FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The Soviet Union knew almost everything that was happening in Albania. The “receptors” of the superpower were not just the diplomatic representatives in Tirana or the agents, but also the Albanian leaders themselves, until the moment of the breakdown of relations, were ready to inform and seek opinions from the capital of communism. In fact, in some cases they did not take a single step if they did not first receive a response from the Soviet Union. For a long time, the Kosovar reader was first given the book “Albania and Kosovo in the Russian Archives 1946-1962”, a publication of the Albanological Study Center, Institute of History, with authors historians Hamit Kaba and Ethem Çeku.
A book of particular importance for shedding light on the history of Albania, which offers 72 documents, letters, accounts of conversations and meetings between Russian diplomats and Albanian and Yugoslav leaders. A series of important events that coincide with the Albanian-Russian brotherhood emerge in these documents, from another perspective. Historian Prof. Dr. Hamit Kaba, who has spent a lot of time in Russian archives, explains to us through an interview what this book offers, what the characters and topics mentioned in it are.
What were Albania's relations with the Soviet Union like, how was the figure of Enver Hoxha described, what was his position in this unfair relationship in proportion to the Russian superpower... Kaba goes beyond the publication, bringing us other examples and facts that are not included in the book that has just been published.
Kaba, you are one of the authors of the book "Albania and Kosovo in the Russian Archives", what does this book bring to the reader and in particular what is its importance for the history of Albania?
This book, which I prepared together with my colleague, Prof. as. Ethem Çeku, was published some time ago in Prishtina, where we also held a promotion, which we hope to carry out in Tirana as well. In our opinion, it is an important publication for the history of Albania, because they are Russian documents unknown in the Albanian environment, most of which were published in Russian and have not been translated into Albanian, and another part, genuine archival documents, resulting from my research in Russian archives in 2007.
Since we are dealing with documents of a great state, a superpower of the time, the leader of a communist bloc and one of the most important and major players of the Cold War, they shed light on important problems of our history and I believe that they will be read with curiosity not only by profiled researchers and readers, but also to quench the curiosity of the ordinary reader in Albania and Kosovo.
What do these documents deal with and how do the Russians consider the "number one" of that time in Albania, Enver Hoxha?
Of course, "number one" has the main place and Enver Hoxha is considered as such in the Russian archival documentation. This book compiles documents from 1946-1962, covering almost the entire period of Albanian-Russian relations.
There are important documents on Albania's relations with Yugoslavia, how Soviet diplomats in Tirana or Moscow perceived them, there are on Yugoslav-Soviet relations that have to do with Albania, but there are also reports on internal relations in Albania, how they were conceived by the Soviet leadership and how much it influenced the development of these events, even in their aggravation.
Among all this multitude of documents, can you single out any of them that are of particular importance?
There are several documents of particular importance, but I will single out one of them, which belongs to the period after Enver Hoxha's visit to Belgrade, in June 1946. Unfortunately, we do not have authentic documents of the talks (including the one-on-one ones) and, as far as we know, they have not been published either to this day or by the Yugoslav side. But we do have reflections and opinions from this case, such as those expressed in a meeting between the representative of the Yugoslav mission, Josiv Gjergja, and the Soviet ambassador to Albania, after Enver's visit to Belgrade.
When the Soviet ambassador asks him about the conversations held at this meeting, Gjergja tells him that Enver also raised the problem of Kosovo and Metohija, but he is unhappy with why he raised it and the way Enver raised this problem. He uses the expression; “Enver did not speak like a communist-communist with Tito”, but he talked about many things.
So, there were reservations about the Kosovo issue. I can't say from this publication, but from other sources and publications, there are documents that talk about the treatment of the Kosovo issue, but Enver Hoxha did not pose it as a problem to be solved.
Consider that in June 1946, the treaty of friendship with Yugoslavia was being prepared, and Enver wanted Kosovo to be mentioned in this treaty, but not as an issue to be resolved at the moment, but as an issue that required a solution in the future. Enver wanted this in a way to achieve something that the Albanians wanted.
But according to Gjergje, Tito refused and, in his personal opinion, this would do Albania a lot of harm. In that conversation, he says that they were facing many problems in Kosovo and OZNA is in a lot of trouble, imagine if Kosovo were to unite with Albania, what could happen. According to him, this union could lead to the destabilization of the Balkans.
