FLASH
Shkruar nga PamfletiNga bllokimi i Ngushticës së Hormuzit te rritja e çmimeve të energjisë dhe përfitimet e Rusisë, pasojat e një konflikti që tronditi tregjet globale.
Në fund të muajit shkurt, tregjet globale të energjisë ndodheshin në një gjendje që dukej e qëndrueshme. Oferta e naftës ishte e lartë dhe çmimet mbaheshin në nivele relativisht të ulëta, duke krijuar perceptimin se sistemi kishte rezerva të mjaftueshme për të përballuar edhe tensione të përkohshme. Edhe pse prania ushtarake amerikane pranë Gjirit Persik po rritej dhe sinjalet për një përshkallëzim të mundshëm ishin të dukshme, shumica e aktorëve të tregut nuk besonin se situata do të arrinte deri në një ndërprerje reale të furnizimit. Ngushtica e Hormuzit, një nga pikat më të ndjeshme të tregtisë globale të energjisë, kishte qenë historikisht e kërcënuar, por nuk ishte mbyllur kurrë plotësisht. Kjo krijonte bindjen se edhe këtë herë tensionet do të menaxhoheshin pa pasoja ekstreme.
Sulmi amerikano-izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt e përmbysi këtë logjikë brenda pak orësh. Pas bombardimeve, informacionet për një bllokim të mundshëm të ngushticës së Hormuzit filluan të qarkullonin me shpejtësi. Edhe pse nuk pati një deklaratë zyrtare nga Teherani, zhvillimet në terren e bënë të qartë se rreziku ishte real. Ngushtica, përmes së cilës kalojnë çdo ditë rreth 20 milionë fuçi naftë dhe volume të mëdha gazi natyror të lëngshëm, përbën një nyje thelbësore për ekonominë botërore. Çdo ndërprerje atje ka pasoja të menjëhershme globale.
28 shkurt: Ngushtica e Hormuzit paralizohet
Në orët që pasuan sulmet, në zonë u krijua një situatë konfuzioni dhe pasigurie. Mesazhe të paqarta radioje sinjalizonin se Irani synonte të ndalonte trafikun detar. Fillimisht, disa operatorë shpresonin se kjo ishte një manovër presioni dhe jo një vendim real, duke argumentuar se edhe vetë Irani varet nga kjo rrugë për eksportet e tij. Por shumë shpejt u bë e qartë se realiteti në terren ishte më i ashpër.
Anijet që përpiqeshin të kalonin përmes kësaj rruge të ngushtë detare u ekspozuan ndaj sulmeve me dronë dhe raketa. Më 1 mars, dy anije u goditën, duke rritur menjëherë ndjenjën e rrezikut. Kompanitë e transportit dhe sigurimit reaguan duke rritur ndjeshëm primet, ndërsa shumë operatorë vendosën të shmangin zonën. Pamjet satelitore, që tregojnë në kohë reale lëvizjen e cisternave dhe anijeve tregtare, ofruan një ilustrim të qartë: hapësira detare midis Iranit dhe Omanit u boshatis pothuajse plotësisht.
Më 2 mars, cisterna “Athe-Nova” mbeti për disa orë e vetmja anije në lëvizje në atë korridor. Sulmi ndaj saj dhe zjarri që pasoi konfirmuan se kalimi nëpër Hormuz ishte bërë praktikisht i pamundur. Pa pasur nevojë për një shpallje formale, ngushtica ishte mbyllur de facto. Kjo shënoi pikën e parë të një krize që do të përhapej me shpejtësi në të gjithë sistemin global të energjisë.
9 mars: çmimet e naftës shpërthejnë
Reagimi i tregjeve nuk vonoi. Me rihapjen e tregjeve aziatike më 9 mars, çmimet e naftës u rritën me shpejtësi. Brent kaloi pragun e 100 dollarëve për fuçi për herë të parë që nga viti 2022 dhe u afrua përkohësisht me 120 dollarë. Ky ishte një sinjal i qartë se tregjet nuk e shihnin më situatën si të përkohshme.
Në këtë fazë, kriza nuk lidhej vetëm me rrezikun e ndërprerjes së furnizimit, por me realitetin konkret të një sistemi që po bllokohej. Irani shtoi sulmet ndaj infrastrukturës energjetike në rajon, ndërsa vendet prodhuese të Gjirit u përballën me një problem të ri: edhe nëse prodhonin, nuk mund të eksportonin. Kapacitetet e magazinimit u mbushën shpejt dhe kjo i detyroi të ulin prodhimin. Në Irak, prodhimi ra me rreth 60%, një rënie që reflektonte drejtpërdrejt kufizimet logjistike dhe jo mungesën e burimeve.
Përpjekjet për të përdorur rrugë alternative, si tubacionet tokësore drejt Detit të Kuq, ofruan vetëm një zgjidhje të pjesshme. Kapaciteti i tyre nuk mund të zëvendësonte volumin që kalon zakonisht përmes Hormuzit. Brenda pak ditësh, tregu global kaloi nga një situatë teprie në një frikë të hapur për mungesë.
