FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Qeveritë në vendet e Rajonit po përdorin kufizime çmimesh, masa fiskale dhe mbikëqyrje të tregut për të frenuar ndikimin e krizës energjetike…
Çmimet e karburanteve po rriten në tregjet globale, pas përshkallëzimit ushtarak rreth Iranit. Në kuadrin e masave për të shmangur një krizë, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vendosi lirimin e koordinuar dhe të paprecedentë prej 400 milionë fuçish nga rezervat strategjike, ndërsa Komisioni Evropian deklaroi se deri tani nuk është identifikuar asnjë rrezik i menjëhershëm për furnizimin e Bashkimit Evropian. Por presioni mbi çmimet mbetet i fortë, ashtu si edhe rreziku që goditja energjetike të përhapet në ekonominë më të gjerë.
Ajo që bie në sy është fakti se Qeveritë në rajon nuk po ndjekin një qasje të unifikuar, por po ndërtojnë tre linja kryesore mbrojtjeje: kufizime administrative direkte mbi çmimet dhe marzhet e fitimit, masa të përkohshme fiskale për të përthithur një pjesë të rritjeve dhe mbikëqyrje më të rreptë të tregut.
Në disa raste, mbetet në tryezë edhe përdorimi i rezervave strategjike, si një instrument stabilizues ose si sinjal sigurie për furnizimin në treg.
Në nivel rajonal, Ballkani nuk po e trajton rritjen e fundit të çmimeve të karburanteve si një episod të përkohshëm, por si një paralajmërim për një valë të re inflacioni të importuar. Vendet që kanë zgjedhur vendosjen e çmimeve tavan dhe kufizimet administrative synojnë të frenojnë menjëherë psikologjinë e tregut. Ato që kanë përdorur masa fiskale përpiqen të përthithin një pjesë të rritjes ndërkombëtare pa prishur plotësisht mekanizmat e formimit të çmimeve. Ndërkohë, vendet që fokusohen kryesisht në mbikëqyrje më të rreptë synojnë të parandalojnë praktikat abuzive para se ato të shndërrohen në një krizë më të gjerë të kostos së jetesës, thuhet në një analizë të IBNA.
Megjithatë, emëruesi i përbashkët është i qartë: më shumë mbikëqyrje shtetërore, reagime më të shpejta politike dhe më pak tolerancë ndaj fitimeve të tepruara. Nëse tensionet ndërkombëtare vazhdojnë, testi i ardhshëm për qeveritë e Ballkanit nuk do të jetë vetëm nëse mund të mbajnë nën kontroll çmimet e karburanteve në pompë, por nëse mund të parandalojnë përhapjen e goditjes energjetike në ekonominë e gjerë. Në fund, pikërisht në këtë pikë do të vlerësohet jo vetëm përgatitja energjetike e tyre, por edhe besueshmëria politike.
Masat e marra nga Qeveritë
Greqia është ndër vendet që ka zgjedhur një ndërhyrje të shpejtë në tregun e hidrokarbureve, me synim ndaljen e abuzimeve në çmime. Qeveria shpalli një marzh maksimal fitimi prej 5 cent për litër në tregtinë me shumicë të produkteve të naftës dhe 12 cent për litër në pikat e karburantit për benzinën 95 oktan dhe naftën. Masa do të mbetet në fuqi deri më 30 qershor dhe shoqërohet me gjoba që mund të arrijnë deri në 5 milionë euro. Vendimi i Athinës tregon se, në një periudhë paqëndrueshmërie ndërkombëtare, Qeveria synon të frenojë praktikat spekulative në tregtinë e karburanteve para se ato të reflektohen në çmime më të larta për konsumatorët.
Në Turqi, qasja është e ndryshme, por po aq ndërhyrëse. Me riaktivizimin e mekanizmit eşel mobil, një pjesë e konsiderueshme e rritjes ndërkombëtare të çmimeve të karburanteve përthithet përmes uljes së taksës së posaçme të konsumit, duke kufizuar ndikimin në pompë. Në të njëjtën kohë, ministri i Energjisë Alparslan Bayraktar njoftoi se vendi do të lirojë 11.6 milionë fuçi nga rezervat strategjike si pjesë e lëvizjes së koordinuar të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Ankaraja po përpiqet kështu të kombinojë një “buffer” fiskal me përdorimin e rezervave për të përthithur një pjesë të goditjes.
Në Kroaci, Qeveria i është rikthyer vendosjes së çmimeve tavan në tregun me pakicë. Kryeministri Andrej Plenkoviç njoftoi një tavan prej 1.50 euro për litër për benzinën pa plumb dhe 1.55 euro për litër për naftën, në fuqi nga 10 deri më 23 mars. Masa rikthen një instrument që ishte përdorur edhe gjatë krizës energjetike pas pushtimit rus të Ukrainës dhe pasqyron preferencën e Zagrebit për ndërhyrje direkte shtetërore kur turbulencat ndërkombëtare rrezikojnë të përkthehen në presion mbi çmimet e brendshme.
Edhe Serbia po vazhdon një politikë të kontrollit më të fortë shtetëror mbi tregun e karburanteve. Beogradi prej kohësh mban një mekanizëm për rregullimin e çmimeve maksimale me pakicë për produktet kryesore të karburanteve dhe, në përgjigje të rritjes së fundit të çmimeve ndërkombëtare, ka vendosur gjithashtu një ndalim të përkohshëm të eksporteve të naftës bruto, benzinës dhe naftës deri më 19 mars për të mbrojtur tregun e brendshëm nga mungesat dhe rritje të mëtejshme të çmimeve. Njëkohësisht, udhëheqja serbe ka lënë të hapur mundësinë e ndërhyrjeve fiskale nëse presioni vazhdon.