How does Enver Hoxha appear in reports or correspondence, what is his position vis-à-vis a superpower like the Soviet Union?
Kam parë shumë biseda, në qendër të të cilave është Enver Hoxha dhe raportet e tij me udhëheqës të lartë, mes të cilëve dhe me Stalinin. Por ka edhe mbi takime të udhëheqësve të tjerë të lartë të Partisë Komuniste, më vonë të PPSh-së, si Koçi Xoxe, Nako Spiru, Tuk Jakova etj.
Sigurisht, në këto diskutime Enveri, mund të them me bindje, që di si t’i ngrejë problemet, di si të dalë nga situata, di në një farë mënyre të dominojë situatën, por edhe di si të bindet, kur nuk është në të njëjtën linjë me udhëheqjen komuniste. Po ju sjell një rast.
Në vitin 1949, është një letër e Enver Hoxhës, që në emër të Komitetit Qendror të PPSh-së, ia dërgon Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të BRSS-së (Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike), dhe Stalinit, për problemin e Kosovës. Kemi parasysh që pas prishjes së marrëdhënieve të Bashkimit Sovjetik me Jugosllavinë, kjo e fundit u bë tabelë qitjeje, nga Blloku Komunist.
Në këtë fushatë anti-Jugosllavi, bënte pjesë dhe Shqipëria. Enver Hoxha e shfrytëzoi këtë rast, për të ngritur problemin e Kosovës. Letra, e cila nuk botohet për herë të parë, është gati 10 faqe. E kam marrë vetë nga arkivi në Moskë dhe e kam botuar ashtu si ai e ka dërguar, madje edhe në dialogun gjirokastrit, ku kërkon që Kosova t’i bashkëngjitet Shqipërisë, por në një realitet të imagjinuar.
Që do të thotë…?
Ideja e tij ishte që fillimisht Kosova të përmbyste regjimin e Titos, të krijohej një Parti Komuniste në Kosovë e, pastaj t’i bashkohej Shqipërisë.
Sigurisht, unë nuk e kam thënë se ç’ndodhi më vonë, por nga dokumente të tjera mësojmë se Stalini nuk i ktheu përgjigje zyrtare, por në një takim të mëvonshëm në Moskë, i ka thënë që ky problem nuk mund të zgjidhet, sepse; “ne nuk duam t’i kemi kundër popujt e Jugosllavisë dhe e dyta, kosovarët nuk mund të shkojnë aq larg dhe të krijojnë një parti komuniste, sepse ata nuk janë komunistë, por nacionalistë”.
Dhe kishte të drejtë. Sigurisht që Enveri e pranoi. Pra, dinte të tërhiqej, dinte të kërkonte dhe të sakrifikonte të tjerët për të ruajtur pushtetin e vet.
Nga pikëpamja gjeopolitike, sa e rëndësishme ka qenë Shqipëria për Bashkimin Sovjetik?
Nga hulumtimet e mia, jo vetëm nga dokumentet ruse, por edhe amerikane e britanike, që kam pasur rastin të konsultohem e t’i njoh, them se Shqipëria pa diskutim kishte rëndësi gjeopolitike, sidomos pas prishjes së marrëdhënieve të BS me ish-Jugosllavinë, por ne shqiptarët i ngarkojmë vetes ca përmasa që nuk mendoj se i kemi.
Ne e dimë që në vitin 1955, Shqipëria u pranua në Traktatin e Varshavës, i pari traktat, që mund ta quajmë si të barasvlershëm me një traktat miqësie dhe ndihme reciproke, me Bashkimin Sovjetik.
Bashkimi Sovjetik kishte lidhur traktate të tilla me të gjitha vendet, përveç Gjermanisë Lindore dhe Shqipërisë. Dihej që Gjermania Lindore paraqiste të tjera probleme, një histori gati e paparashikuar, ishte si një vijë fronti, kurse Shqipëria nuk ishte e tillë.
Madje, ka të dhëna që qeveria shqiptare ka kërkuar qysh në fillim të viteve ’50-të, që në Shqipëri të krijohej një bazë ushtarake dhe qeveria sovjetike nuk e ka miratuar në atë kohë.
