FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Deri më tani shenjat nuk janë të mira...
Udhëheqësit e Bashkimit Evropian mbërritën më 23 tetor për një samit në Brukselin e lagur nga shiu për të mirëpritur Presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky, me një dhuratë që i nevojitej shumë: një kredi të madhe prej rreth 140 miliardë eurosh të mbështetur nga asete ruse të ngrira në një bankë belge. Do të ishte e mjaftueshme për ta mbajtur vendin e tij të rrethuar në luftën kundër forcave pushtuese të Rusisë për të paktën dy vitet e ardhshme.
Kryeministrat dhe presidentët e ndryshëm ishin aq të bindur nga plani i tyre për kredinë saqë tashmë po debatonin mes tyre se si duheshin shpenzuar paratë. Franca donte që Ukraina të blinte armë të prodhuara në Evropë. Finlanda, ndër të tjera, argumentoi se Zelenskyy duhet të ishte i lirë të siguronte çfarëdo pajisjesh që i nevojiteshin nga kudo që mund t’i gjente.
Por kur diskutimi u ndërpre në drekë pa një marrëveshje për grabitjen e parave të gatshme ruse, realiteti doli në pah: Belgjika modeste, një vend me 12 milionë banorë, nuk do ta lejonte fare të ashtuquajturën kredi dëmshpërblimi.
Goditja fatale erdhi nga Bart De Wever. Kryeministri belg 54-vjeçar me syze, me prirjen e tij për këmisha me jakë të rrumbullakët, historinë romake dhe frazat e zgjuara. Këtë herë ai ishte shumë serioz dhe i përkushtuar.
Ai u tha kolegëve të tij se rreziku i hakmarrjes nga rusët për shpronësimin e aseteve të tyre sovrane ishte shumë i madh për t'u marrë në konsideratë. Në rast se Moska do të fitonte një sfidë ligjore kundër Belgjikës ose Euroclear, ata do të ishin përgjegjës për të shlyer të gjithë shumën, vetë. "Kjo është krejtësisht e çmendur", tha ai.
Ndërsa pasditja po shtrihej në mbrëmje dhe darka po vinte e po mbaronte, De Wever kërkoi që vendimet përfundimtare të samitit të rishkruheshin, në mënyrë të përsëritur, për të hequr çdo përmendje të përdorimit të aseteve të Moskës për të dërguar para në Kiev.
Bllokada belge ia ndali erën aleancës evropiane të Ukrainës në një moment kritik. Nëse udhëheqësit do të kishin rënë dakord të ecnin përpara me shpejtësi me planin e kredisë në samitin e tetorit, kjo do t'i kishte dërguar një sinjal të fuqishëm Vladimir Putinit në lidhje me forcën afatgjatë të Ukrainës dhe angazhimin e fuqishëm të Evropës për të mbrojtur veten.
Në vend të kësaj, Zelensky dhe Europa u dobësuan nga përçarjet kur Donald Trump, ende duke shpresuar për një Çmim Nobel për Paqen, rihapi përpjekjen e tij për bisedime paqeje me aleatët e Putinit. Situata në Bruksel mbetet e bllokuar, edhe pse rezultati i luftës gati katërvjeçare po i afrohet një momenti vendimtar. Ukraina po shkon më pranë greminës financiare, Trump dëshiron që Zelensky të nënshkruajë një marrëveshje të pabarabartë me Putinin, duke shkaktuar alarm në të gjithë Evropën, e megjithatë De Wever ende thotë jo.
Udhëheqësit e bllokut ende synojnë të bien dakord mbi një plan përfundimtar se si ta ndalojnë Ukrainën të mbetet pa para, kur të takohen për samitin e tyre të radhës në Bruksel më 18 dhjetor. Por, ndërsa ora ecën, një problem kyç mbetet: A mund ta bindin zyrtarët më të lartë të BE-së, Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe António Costa, presidenti i Këshillit Evropianm De Wever të ndryshojë mendje?
Deri më tani shenjat nuk janë të mira. “Nuk jam ende i impresionuar, më lejoni ta shpreh kështu. Ne nuk do t’i vëmë rreziqe që përfshijnë qindra miliarda… mbi supet belge. As sot, as nesër, kurrë”, tha De Wever në komentet televizive ndërsa Komisioni publikoi projekt-tekstet e tij ligjore të mërkurën.