11 mars: ndërhyrja e rezervave strategjike
Përballë kësaj situate, vendet e industrializuara ndërhynë në mënyrë të koordinuar. Më 11 mars, anëtarët e G7 dhe Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë njoftuan lirimin e 400 milionë fuçive nga rezervat strategjike. Ky ishte një hap i paprecedentë në shkallën e tij, duke tejkaluar ndërhyrjet e mëparshme të koordinuara që nga krijimi i Agjencisë në vitin 1974.
Qëllimi ishte i qartë: të qetësoheshin tregjet dhe të kompensohej përkohësisht mungesa e furnizimit. Megjithatë, ndikimi i kësaj mase rezultoi i kufizuar. Edhe pse çmimet patën një luhatje të lehtë në rënie, ato u rikthyen shpejt mbi nivelin e 100 dollarëve. Investitorët mbetën skeptikë për efektivitetin afatgjatë të kësaj ndërhyrjeje, duke vlerësuar se rezervat strategjike nuk mund të zëvendësojnë për një periudhë të gjatë një rrugë jetike si Hormuzi.
Ndërkohë, kriza filloi të prekë një gamë gjithnjë e më të gjerë sektorësh. Hidrokarburet janë të pranishme në një numër të madh produktesh industriale dhe konsumi, nga materialet plastike te plehrat kimike dhe produktet e teknologjisë. Kjo do të thoshte se ndikimi nuk kufizohej më vetëm te energjia, por po përhapej në të gjithë ekonominë globale.
12 mars: Rusia përfiton nga situata
Në këtë kontekst, Rusia u shfaq si një përfituese e drejtpërdrejtë e krizës. Shtetet e Bashkuara lejuan përkohësisht shitjen e naftës ruse, duke synuar të zbusin mungesën globale. Kjo masë krijoi një hapësirë të re për Moskën, e cila kishte qenë nën presion për shkak të çmimeve të ulëta dhe sanksioneve perëndimore.
Rritja e çmimeve të naftës përkthehet në të ardhura shtesë të konsiderueshme për buxhetin rus. Çdo rritje prej 10 dollarësh për fuçi sjell miliarda dollarë shtesë në muaj. Në këtë mënyrë, një krizë që synonte të izolonte Iranin kontribuoi indirekt në forcimin ekonomik të Rusisë.
14 mars: kriza prek tregtinë globale
Ndërsa vëmendja fillimisht ishte përqendruar te Hormuzi, shumë shpejt u bë e qartë se kriza kishte edhe një dimension tjetër: rrugët globale të tregtisë. Ngushtica Bab Al-Mandab, në hyrje të Detit të Kuq, u vu nën kërcënim nga rebelët houthi në Jemen.
Kjo rrugë është thelbësore për transportin e mallrave midis Evropës dhe Azisë. Sulmet dhe kërcënimet në këtë zonë çuan në një reduktim të ndjeshëm të trafikut. Anijet u detyruan të devijojnë rrugët përreth Afrikës, duke rritur distancat, kohën e transportit dhe kostot. Kjo ndikoi drejtpërdrejt në zinxhirët globalë të furnizimit dhe në çmimet e mallrave.
18 mars: goditja ndaj gazit natyror
Kriza arriti një nivel të ri me sulmet ndaj infrastrukturës së gazit. Kompleksi Ras Laffan në Katar, një nga qendrat kryesore të gazit natyror të lëngshëm në botë, u godit nga raketa. Ky kompleks siguron një pjesë të madhe të furnizimit global dhe dëmtimi i tij krijoi shqetësime serioze për furnizimin afatgjatë.
Riparimet pritet të zgjasin vite, duke e shndërruar krizën nga një problem afatshkurtër në një sfidë strukturore për tregjet e energjisë.
19 mars: reagimi evropian dhe rishikimi i politikave
Në Evropë, liderët pranuan se pasojat ekonomike janë të pashmangshme. Rritja e çmimeve të energjisë ka shtuar kostot e importeve dhe ka rritur presionin mbi ekonomitë kombëtare.
Komisioni Evropian njoftoi masa mbështetëse dhe filloi një rishikim të politikave energjetike. Kriza forcoi argumentin për rritjen e prodhimit të brendshëm dhe për zhvillimin e burimeve alternative, përfshirë energjinë bërthamore.
Një krizë me pasoja të gjera
Analiza e Le Monde tregon se kjo krizë nuk është thjesht një episod i zakonshëm në tregjet e energjisë. Ajo përfaqëson një tronditje të thellë që prek jo vetëm furnizimin me naftë dhe gaz, por edhe transportin, industrinë dhe ekuilibrat gjeopolitikë.
Ngjarjet pas 28 shkurtit tregojnë se ekonomia globale mbetet e varur nga disa pika kyçe furnizimi dhe se çdo ndërprerje në këto nyje mund të ketë pasoja të menjëhershme dhe të gjera. Në këtë kuptim, kriza aktuale mund të shënojë një pikë kthese në mënyrën se si shtetet dhe tregjet e konceptojnë sigurinë energjetike./ Përshtatur me shkurtime nga Le Monde
Lini një Përgjigje