FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Projekti që synon të modernizojë sigurinë publike do të mbështetet mbi mijëra kamera inteligjente dhe inteligjencën artificiale. Përvoja ndërkombëtare tregon se, krahas përfitimeve, sisteme të tilla shoqërohen edhe me rreziqe që lidhen me privatësinë, sigurinë kibernetike, kontrollin mbi të dhënat dhe përdorimin e algoritmeve.
Me ndezjen e kamerave të para inteligjente në Tiranë, Shqipëria ka hyrë zyrtarisht në epokën e "Smart City". Projekti, që qeveria e prezanton si një transformim të mënyrës se si do të garantohet siguria publike, do të shtrihet gradualisht në të gjithë vendin me rreth 5 mijë kamera inteligjente të lidhura në një qendër të vetme kontrolli.
Në praktikë, kjo do të thotë se qytetet nuk do të monitorohen më vetëm nga kamera që regjistrojnë pamje. Sistemi i ri përdor inteligjencë artificiale për të analizuar atë që ndodh në kohë reale. Ai mund të lexojë targat e automjeteve, të evidentojë shkelje të qarkullimit, të identifikojë automjete të shpallura në kërkim, të dallojë grumbullime të pazakonta njerëzish, të sinjalizojë aksidente apo situata emergjente dhe të dërgojë njoftime të menjëhershme në qendrën e kontrollit.
Ky është modeli që sot përdoret në shumë vende të botës. Nga Singapori te Londra, nga Dubai te Barcelona, qytetet po investojnë miliarda euro në teknologji inteligjente për të menaxhuar trafikun, për të ulur kriminalitetin dhe për të reaguar më shpejt ndaj emergjencave.
Megjithatë, pothuajse kudo ku janë vendosur sisteme të tilla, debati nuk është ndalur te teknologjia. Ai është përqendruar te rreziqet që lindin kur një qytet i tërë fillon të mbështetet mbi një sistem të centralizuar që mbledh dhe përpunon vazhdimisht të dhëna.
Rreziku i parë lidhet me privatësinë.
Në një qytet inteligjent nuk regjistrohen vetëm pamje. Çdo automjet që kalon, çdo lëvizje në rrugë, çdo hyrje dhe dalje në zonat e monitoruara mund të kthehet në të dhënë dixhitale. Në varësi të teknologjisë së përdorur, sistemi është në gjendje të rindërtojë itinerarin e një automjeti, të analizojë flukset e lëvizjes dhe të krijojë modele të sjelljes në hapësirat publike.
Pikërisht për këtë arsye, Bashkimi Europian ka vendosur rregulla të rrepta për përpunimin e të dhënave personale. Pyetjet që ngrihen janë konkrete: Kush i administron këto të dhëna? Për sa kohë ruhen? Kush mund t'i konsultojë? A fshihen automatikisht pas një periudhe të caktuar apo ruhen për vite? A kontrollohet sistemi nga një autoritet i pavarur? Këto nuk janë çështje teorike. Janë elementët që përcaktojnë nëse një sistem përdoret vetëm për siguri apo mund të shndërrohet në një mekanizëm mbikëqyrjeje masive.
Një tjetër sfidë lidhet me vetë kompanitë që ndërtojnë dhe mirëmbajnë këto sisteme. Projekti shqiptar po realizohet me kompaninë Presight AI, pjesë e grupit G42 nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Në nivel ndërkombëtar, Instituti Kombëtar i Standardeve dhe Teknologjisë në SHBA (NIST) ka paralajmëruar se administrimi i të dhënave nga kompani të treta rrit rrezikun e rrjedhjeve të informacionit, aksesit të paautorizuar apo përdorimit të të dhënave për qëllime të tjera nga ato për të cilat janë mbledhur. Sa më shumë aktorë të kenë akses në sistem, aq më e vështirë bëhet garantimi i sigurisë dhe transparencës.
Po aq serioz është edhe rreziku kibernetik.
Një Smart City nuk është vetëm një program kompjuterik. Ai është një rrjet i madh pajisjesh të lidhura me internetin. Çdo kamerë, sensor, server dhe qendër kontrolli komunikon vazhdimisht me pjesën tjetër të sistemit. Kjo arkitekturë e ndërlidhur e bën sistemin shumë efikas, por njëkohësisht zgjeron edhe sipërfaqen e sulmit. Mjafton që një hallkë të ketë dobësi sigurie që sulmuesit të tentojnë të depërtojnë në të gjithë rrjetin.
EastWest Institute, në një udhëzues mbi qytetet inteligjente, paralajmëron se sa më shumë pajisje IoT të lidhen në një rrjet, aq më i madh bëhet rreziku i sulmeve kibernetike, defekteve teknike dhe ndërprerjeve të shërbimeve kritike. Nëse nuk ekzistojnë sisteme rezervë dhe plane reagimi, një sulm mund të ndikojë jo vetëm te kamerat, por edhe te funksionimi i shërbimeve të emergjencës apo i menaxhimit të trafikut.