Në intervista, më shumë se 20 zyrtarë, politikanë dhe diplomatë, shumë prej të cilëve folën privatisht për të diskutuar çështje të ndjeshme, i përshkruan POLITICO-s se si përpjekjet evropiane për të financuar mbrojtjen e Ukrainës ranë në rrëmujë dhe paralizë, të bllokuara nga mosfunksionimi politik dhe përplasjet e personaliteteve në nivelet më të larta.
Sipas disa personave të afërt me diskutimet, propozimi për kredinë e dëmshpërblimeve filloi të haste probleme kur filloi të krijohej tension midis De Wever dhe fqinjit të tij, kancelarit të ri gjerman, Friedrich Merz. Ashtu si De Wever, Merz mund të jetë impulsiv në një mënyrë që mund të shqetësojë aleatët. Natën që fitoi, ai i bëri thirrje Evropës të punojë për “pavarësi” të plotë nga Shtetet e Bashkuara dhe paralajmëroi NATO-n se së shpejti mund të jetë histori. Në shtator, kancelari gjerman e nxori përsëri kokën. Ai tha se kishte ardhur koha që Evropa të bastiste kasafortat e bankave të saj me qëllim shfrytëzimin e aseteve të bllokuara ruse për të ndihmuar Ukrainën. Me shpërthimin e tij, Merz me sa duket i trembi belgët, të cilët në atë kohë ishin në bisedime private delikate me zyrtarët e BE-së duke u përpjekur të sqaronin shqetësimet e tyre. Disa zyrtarë thanë se Merz veproi gabim duke e vënë politikën në domenin publik me kaq forcë dhe kaq herët. Pesë ditë më vonë, von der Leyen e diskutoi vetë, megjithëse u kujdes të përpiqej të qetësonte këdo që mund të kishte shqetësime. Në vend të kësaj, argumentoi ajo, asetet do të përdoren vetëm për të siguruar një lloj pagese paraprake nga Moska për dëmshpërblimet e luftës që ajo do t’i detyrohej në mënyrë të pashmangshme. Paratë do t’i ktheheshin Rusisë vetëm në rast se Kremlini do të pranonte të kompensonte Kievin për shkatërrimin në Ukrainë.
-Rrjeta e merimangës
Pjesa më e madhe e punës së një samiti të Këshillit Evropian është kryer shumë kohë përpara se udhëheqësit e bllokut të mbërrijnë në ndërtesën futuriste të “vezës hapësinore” Europa për shtrëngime duarsh dhe foto. Ambasadorët nga 27 vendet anëtare të bllokut mblidhen për të diskutuar se çfarë do të arrijë samiti dhe për të hartuar formulimin e saktë të planeve, gjatë javëve para çdo takimi.
Përpara samitit të tetorit, ambasadori i Belgjikës në BE, Peter Moors, u kishte dërguar sinjale kolegëve të tij se përparimi në planet për të përdorur asetet e ngrira të Rusisë do të ishte në rregull. Problemi, sipas katër zyrtarëve të njohur me çështjen, ishte se Moors nuk po fliste drejtpërdrejt me De Wever dhe të gjitha vendimet në lidhje me asetet ruse i përkisnin kryeministrit. Ndërsa të tjerë brenda qeverisë belge e dinin se kryeministri ishte kategorikisht kundër plaçkitjes së Euroclear, një nga institucionet financiare më të vlefshme dhe të rëndësishme të vendit të tij, diplomati që po negocionte marrëveshjen e samitit disa qindra metra më tej në rrugë me sa duket nuk e dinte.
Kjo do të thoshte se askush në mekanizmin e BE-së nuk e kuptonte vërtet se sa serioz do të ishte kundërshtimi i De Wever derisa ai mbërriti ditën e samitit me avull që i dilte nga veshët. Moors është shumë i respektuar midis kolegëve të tij dhe brenda qeverisë belge. Ai shihet si efektiv, me përvojë dhe kompetent, pasi ka pasur një karrierë të gjatë në diplomaci dhe politikë. Përpara se të merrte rolin e ambasadorit në BE, ai njihej si "merimanga në rrjetë" e politikës së jashtme belge.