Në Bosnje dhe Hercegovinë situata paraqitet më komplekse, por fokusi kryesor mbetet kufizimi i marzheve të fitimit. Në Federatën e Bosnje dhe Hercegovinës, kufizimet mbi marzhet tregtare mbeten në fuqi, ndërsa Ministria federale e Tregtisë ka regjistruar ditët e fundit një rritje të re të çmimeve mesatare me pakicë, veçanërisht për naftën. Në të njëjtën kohë, po diskutohet edhe një ulje e përkohshme e akcizave, megjithëse një vendim i tillë do të kërkonte koordinim më të gjerë institucional në nivel kombëtar.
Në Kosovë, Qeveria ka zgjedhur një rregullim më të targetuar të tregut, në vend të ndërhyrjes horizontale në çmimet përfundimtare. Është vendosur një marzh maksimal fitimi prej 0.02 euro për litër në tregtinë me shumicë dhe 0.12 euro në tregun me pakicë, ndërsa autoritetet mbikëqyrëse kanë intensifikuar kontrollet për zbatimin e rregullave. Në të njëjtën kohë, në debatin publik po shtohen zërat që kërkojnë ulje të përkohshme të barrës tatimore mbi naftën, duke argumentuar se rritja e kostove të energjisë rrezikon të shkaktojë një reagim zinxhir në çmimet e mallrave dhe shërbimeve bazë.
Në Shqipëri nuk është vendosur një kufizim administrativ i drejtpërdrejtë mbi çmimet, ndërsa theksi është vendosur tek mbikëqyrja e tregut. Ministria e Financave ka ngritur një grup të posaçëm pune me përfshirjen e autoriteteve doganore dhe tatimore, i cili do të monitorojë sasitë, çmimet dhe sjelljen tregtare në tregun e hidrokarbureve deri më 30 qershor 2026. Ndërkohë, opozita po kërkon një mekanizëm ligjor që do ta detyronte qeverinë të aktivizonte automatikisht masa gjatë periudhave të krizave ndërkombëtare energjetike, një tregues se rritja e çmimeve të karburanteve po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një çështje të debatit të brendshëm politik.
Maqedonia e Veriut, për momentin, duket se po ndjek një qasje pritjeje. Kryeministri Hristijan Mickoski deklaroi se vendi ka sasi të mjaftueshme të naftës dhe produkteve të naftës dhe la të hapur mundësinë e një uljeje të TVSH-së nëse kriza përshkallëzohet. Ndërkohë, kompania OKTA njoftoi një zbritje prej rreth 2 denarësh për litër për tregtarët që blejnë karburant nga kompania deri në fund të marsit, një masë që paraqitet si lehtësim indirekt për tregun, edhe pse nuk e zgjidh vetë problemin e rritjes së kostove.
Në Mal të Zi theksi është vendosur më shumë tek siguria e furnizimit sesa tek ndërhyrjet direkte në çmime. Qeveria deklaron se zotëron 44,260 ton rezerva strategjike, që përfaqësojnë rreth 40% të kërkesës ligjore, ndërsa thekson se, së bashku me rezervat e kompanive private, mund të garantojë furnizimin normal të tregut të brendshëm për rreth dy muaj. Mesazhi pas kësaj qasjeje është i qartë: të shmanget çdo perceptim për mungesë furnizimi, i cili shpesh shërben si katalizator për rritjen e çmimeve dhe panikun në treg.
Rumania dhe Sllovenia po ndjekin një drejtim më teknokratik. Bukureshti po promovon një skemë ndihme shtetërore me vlerë 652 milionë lei për operatorët e transportit rrugor të mallrave dhe pasagjerëve deri në prill 2027, me synimin për të kufizuar kostot në sektorët ku rritja e çmimeve të karburanteve transmetohet më shpejt në ekonominë e gjerë. Lubjana, nga ana tjetër, ka zgjedhur të ulë akcizat për benzinën, naftën dhe naftën për ngrohje, duke kufizuar rritjen e çmimeve dhe duke mbajtur në fuqi tavanet e reja të çmimeve me pakicë deri më 23 mars.
Në Republikën e Qipros, qeveria nuk ka shpallur ende një masë të përgjithshme, por deklaron se është e gatshme të ndërhyjë nëse identifikohen rritje të pajustifikuara të çmimeve ose probleme me furnizimin. Nikozia po monitoron nga afër zinxhirin e furnizimit dhe mban në shqyrtim skenarë të ndryshëm ndërhyrjeje, pa përcaktuar ende nëse do të veprojë përmes masave fiskale, kontrolleve më të rrepta apo kufizimeve administrative të çmimeve. /Pamfleti/
Artikull i goditur ! Nje pyetje kam pse nuk botohen rezultatet e sondazheve? Nuk ja vlen te votoj me. Po i mbani si statistika pa i botuar, keshtu humbisni kredibiltet! shumica derrmuese votojne te ulet apo hiqet akciza pse nuk botohet sondazhi ? flm
Ne Shqiperi cdo gje eshte e kontrolluar nga Rama, ne funksion te interesave te tij personale dhe oligarkeve rreth tij. Ben deklarata me sens mashtrimi per te ulur tensionet , por asgje nuk behet praktimisht Pra dhe nafta do shitet sa duan ata (Rama oligarjet), pasi ka dhe mbeshtetjen e Berishes. Cdo gje ka vdekur, edhe shpirti i kundershtimit per padrejtesite. Nje parlament me Zeqine, Taulante dhe Klose nuk ka asnje vlere per kete vend e kete popull. NUK KENI PARE GJE AKOMA ME KETE KM.