FLASH
Shkruar nga Nga redaksia Pamfleti – Shkodër | Podgoricë
Në Mal të Zi, qeveria ndërhyri me vendim fiskal të menjëhershëm për të frenuar shpërthimin e çmimit; në Shqipëri u shpall ulje me 20% e akcizës, por tregu ende e sheh naftën në 214-219 lekë për litër...
Qeveria e Malit të Zi u akuzua për lëkundje dhe kontradiktë, sepse brenda 24 orëve kaloi nga qëndrimi se ulja e akcizës nuk ishte opsion, te vendimi për ta ulur menjëherë atë për të frenuar rritjen e fortë të çmimeve të karburanteve.
Por, pavarësisht kësaj kthese të beftë, Podgorica bëri atë që qytetari e ndjen drejtpërdrejt në xhep: ndërhyri te taksa dhe e zbuti menjëherë goditjen në pompë.
Sipas raportimit të “Vijesti”, qeveria malazeze uli akcizën për eurodieselin me 50% dhe për benzinat me 25%, duke e ulur ndjeshëm efektin e rritjes së pritshme dhe duke e çuar eurodieselin rreth nivelit 1.56 euro për litër. Pra, në Mal të Zi pati zigzage politike, por pati edhe vendim real, të prekshëm dhe të menjëhershëm për konsumatorin.
Në Shqipëri, tabloja është më e rëndë dhe më zhgënjyese. Këtu qeveria ka shpallur se do të ulë akcizën me 20% dhe se do të rikthejë Bordin e Transparencës, por ndërkohë nafta ka prekur 214 lekë për litër dhe në disa pika ka shkuar deri në 217-219 lekë, pra shumë pranë ose në kufirin e 2.2 eurove për litër. Ndryshe nga Mali i Zi, ku masa fiskale u vu në lëvizje për të shmangur shpërthimin e plotë të çmimit, në Shqipëri tregu e ka kaluar tashmë pragun e alarmit publik dhe qeveria vijon të flasë për një ulje që ende nuk është reflektuar realisht në çmimin final për qytetarët. Edhe raportimet mediatike pranë njoftimit zyrtar e paraqesin masën si një vendim që “do të zbardhet në ditët në vijim”, ndërsa bordi “do të ngrihet javën tjetër”, çka do të thotë se mes deklaratës politike dhe efektit konkret ekziston ende një boshllëk.
Dhe pikërisht këtu nis krahasimi i vërtetë politik. Podgorica u tërhoq nga qëndrimi fillestar dhe pranoi koston buxhetore për të mos lejuar që çmimi i karburantit të dilte jashtë kontrollit. Tirana, përkundrazi, po ndjek një skenar ku fjala “ulje” qarkullon më shpejt se vetë ulja. Ministrat flasin për reduktim të akcizës, tregu vazhdon të shesë me çmime rekord, ndërsa qytetari shqiptar nuk sheh ende asnjë faturë më të lehtë te pompa. Ky është dallimi brutal mes një qeverie që vepron nën presion, por vepron, dhe një qeverie që shpall ndërhyrje, ndërsa lë tregun të vazhdojë në të njëjtin nivel shtrëngimi mbi konsumatorin.
Nga ana teknike, ulja e paralajmëruar në Shqipëri është gjithsesi shumë më modeste se ajo e Malit të Zi. Sipas analizës së “Monitor”, akciza aktuale është rreth 39.6 lekë për litër dhe një reduktim me 20% do ta zbriste atë në rreth 31.68 lekë, duke krijuar një efekt të pritshëm prej vetëm 8-10 lekësh për litër në çmimin final. Vetë aktorët e tregut e konsiderojnë këtë ndikim minimal, duke argumentuar se një rritje prej 10-15 lekësh brenda një dite e gëlltit menjëherë pothuajse të gjithë efektin e masës së shpallur nga qeveria. Me fjalë të tjera, edhe po të zbatohet nesër, kjo ulje nuk e ndryshon strukturën e rëndë të çmimit të naftës në Shqipëri; thjesht i heq pak presion një tregu që tashmë është mbingarkuar.