Problemi, me sa duket, mund të ketë qenë politik. Ai ishte shefi i stafit të rivalit dhe paraardhësit të De Wever si kryeministër, Alexander De Croo, dhe vjen nga një parti që humbi pushtetin në zgjedhjet e vitit të kaluar dhe tani shërben në opozitë. Nuk është e pazakontë në politikë që dallime të tilla të ndikojnë se kush lihet jashtë vëmendjes. Faktori tjetër ndërlikues ishte mosfunksionimi politik i Belgjikës. Siç e tha vetë De Wever, ai kishte qenë i bllokuar në negociata me bashkatdhetarët e tij duke u përpjekur të binte dakord për një buxhet kombëtar për javë të tëra, pa asnjë marrëveshje në horizont. Ndërsa samiti përfundoi vetëm me një marrëveshje të paqartë që udhëheqësit të shqyrtonin përsëri financimin e Ukrainës, zyrtarët mbetën duke kruar kokën dhe duke u pyetur se çfarë kishte shkuar keq.
-Amerika e Para
Çështja se çfarë të bëhet me qindra miliarda dollarë asete ruse të bllokuara në llogari perëndimore kishte qenë mbi aleatët e Ukrainës që kur fondet u sanksionuan në fillim të luftës në shkurt 2022. Megjithatë, tani nuk janë vetëm evropianët që i kanë sytë nga paratë. Pala amerikane ia ka bërë të ditur Brukselit në heshtje, por me vendosmëri, se ka planet e veta për fondet. Kur i dërguari i BE-së për sanksionet, David O'Sullivan, udhëtoi për në Uashington gjatë verës, zyrtarët amerikanë i thanë hapur se donin t'ia kthenin asetet Rusisë sapo të arrihej një marrëveshje paqeje, sipas dy diplomatëve të lartë.
Trump është gjithnjë e më i paduruar që Kievi dhe Moska të bien dakord për një traktat të plotë paqeje. Besnikë ndaj fjalës së tyre, plani fillestar prej 28 pikash i amerikanëve për një marrëveshje përfshinte propozime për zhbllokimin e aseteve ruse dhe përdorimin e tyre për një përpjekje të përbashkët për rindërtimin e Ukrainës, sipas të cilit SHBA-të do të merrnin 50 përqind të fitimeve. Koncepti shkaktoi zemërim në kryeqytetet evropiane, ku një zyrtar i tronditur sugjeroi që i dërguari i paqes i Trump, Steve Witkoff, duhet të vizitohet “një psikiatër”. Nëse asgjë tjetër, dëshira e Trump për një marrëveshje të shpejtë me Putinin ndezën një zjarr nën negociatat e BE-së me De Wever.
-Kohë e humbur
Shumë qeveri të BE-së kanë simpati ndaj udhëheqësit belg. Zyrtarët dhe politikanët e dinë sa e vështirë është për çdo qeveri të mendojë një hap si ky, i cili teorikisht mund t'i hapë ato përballë veprimeve ligjore shumë të kushtueshme. De Wever është i shqetësuar se stabiliteti i vetë euros mund të dëmtohet nëse një bastisje në Euroclear i detyron investitorët të mendojnë përsëri për vendosjen e aseteve të tyre në bankat evropiane.
Në javët e fundit, ndihmësi më i lartë i von der Leyen, Björn Seibert, ndër të tjerë, investoi kohë duke u përpjekur të kuptonte kundërshtimet e Belgjikës dhe të gjente mënyra krijuese për t'i kapërcyer ato. Moors dhe ambasadorë të tjerë i kanë diskutuar çështjet pafundësisht, gjatë takimeve të tyre të rregullta me njëri-tjetrin dhe me Komisionin. Por, ndërsa netët afrohen, atmosfera errësohet.
Mes vonesave dhe dështimit të vazhdueshëm për të rënë dakord për një rrugë përpara, takime të ashpra me karakter kanë qenë të drejtuara ndaj De Wever, dhe gjithnjë e më shumë edhe ndaj von der Leyen në javët e fundit. Ajo ka shtyrë hapin vendimtar të publikimit të draft teksteve ligjore që do të mundësonin përdorimin e aseteve për kredinë e dëmshpërblimeve. Këto dokumente janë ato që të gjitha palët kanë nevojë për të miratuar, ndryshuar ose refuzuar planin.
-Dimri është këtu
Merz është veçanërisht i shqetësuar. Ai shqetësohet se do të jenë taksapaguesit e vendit të tij ata që do të duhet të ndërhyjnë nëse kredia e aseteve nuk do të vazhdojë. “E shoh nevojën për ta bërë këtë si gjithnjë e më urgjente. Ukraina ka nevojë për mbështetjen tonë. Sulmet ruse po intensifikohen. Dimri po afron, ose më saktë, ne jemi tashmë në dimër", u tha udhëheqësja gjerman gazetarëve të premten.