Mund t’ju sjell rastin e tërheqjes ruse nga baza e Vlorës, të cilën ne e paraqesim me përmasa gjiganteske. Në Byronë politike të Komitetit Qendror të Bashkimit Sovjetik, kur Hrushovi thotë se largimi nuk ka ndonjë kosto të madhe, “sepse ato nëndetëse që gjenden aty, janë të tipit të Luftës së Parë Botërore”.
Këtë nuk mund ta them, sepse nuk jam specialist i kësaj fushe, por di që nëndetëset janë prodhuar më vonë, por mund të ketë qenë një lloj mllefi i Hrushovit, i cili njihej si një njeri emocional.
Dokumentet që ju botoni, janë zbardhje bisedash të regjistruara, mund të heqim një paralele të tyre me “Wikileaks”, sa i përket ndikimit që mund të kenë?
Nuk mendoj që janë të tilla, sepse këto dokumente janë arkivuar, ka kaluar një kohë shumë e gjatë dhe ata njerëz që i kanë dërguar këto, nuk janë më gjallë. Këto dokumente botohen brenda të gjitha rregullave ndërkombëtare.
Por ato janë të rëndësishme, sepse përshkruajnë në mënyrë realiste historinë tonë. Kanë kaluar 20 vjet dhe ne akoma endemi për të realizuar këtë proces. Këto dokumente do të na ndihmojnë dhe mendoj se ne po shkojmë drejt kësaj rruge.
Ka të tjera dokumente në këta arkiva, që do të na vlenin për zbardhjen e historisë sonë?
Pa dyshim që ka dokumente dhe mendoj se disa syresh do të ishin të nevojshme për historinë tonë. Periudha e konfliktit Rusi-Shqipëri, 1959-’62, ka shumë dokumente, prej të cilave janë botuar vetëm një pjesë e vogël. Por të punosh në arkivat ruse, nuk është e thjeshtë.
Ka një ndryshim nga perëndimi. Pas ardhjes së Putinit në pushtet, fatkeqësisht janë bërë hapa pas në hapjen e arkivave. Ka një lloj centralizimi. Ka dokumente që janë të disponueshme legalisht, por kur vjen puna për t’i shfrytëzuar ato, është e vështirë t’i marrësh.
Letër e Enver Hoxhës, drejtuar Komitetit Central të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik
“Mbi Kosovën dhe Metohinë”
Shqiptarët e Kosovës, që jetojnë në Republikën Jugosllave, përbëjnë një minoritet të konsiderueshëm. Ky minoritet shqiptar jeton ngjitur kufirit të Republikës Popullore të Shqipërisë. Kongresi i Berlinit dhe traktati i Versaille-s kanë shkelur padrejtësisht interesat e Shqipërisë dhe të minoritetit shqiptar në Kosovë.
Sipas statistikave të vjetra të paraluftës (statistika të falsifikuara nga regjimet e kralëve të Serbisë, me qëllim që të provonin se ky minoritet shqiptar ish i vogël), figurojnë afro 700 mijë shqiptarë. Në të gjithë Jugosllavinë: Kosovë, Metohi, Maqedhoni e Mal të Zi, numri i shqiptarëve mund të arrijë një milion veta, në mos më shumë.
Në këto statistika, një pjesë tjetër e shqiptarëve, regjimet e atëhershme, janë përpjekur ta masakrojnë, duke e quajtur myslimane ose turke. Shqiptarët e Kosovës, Metohisë etj., e kanë konsideruar dhe vazhdojnë ta konsiderojnë si një padrejtësi të madhe që u është bërë atyre, duke i shkëputur nga Shqipëria, Atdheu i tyre.
Ata nuk e kanë pranuar këtë zgjidhje dhe nuk pranojnë të rrinë nën Jugosllavinë dhe nën çdo regjim ekzistues në Jugosllavi. Ky është realiteti. Ata kanë për të vetmin ideal bashkimin me Shqipërinë…!
Shqiptarët e Kosovës, pas masakrave të mëdha të serbomëdhenjve dhe në një gjendje politike të unjët, nuk mund të kishin besim tek “jugosllavët”, cilitdo qofshin këta.
Partia Komuniste Jugosllave, e neglizhoi këtë moment dhe kjo nuk ishte e rastit. Organizimi i Luftës Nacionalçlirimtare në Kosovë, nën drejtimin e Partisë Komuniste Jugosllave, u bë në këtë frymë nacionaliste: Partia Komuniste Jugosllave nuk krijoi asnjë komitet nacional të veçantë për Kosovë e Metohi, ku udhëheqja të ishte kryesisht shqiptare dhe të organizonte partinë dhe luftën dhe të specifikohesh çështja e shqiptarëve të Kosovës dhe Metohisë.
