkuesve, por shpesh ndodh edhe pse institucionet këmbëngulin që edhe kërkesa të tilla të referohen përmes zyrës së koordinatorit, duke e përdorur këtë si mjet për të shtyrë përgjigjet për të paktën 10 ditë pune.
Zvarritja të qëllimshme
Të dhënat vjetore të Komisionerit për të Drejtën e Informimit lënë të kuptohet se institucionet ndoshta kthejnë më shumë përgjigje për qytetarët e thjeshtë, por ato kujdesen që të stërmundojnë sistematikisht profesionistët e medias kur kërkojnë informacion me interes të lartë publik.
“Gazetarët të cilët lëvrojnë gazetarinë e thelluar rrjedhimisht kanë nevojë për informacionet, dokumentet dhe qëndrimet e institucioneve shtetërore, duke e kthyer gati në kusht dërgimin e kërkesës për Informacion, por ajo që marrin zakonisht përkthehet në zvarritje në kohë, përgjigje të cekëta dhe jo shteruese, duke dekujaruar gazetarët që ta ndjekin më tej për shkak të presionit të kohës,” tha Geri Emiri, drejtues i Amfora.al.
Gazetarët vënë në dukje se mjaft institucione i lënë kërkesat e gazetarëve tërësisht pa përgjigje, në pritje që ata të tërhiqen, “të harrojnë” apo që informacioni i kërkuar të humbasë aktualitetin.
“Kjo shpesh bën që një tematikë e caktuar ose të raportohet me shumë vonesë, ose të dalë jashtë kontekstit… Kjo taktikë, mendoj se shpesh është e qëllimshme, me synimin për të dekurajuar punën e gazetarëve,” thotë Elira Kadriu, ndërsa i referohet vonesave të institucioneve për të kthyer përgjigje, qoftë edhe refuzim të dhënies së informacionit.
Edhe Erblin Vukaj, redaktor në Citizens.al, thotë se shpesh heq dorë nga kërkesa dhe nga ankimi për shkak të kohës dhe pamundësisë për të ndjekur temën.
“Në tërësi e di që kjo do të më kërkonte kohë shtesë për të pritur dhe nga tema që kam ndjekur e kam gjykuar si të pamundur pritjen e mëtejshme në raport me vlerën e informacionit,” thekson Vukaj.
Ai shton se institucione si Agjencia e Zhvillimit të Territorit, Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit apo Bashkia e Tiranës kanë krijuar një prirje për të mos dhënë informacion pa u ankuar. “Kjo ndërfutje në hallka burokratike kthehet në një torturë më vete dhe i ngjan një strategjie të mirëfilltë të institucioneve,” tha Vukaj.
Ky dekurajim i gazetarëve përkthehet në “statistika pozitive” në raportin e Komisionerit. Gazetari Isa Myzyraj e shpjegon paradoksin me tërheqjen e gazetarëve nga e drejta për të kërkuar zbatimin e ligjit.
“Kur procedurat janë të ndërlikuara dhe kërkojnë burime të konsiderueshme kohe, unë zgjedh të mos ndjek ankesat, duke krijuar te Komisioneri një perceptim të rremë mbi përmirësimin e situatës së transparencës,” analizoi Myzyraj.
Sipas tij, procesi i kërkimit të informacionit dhe ankimit te Komisionerit “nuk përputhet me natyrën e punës së gazetarëve, të cilët kanë nevojë për informacion të shpejtë dhe efektiv.”
Burokracia e zgjatur dhe fakti që institucionet rrallë ndëshkohen, ka bërë që një pjesë e gazetarëve të heqin dorë plotësisht nga ky mekanizëm ligjor.
“Mua më ka rënë besimi që do marr përgjigje, nuk dërgoj më kërkesa sepse e di që nuk marr përgjigje,” tha për BIRN gazetari Osman Stafa.
Gazetarë të tjerë vazhdojnë të shtyjnë përpara kufijtë e transparencës, që ndonjëherë ka rezultate dhe shpeshherë jo.
"Personally, I think there is a lot of information that should be public, but it is not. However, I see requests for information as an opportunity to understand more. I have often received useful information from them, while other times they have not met expectations at all," said Ola Mitre, an environmental journalist, considering persistence as a necessity for increasing transparency./Reporter.al
Lini një Përgjigje