FLASH
Shkruar nga Monica Perosino
Një dokumentar investigativ zbulon se si një rrjet i organizuar presioni dhe ryshfetesh po e shndërron votën në mall tregu, duke vënë në pikëpyetje lirinë e zgjedhjeve të së dielës në zonat më të varfra të Hungarisë...
Vota e kthyer në monedhë shkëmbimi për ushqime bazë dhe shërbime jetike përbën një nga mekanizmat më cinikë të kontrollit politik në Hungari. Në këtë realitet të zymtë, varfëria nuk është thjesht një pasojë sociale, por një instrument i qëllimshëm për të ruajtur pushtetin.
Në shumë zona rurale, qytetarët gjenden përballë një zgjedhjeje të rreme: të votojnë sipas ndërgjegjes së tyre ose të sigurojnë mbijetesën e përditshme. Prej 10 ditësh, ky sistem nuk është më një thashethem i paqartë, por një skemë e dokumentuar gjerësisht, e bërë publike për miliona votues që përgatiten të vendosin për të ardhmen politike të vendit. Ajo që dikur konsiderohej si dyshim, tani ka marrë formën e një fakti të prekshëm politik, me ndikim të drejtpërdrejtë në procesin zgjedhor. Frika nga manipulimi nuk është më abstrakte; ajo rëndon mbi çdo votë të hedhur në kuti.
Një rol kyç në zbardhjen e kësaj skeme ka luajtur dokumentari “A szavazat ára” (“Çmimi i votës”), i regjisorit Áron Timár. Filmi u përhap me shpejtësi dhe u shikua nga një pjesë e konsiderueshme e popullsisë, duke nxjerrë në pah një realitet që organizatat joqeveritare dhe vëzhguesit ndërkombëtarë e kanë denoncuar prej vitesh.
Përmes pamjeve të drejtpërdrejta dhe dëshmive autentike, dokumentari depërton në zonat më të varfra të vendit dhe tregon se si vota shndërrohet në një mjet mbijetese. Mekanizmi i votëblerjes është sa i thjeshtë, aq edhe efektiv.
Ndërmjetësit, shpesh figura lokale me ndikim ose të lidhur me strukturat e pushtetit, shpërndajnë ndihma modeste si disa kilogramë patate, një shishe vodka apo premtime për akses në shërbime publike.
Në këmbim, ata kërkojnë një provë konkrete besnikërie: një fotografi të fletës së votimit ku shihet zgjedhja e kërkuar. Kjo praktikë është bërë edhe më e lehtë pasi, që nga viti 2023, fotografimi i votës nuk konsiderohet më shkelje penale.
Në fshatra si Nyírbogát, sistemi funksionon përmes një rrjeti të ndërlikuar varësie. Kryebashkiaku mund të jetë njëkohësisht edhe mjeku i vetëm i zonës, punësimi shpesh kontrollohet nga autoritetet lokale dhe ndihmat sociale shpërndahen në mënyrë selektive. Në këtë kontekst, vota nuk është më një e drejtë, por një detyrim i heshtur.
Presioni nuk është gjithmonë i drejtpërdrejtë; ai shpesh manifestohet përmes frikës dhe pasigurisë. Siç thekson Timár në dokumentarin e tij, “paraja është vetëm sipërfaqja; fjala kyçe është brishtësia”.
Pikërisht në këto zona të varfra, ku mungojnë mundësitë dhe mbështetja institucionale, sistemi gjen terrenin ideal për t’u rrënjosur. Qytetarët nuk e shohin më votën si një akt të lirë demokratik, por si një mjet për të siguruar nevojat bazë.
Sipas vlerësimeve të vëzhguesve lokalë, kjo dukuri ka përmasa të konsiderueshme. Në zgjedhjet e vitit 2022, mendohet se janë blerë qindra mijëra vota, ndërsa për zgjedhjet aktuale synohet një numër edhe më i lartë.
Në një sistem të polarizuar politik, një ndikim i tillë mund të përkthehet në një diferencë vendimtare në rezultatet përfundimtare. Këto praktika nuk janë të panjohura për organizatat ndërkombëtare.
Institucione si Unhack Democracy dhe Tasz kanë raportuar vazhdimisht për presione ekonomike, votim të asistuar dhe transport të organizuar drejt qendrave të votimit. Në disa raste, akuzat shkojnë edhe më tej, duke përfshirë kërcënime për ndërprerje të shërbimeve bazë apo presione ndaj familjeve më të cenueshme.
Edhe përfaqësues politikë evropianë kanë ngritur alarmin. Eurodeputetja Tineke Strik e ka përshkruar situatën si një “autokraci zgjedhore”, duke theksuar se sistemi është i anshëm në mënyrë strukturore.
Problemi nuk kufizohet vetëm te vota e blerë, por shtrihet edhe në kontrollin e mediave, përdorimin e burimeve publike dhe mungesën e institucioneve të pavarura. Vëzhguesit ndërkombëtarë theksojnë se zgjedhjet mund të duken formalisht të lira, por në praktikë ndikohen nga një klimë e përhapur presioni.
Dëshmitë nga brenda sistemit janë po aq tronditëse. Një agjent policie, duke folur në kushte anonimiteti, e përshkruan situatën si një strukturë të korruptuar ku qarkullojnë shuma të mëdha parash dhe ku ligji shpesh mbetet në hije.
Në ditën e votimit, këto mekanizma bëhen edhe më të dukshëm. Transporti i organizuar i votuesve, prania e ndërmjetësve pranë qendrave të votimit dhe kërkesat për prova vizuale të votës janë vetëm disa nga praktikat e raportuara.
Perceptimi i pushtetit luan një rol kyç. Sa më e fortë të duket një forcë politike, aq më shumë rritet ndikimi i saj mbi zgjedhësit. Megjithatë, shenja të vogla ndryshimi po shfaqen. Në komunitete të caktuara, diskutimi publik është rritur dhe frika ka filluar të zbehet.
Për shumë qytetarë, shpresa qëndron në mundësinë që, pavarësisht presioneve, të votojnë sipas bindjeve të tyre. Dhe ndoshta, për herë të parë pas shumë kohësh, disa prej tyre mund ta shohin votën jo si një detyrim, por si një të drejtë reale.
Në Nyírbogát, rrëfen Eva, një banore e zonës, tani flitet vetëm për dokumentarin dhe frika po largohet. Të dielën - dhe kjo është shpresa e 65-vjeçares - mbase dikush do të votojë vërtet për veten e tij./Pamfleti nga “La Stampa”
Sic duket, Mjeshtri i Madh Rama i ka dhene sistemin, sesi fitohen zgjedhjet, bashke me PATRONAZHISTET.Kemi filluar te eksportojme eksperience vella, nuk eshte shaka.