FLASH
Shkruar nga Eswar PrasadNdryshimet e paqëndrueshme në politikën e jashtme të SHBA-së nën Trumpin i kanë lënë të hutuar udhëheqësit e vendeve të tjera.
A po e fiton Kina lojën gjeopolitike?
Shtetet e Bashkuara duken të izoluara ndërsa presidenti Donald Trump sulmon jo vetëm rivalët, por edhe aleatët e hershëm. Sjellja e tij e ashpër ndaj vendeve të tjera u ka dhënë drejtuesve kinezë mundësinë të paraqiten si palë e përgjegjshme në skenën ndërkombëtare. Kina synon qartë të marrë rolin e mbrojtëses së multilateralizmit dhe tregtisë së lirë, si dhe të paraqitet si shtylla e një rendi botëror të qëndrueshëm.
Megjithatë, realiteti është më kompleks. Pjesa tjetër e botës e sheh me rezervë afrimin e Kinës. Pekini ka përfituar nga rregullat që mbështesin sistemin shumëpalësh, duke e përdorur atë në favorin e vet. Për shembull, ndërsa fitoi akses në tregjet globale për eksportet e saj, Kina i mbajti tregjet e brendshme kryesisht të mbyllura.
Sidoqoftë, në dy drejtime të rëndësishme, Kina po fiton terren në garën gjeopolitike. Së pari, Trump po e largon Amerikën nga idealet dhe parimet që ajo ka promovuar tradicionalisht. Së dyti, me Kinën, vendet e tjera e dinë qartë pozicionin e tyre, në kontrast me luhatjet e papritura që burojnë nga ndryshimet e paparashikueshme në qëndrimet e presidentit amerikan.
Tregtia dhe territori mbeten elementë thelbësorë të gjeopolitikës, por konkurrenca aktuale mes dy superfuqive ka një dimension më të thellë: përplasjen mes vizioneve të ndryshme për botën dhe mënyrën se si duhet të organizohen institucionet e një shteti, si dhe sistemet e tij ekonomike, politike dhe ligjore. Paradigma amerikane e një demokracie liberale të orientuar nga tregu, me një gjyqësor të pavarur, ka qëndruar përballë modelit kinez të një ekonomie të drejtuar nga shteti, ku Partia Komuniste kontrollon drejtpërdrejt të gjitha hallkat e qeverisjes dhe sistemin ligjor.
Sipas autorit, Trump po e afron Amerikën me vizionin kinez për organizimin e pushtetit. Ai ka ndërhyrë drejtpërdrejt në tregje, duke favorizuar kompani dhe industri që gëzojnë mbështetjen e tij dhe të familjes së tij, dhe ka tentuar të ndikojë në vendime financiare, siç janë normat e interesit për kartat e kreditit. Ai ka vënë në dyshim të dhënat zyrtare kur ato nuk përputhen me narrativën e tij, në vend që të pranojë realitetin ekonomik që ato pasqyrojnë. Ai ka shprehur dëshirën për të kontrolluar vendimet e bankës qendrore për normat e interesit, në mënyrë të ngjashme me praktikën në Kinë. Ai ka shkarkuar zyrtarë që nuk i kanë shprehur besnikëri dhe ka përdorur sistemin ligjor kundër rivalëve politikë.
Administrata e tij, sipas analizës, ka treguar gjithashtu mospërfillje ndaj një koncepti më të gjerë të shtetit të së drejtës, ku edhe qeveria i nënshtrohet ligjeve që vetë miraton. Deri tani, ajo ka sulmuar gjyqtarët që kanë dhënë vendime të pafavorshme, duke i cilësuar si të njëanshëm politikisht, por nuk i ka anashkaluar vendimet e tyre. Megjithatë, disa pjesëtarë të administratës do të preferonin të injoronin plotësisht gjykatat. Autori e krahason këtë me pozitën e Partisë Komuniste të Kinës mbi sistemin gjyqësor, i cili trajton çështje pronësore dhe kontraktuale, por nuk sfidon veprimet dhe politikat e qeverisë.
Trump, sipas autorit, e sheh shtypin e lirë si një mjet që duhet të theksojë arritjet e tij dhe të zbusë kritikat. Nën presionin e administratës, roli i medias si mekanizëm për llogaridhënie publike është dobësuar, ndërsa presidenti kërkon një model më të afërt me median zyrtare kineze, e cila kufizohet në lavdërimin e udhëheqjes.
Në përmbledhje, argumenton autori, Trump po dobëson institucionet që tradicionalisht e dallojnë Uashingtonin nga Pekini.
Ndryshimet e shpeshta në politikën e jashtme amerikane kanë lënë të paqartë udhëheqësit e vendeve të tjera. Trump ka minuar NATO-n dhe ka kërcënuar ta bëjë Kanadanë shtetin e 51-të të SHBA-së. Këto vende kanë qëndruar për dekada në krah të Amerikës, megjithëse autori pranon se Trump ka të drejtë kur kërkon që anëtarët e tjerë të NATO-s të mbajnë një pjesë më të madhe të barrës financiare të mbrojtjes. Aleatë të ngushtë si Mbretëria e Bashkuar dhe Koreja e Jugut janë përballur gjithashtu me tarifa amerikane. Sipas analizës, nuk është vetëm qasja e ashpër e SHBA-së, por sidomos paparashikueshmëria e politikave përfshirë sulmet ndaj aleatëve që ndajnë vlera të përbashkëta që po i largon vendet nga Uashingtoni. Kina, nga ana e saj, mban qëndrim të fortë ndaj rivalëve, por aleatët e saj zakonisht mbështeten në përkrahje të qëndrueshme.
Megjithë këto zhvillime, autori thekson se do të ishte e tepruar të thuhej se vendet po afrohen me dëshirë drejt Kinës si alternativë ndaj SHBA-së, pasi Pekini ende perceptohet si partner i ashpër dhe jo plotësisht i besueshëm. Megjithatë, Kina mund të përfitojë në mënyrë indirekte. Edhe nëse nuk fiton mbështetjen emocionale të vendeve të tjera, vizioni i saj për rendin botëror po fiton terren, sepse Amerika, në vend që të ofrojë një alternativë tërheqëse dhe të bazuar në parime, po fillon të duket më e ngjashme me modelin kinez./ FT
* Autori është profesor në Universitetin Cornell, studiues i lartë në Brookings Institution dhe autor i librit “The Doom Loop”.
Lini një Përgjigje