De Wever, sipas fjalëve të një diplomati, ende “lutet” që opsione të tjera të mbeten në lojë. Dy ide alternative janë në ajër. E para do t’u kërkonte qeverive kombëtare të BE-së të investonin në arkat e tyre për të dërguar grante në para në dorë Kievit, një perspektivë që shumica e të përfshirëve e konsiderojnë jorealiste duke pasur parasysh gjendjen e vështirë të buxheteve të shumë kombeve evropiane.
Ideja tjetër është të financohet një kredi për Kievin nëpërmjet huamarrjes së përbashkët nga BE-ja, diçka që vendet e kursyera nuk e pëlqejnë sepse do të grumbullonte borxhe që do të paguhen nga brezat e ardhshëm të taksapaguesve. Një kombinim i këtyre ideve mund të jetë i pashmangshëm, veçanërisht nëse kredia e dëmshpërblimeve nuk finalizohet në kohë për të përmbushur nevojat e financimit të Ukrainës. Në këtë rast, një kredi ndërmjetëse do të kërkohet si një "plan B" emergjence.
Në një letër drejtuar von der Leyen më 27 nëntor, De Wever nënvizoi kundërshtimin e tij, duke e përshkruar propozimin e kredisë së dëmshpërblimeve si "thelbësisht të gabuar".
-Dronët rusë
Pavarësisht frustrimit të aleatëve të tij, De Wever ende ka mbështetje nga brenda qeverisë së tij për qëndrimin e ashpër që po mban. Qëndrimi i tij është përforcuar nga vetë Euroclear, i cili lëshoi paralajmërimet e veta. Në një shenjë se sa kritike është kjo temë për Belgjikën, shefat e Euroclear merren drejtpërdrejt me zyrën e De Wever, duke anashkaluar ministrinë e financave.
Disa gjithashtu kanë frikë nga kërcënimi për sigurinë fizike të Belgjikës. Drone misterioze ndërprenë trafikun ajror në Aeroportin e Brukselit muajin e kaluar dhe u vunë re mbi bazat ushtarake belge, të dyshuara për spiunazh ndaj avionëve luftarakë dhe depove të municioneve. Shqetësimi është se ato mund të jenë pjesë e sulmit hibrid të Putinit ndaj Evropës dhe se Belgjika do të ishte në rrezik të shtuar nëse De Wever miratonte përdorimin e aseteve të Moskës.
Një tjetër pengesë e madhe për përparimin në lidhje me kredinë është Hungaria. Asetet e Rusisë janë ngrirë vetëm sepse të gjithë udhëheqësit e BE-së, përfshirë mikun e Putinit, Viktor Orbán, kanë rënë dakord çdo gjashtë muaj për të zgjatur sanksionet që bllokojnë fondet. Nëse Orban ndryshon mendje, Rusia papritmas mund të jetë e lirë të pretendojë përsëri ato asete, duke e vënë Belgjikën në telashe.
Në fund të fundit, detyra mund të jetë shumë e madhe edhe për juristët shumë të kualifikuar të Komisionit. Nuk është aspak e sigurt nëse ekziston ndonjë zgjidhje ligjore që mund t’i shmanget vetos së Hungarisë dhe hakmarrjes ruse, ta mbajë Belgjikën të lumtur dhe të shmangë nevojën që paratë e taksapaguesve evropianë të angazhohen paraprakisht. Ndërsa samiti i radhës vendimtar i Këshillit Evropian më 18 dhjetor po afrohet, zyrtarët evropianë po e ndiejnë presionin. Për BE-në, mbetet një pyetje thelbësore dhe është një pyetje që është gjithmonë aty, në çdo krizë që kalon nëpër tavolinat e diplomatëve dhe zyrtarëve që punojnë në Bruksel: A mund të bashkohet një bashkim prej 27 vendesh të larmishme, të përçara dhe komplekse, secila me problemet e veta të brendshme, rivalitetet politike dhe udhëheqësit e vet ambiciozë, për të përmbushur momentin kur kjo ka vërtet rëndësi?/Përshtati “Pamfleti” nga “Politico”
Lini një Përgjigje