Në fakt, Shqipëria nuk vuan vetëm nga luhatjet ndërkombëtare, por edhe nga pesha e vet fiskale mbi çdo litër karburant. Sipas të dhënave të cituara nga përfaqësuesit e sektorit, vetëm në taksa direkte paguhen rreth 100 lekë për litër që në hyrje: taksa e qarkullimit 27 lekë, akciza rreth 39 lekë dhe TVSH rreth 30 lekë, pa llogaritur kostot operative, transportin, shpenzimet bankare, sigurimet dhe taksat vendore. Ky është thelbi i problemit shqiptar: çmimi i lartë nuk është vetëm import i krizës së jashtme, por edhe produkt i një barre fiskale të ndërtuar prej vitesh dhe të mbajtur në këmbë edhe në kohë presioni social. Prandaj, kur qeveria del sot dhe thotë se “do ta ulë me 20%”, kjo tingëllon më shumë si korrigjim i pjesshëm i një problemi që vetë shteti e ka ushqyer, sesa si zgjidhje e plotë.
Krahasimi me Malin e Zi bëhet edhe më therës për Tiranën kur shihet rezultati final. Në Podgoricë, pas uljes së akcizës, çmimi i naftës projektohet në rreth 1.56 euro për litër. Në Shqipëri, tregu po lëviz në 214-219 lekë për litër, që është afërsisht 2.15 deri 2.2 euro. Diferenca është e frikshme jo vetëm numerikisht, por sidomos politikisht: Shqipëria, me paga më të ulëta, me ndjeshmëri më të madhe sociale dhe me ekonomi familjare shumë më të brishtë, po e sheh naftën në nivele dukshëm më të larta se fqinji i saj, ndërsa qeveria ende nuk ka kaluar nga gjuha e njoftimit te efekti i prekshëm në treg. Kjo e bën premtimin për ulje jo një lajm qetësues, por një provë të vonesës.
Edhe rikthimi i Bordit të Transparencës nuk e zbut dot këtë perceptim. Shqipëria e ka provuar këtë mekanizëm edhe në kulmin e krizës pas nisjes së luftës në Ukrainë, por vetë të dhënat e ruajtura nga “Monitor” tregojnë se bordi nuk e pengoi ngjitjen e çmimit në rekordet e asaj kohe, deri në 265 lekë për litër në qershor 2022. Kjo është arsyeja pse rikthimi i të njëjtës formulë sot ngjan më shumë si refleks administrativ sesa si garanci reale për qytetarin. Qeveria po përpiqet të krijojë përshtypjen e kontrollit, por pyetja që mbetet pezull është shumë e thjeshtë: nëse është marrë vendimi për uljen e akcizës, pse konsumatori shqiptar ende po furnizohet me naftë në kufirin e 2.2 eurove?
Në fund, mesazhi që del nga ky krahasim është i ashpër dhe i qartë. Mali i Zi u përpoq të mos e linte krizën e naftës të kthehej plotësisht në krizë sociale; Shqipëria po sillet sikur deklarata politike mjafton për të zëvendësuar vendimin e zbatuar. Podgorica, edhe pse me lëkundje, uli taksën dhe prodhoi menjëherë një efekt. Tirana shpalli ulje, por deri tani qytetari shqiptar ka parë vetëm tabelat e pompave që ngjiten, jo faturën që bie. Dhe kjo është diferenca mes propagandës së reagimit dhe politikës së veprimit: te i pari dëgjon premtimin, te i dyti ndien uljen. Në Shqipëri, deri në këtë moment, nafta nuk është ulur; është ulur vetëm gjuha e durimit të qytetarëve./Pamfleti
Lini një Përgjigje