FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Të dhënat tregojnë se 42 kompani në pronësi të këtyre 13 individëve kanë përfituar rreth 14% të totalit të fondeve të tenderëve publikë gjatë qeverisjes së Orbán. Para vitit 2010, kjo përqindje ishte vetëm 1%.
Një investigim i Financial Times zbulon se një grup i ngushtë biznesmenësh të lidhur me kryeministrin hungarez Viktor Orbán ka përfituar miliarda euro nga kontratat publike që prej rikthimit të tij në pushtet në vitin 2010.
Në jug të Hungarisë, pranë kufirit me Kroacinë dhe Serbinë, po ndërtohet një urë mbi Danub me vlerë 747 milionë euro nga një kompani në pronësi të László Szíjj, një bashkëpunëtor biznesi i mikut më të vjetër të Orbán. Szíjj, i njohur edhe për lidhjet e tij të afërta me figura të larta qeveritare, kontrollon kompani që kanë fituar kontrata me vlerë rreth 7.9 miliardë euro që nga viti 2010. Në pesë vitet para ardhjes së Orbán në pushtet, kompania e tij Duna Aszfalt kishte siguruar vetëm 247 milionë euro.
Sipas analizës së Financial Times, e bazuar në rreth 350 mijë kontrata publike, Szíjj është një nga 13 individët pranë qeverisë, kompanitë e të cilëve nisën të fitojnë një pjesë të konsiderueshme të tenderëve shtetërorë pas vitit 2010.
Modeli ekonomik i promovuar nga Orbán, i quajtur “Sistemi i Bashkëpunimit Kombëtar” (NER), synon bashkërendimin e shtetit me sektorin privat. Megjithatë, kundërshtarët e konsiderojnë këtë model si klientelist, duke pretenduar se fondet publike përdoren për të pasuruar rrethin e afërt të kryeministrit, i cili nga ana tjetër mbështet politikisht qeverinë.
Të dhënat tregojnë se 42 kompani në pronësi të këtyre 13 individëve kanë përfituar rreth 14% të totalit të fondeve të tenderëve publikë gjatë qeverisjes së Orbán. Para vitit 2010, kjo përqindje ishte vetëm 1%.
Në total, këto kompani kanë siguruar mbi 28 miliardë euro kontrata shtetërore deri në fund të vitit 2025, një mesatare prej rreth 1.8 miliardë euro në vit. Krahasuar me periudhën paraardhëse, kjo përfaqëson një rritje shumëfish të të ardhurave nga tenderët publikë.
Analiza vëren gjithashtu se këto kompani kanë pasur më shumë gjasa të fitojnë kontrata në procedura me konkurrencë të kufizuar, shpesh pa ofertues të tjerë.
Ekonomisti István János Tóth, drejtues i Qendrës për Kërkime mbi Korrupsionin në Budapest, e përshkruan këtë model si një “kleptokraci”, duke argumentuar se fondet publike përdoren për të pasuruar elitën e lidhur me pushtetin.
Një figurë qendrore në këtë rrjet është Lőrinc Mészáros, mik i fëmijërisë së Orbán, i cili është bërë personi më i pasur në Hungari, pjesërisht falë kontratave të mëdha në sektorin e ndërtimit. Në listën e përfituesve përfshihen edhe bashkëpunëtorët e tij të afërt, përfshirë Szíjj.
Rrjeti përfshin gjithashtu figura si dhëndri i kryeministrit, István Tiborcz, partneri i tij i kahershëm István Garancsi dhe sipërmarrësi Gyula Balásy. Disa prej tyre kanë zgjeruar ndjeshëm aktivitetin e tyre pas përfshirjes në këtë sistem ekonomik.
Të dhënat e prokurimeve publike në Hungari tregojnë raste të shpeshta ku kontratat u janë dhënë kompanive të reja ose joaktive më parë, si dhe një përputhje të afërt mes përfituesve dhe zyrtarëve publikë, sipas ekspertëve të analizës së riskut.
Qeveria hungareze ka hedhur poshtë vazhdimisht akuzat për korrupsion. Kompania Duna Aszfalt thekson se rritja e saj lidhet me përvojën dhe cilësinë e punës, duke shtuar se ka fituar tenderë edhe në konkurrencë me kompani ndërkombëtare.
Ndërkohë, István Tiborcz ka deklaruar se që prej vitit 2015 nuk merr pjesë në tenderë publikë, pas hetimeve të mëparshme nga institucionet europiane.
Çështja mbetet një pikë përplasjeje me Bashkimin Europian, i cili në vitin 2022 vendosi të ngrijë rreth 27 miliardë euro fonde për Hungarinë për shkak të shqetësimeve mbi korrupsionin dhe procedurat e tenderimit.
Orban, vucic dhe rama jane pothuajse identik