Këtë jo vetëm që nuk e ka bërë, por Partia Komuniste Jugosllave është përpjekur të mos e ngrërë në asnjë mënyrë çështjen e Kosovës, të mos ngrënë masat shqiptare të Kosovës në frymë patriotike, të mos lejonte këta që krahas me flamurin jugosllav, të mbanin flamurin shqiptar (shenjë e madhe simbolike për këta që do të bëhej një mjet mobilizues i tyre).
Por, Komiteti Qendror i Partisë Komuniste Jugosllave, i ka shtypur këto aspirata të popullit të Kosovës, i ka luftuar, i ka dënuar kur ne i kemi shfaqur dhe propozuar…!
Ne kemi menduar se çështjen e Kosovës nuk mundej ta vinim në diskutim gjatë Luftës Nacional-Çlirimtare dhe se vija e partisë sonë, sikundër që e përcaktuam më lart, ish e drejtë. Jugosllavia më Luftën Nacional-Çlirimtare, ishte aleatja e popullit tonë dhe nuk mundet të binim në pozitat e reaksionit shqiptar.
Partia jonë ka mbajtur qëndrim për Kosovën dhe ka dalë me sukses kundër demagogjisë fashiste, ka shpallur deklarata të përbashkëta me Partinë Komuniste Jugosllave. Shqiptarëve të Kosovës, ku i thërriste këta në luftë kundra armikut të përbashkët.
Në pragun e çlirimit të Jugosllavisë dhe të Shqipërisë, përsëri ne kemi menduar se nuk mundej ta shtrojmë çështjen e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë, pse ishim përpara detyrave të forcimit e konsolidimit të pushteteve tona demokratike popullore….në kohën e nënshkrimit të traktatit me Jugosllavinë, ne kemi menduar se ish momenti që çështja e Kosovës e Metohisë duhej të shtrohej dhe në këtë moment kjo çështje iu shtrua prej meje Titos.
Tito replied: "that Kosovo is Albanian and it should be united with Albania; we wholeheartedly desire this, but we cannot do it now, because the Serb reaction is still strong and such a just act will harm us". All of this proved to be demagogy. In the current situation after the discovery of the betrayal of the Tito group, we think that the issue of Kosovo should be raised...!
We believe that the Albanian people of Kosovo, Metohija, Macedonia and Montenegro must fight to liberate themselves, just as other peoples of Yugoslavia will do. The first thing they must do is to engage in a fierce war against the Tito clique, up to an armed uprising. They must start the war as soon as possible. If others start it, all the better, because this way the isolation and suppression of the movement in Kosovo is avoided.
The people of Kosovo must consider their struggle closely linked to the struggle of all the peoples of Yugoslavia, within the Yugoslav framework, otherwise they will be isolated and oppressed...! But the point is that the mistakes of the Yugoslav Communist Party must not be repeated in relation to Kosovo and Metohija.
Kosovo and Metohija must have its own leadership emerging from the war, with a National Liberation Committee, which will determine the line of the war based on the Resolution of the Information Bureau and Marxist-Leninist-Stalinist principles.
In the war, the section of the Internationalist Communist Party for Kosovo and Metohija should be created, organized and strengthened, within the framework of the Internationalist Communist Party of Yugoslavia. The Albanians of Kosovo and Metohija should fight with the Albanian flag…!
We think that Kosovo, Metohija and a part of Macedonia bordering Albania that is inhabited by Albanians should join Albania, after Yugoslavia is liberated from the clutches of Tito…!
The issue that we present to you about Kosovo and Metohija becomes topical for us in relation to the assistance that our Party provides to the anti-Tito Yugoslav comrades and the people of Kosovo and Metohija, who want and are ready to fight the traitors of Belgrade by all means, but who Kosovars at every moment put before us the question: "How will the national problem of Kosovo and Metohija be solved?"
We think that this issue is very important, we may even be wrong in considering it, therefore we will not take any step without the advice of comrade STALIN and therefore we are presenting these views of ours and, if we are wrong, they should be pointed out to us immediately so that we can correct them./ Memorie.al
Lini një Përgjigje