Për Shqipërinë, ky nuk është një diskutim hipotetik.
Në vitin 2022 vendi u përball me një seri sulmesh kibernetike që goditën administratën publike. Platforma e-Albania u nxor jashtë funksionit, u sulmuan serverë shtetërorë, më pas u godit edhe sistemi TIMS dhe u publikuan në internet mijëra dokumente zyrtare. Sulmet treguan se edhe infrastruktura kritike mund të bëhet objektiv i aktorëve të sofistikuar. Pikërisht për këtë arsye, ndërtimi i një sistemi që do të mbledhë çdo ditë sasi shumë më të mëdha informacioni e bën edhe më të rëndësishme mbrojtjen kibernetike. Në rast se një sistem i tillë komprometohet, pasojat nuk kufizohen te humbja e të dhënave. Mund të preket funksionimi i vetë mekanizmave të sigurisë publike.
Një debat tjetër lidhet me inteligjencën artificiale. Kamerat e Smart City nuk do të jenë vetëm sy elektronikë. Vendimet e para do të merren nga algoritmet. Sistemi do të analizojë pamjet dhe do të përcaktojë nëse një situatë përbën rrezik apo jo. Kjo metodë është përdorur në disa vende edhe për të parashikuar zonat ku ka më shumë gjasa të ndodhin krime ose për të orientuar patrullat e policisë. Megjithatë, studime të ndryshme kanë treguar se algoritmet mund të gabojnë ose të riprodhojnë paragjykimet që ekzistojnë në të dhënat mbi të cilat janë trajnuar. Për këtë arsye, Akti Europian për Inteligjencën Artificiale e klasifikon përdorimin e AI në sigurinë publike si një fushë me rrezik të lartë dhe kërkon kontroll të vazhdueshëm njerëzor.
Ekziston edhe një sfidë më pak e dukshme: varësia nga teknologjia. Sa më shumë funksione të qytetit kalojnë në një platformë të vetme, aq më shumë funksionimi normal i tyre varet nga stabiliteti i sistemit. Një defekt teknik, një ndërprerje e rrjetit ose një sulm kibernetik mund të ndikojë në monitorimin e trafikut, reagimin e policisë apo koordinimin e emergjencave. Kjo është arsyeja pse shumica e vendeve që kanë ndërtuar Smart City investojnë po aq në sisteme rezervë, auditime të vazhdueshme sigurie dhe testime të infrastrukturës, sa investojnë edhe në vetë kamerat.
Smart City nuk është një teknologji që duhet parë me frikë, por as me entuziazëm të pakushtëzuar. Përvoja ndërkombëtare tregon se suksesi i tij nuk matet me numrin e kamerave të vendosura, por me aftësinë e shtetit për të mbrojtur të dhënat, për të garantuar privatësinë, për të qenë transparent mbi mënyrën se si funksionon sistemi dhe për të ndërtuar mbrojtje të forta ndaj sulmeve kibernetike. Për Shqipërinë, që ka kaluar tashmë përvojën e hidhur të sulmeve ndaj infrastrukturës shtetërore, kjo sfidë është edhe më e madhe. /Pamfleti
Dhe thuaj pastaj qe George Orwell Keta e zpatuan strategjine e diktatures se derrave ne "fermen e kafsheve"pike per pike dhe tani do na vene edhe Bib Brother ne cdo cep si tek 1984. A thua kemi nevoje per smart city, sesa per uje 24 ore, drita qe nuk fiken e energji qe nuk luhatet, spitale te pastra, e te pajisura me pajisjet dhe mjekimet e duhura, shkolla qe jane te pajisura me laboratore dhe cdo gje tjeter qe iu duhet por mbi te gjitha me femije dhe mesues qe duan dijen, me qendra kulturore dhe sportive qe te bejne te mundur per keta femije e te rinj qe te angazhohen aty e te mos iu grije koka tek telefoni apo te fillojne e te merren me gjera qe nuk iu sjellin asgje te mire as atyre as shoqerise ne pergjithesi Smart city eshte nje hap me tej drejt kontrollit totalitar, per kete eshte i iteresuar Rama, po se iu vidhet pensioni, iu rrembehen tokat shqiptareve e se vdesin neper spitale se nuk ka ilace dhe pajisje pune e madhe
SPAK duhet te fokusohet ketu. Eshte nje super afere. Ky vazhdon vjedh me te njejtin ritem.
Ne nje vend te vogel qe shumica merret me llafe do degjoni çudira ke ka te dashur kjo apo ky Mjafton nje kafe policave e ta vertetojne me vidio ke takove Mendoj qe jeta private do marre fund ne Shqiperi me instalimin e ketyre kamerave
Smart city ne nje vend ki nuk uj te pijshem neper banesa?
Shtet VK. Bojn eksperimente shtetet e tjera me ne se kena politikan RQima q pranojn cdo gjo me nejt npushtet. Ky esht shkatrrim privatsi ene ska t drejt asnjiii me na kontrollu o njerez VK-sa