FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga Vietnami te Iraku, historia tregon se ndryshimi i regjimit vetëm përmes sulmeve ajrore është jorealist; për Iranin, rreziqet mund të jenë edhe më të mëdha
Kartat tashmë janë në tryezë, tre javë pas fillimit të luftës. Dhe nuk janë të mira. “Vetëm me trupa tokësore mund të arrihet një ndryshim regjimi në Iran”, pranoi të enjten kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, duke theksuar se “me sulme ajrore mund të arrijmë shumë, por kjo nuk mjafton për shembjen e udhëheqjes së vendit”.
Nuk është e qartë nëse presidenti amerikan Donald Trump e ndan këtë vlerësim: ai lëkundet mes deklaratave për ndryshim regjimi dhe objektivave të tjera, si shkatërrimi i programit bërthamor të Iranit dhe dobësimi i kapaciteteve ushtarake të udhëheqjes.
“Nuk kam frikë të dërgoj trupa në zonën e luftës”, tha Trump të enjten, por shtoi se nuk ka plane konkrete për këtë. Dhe nëse do të kishte, nuk do t’i bënte publike.
Veprimet tregojnë më shumë. Një njësi speciale prej 5000 marinsash, e trajnuar për operacione në zona konflikti, u nis që një javë më parë nga Japonia drejt Gjirit Persik. Të premten u njoftua vendosja e një anijeje amfibe sulmuese, së bashku me një flotë shoqëruese dhe 2500 marinsa të tjerë. Një skenar i mundshëm është përdorimi i forcave speciale në objektet bërthamore pranë qytetit Isfahan. Megjithatë, objektivi kryesor mund të jetë marrja nën kontroll e ishullit Kharg në Gjirin Persik, qendra e industrisë iraniane të naftës, ndoshta edhe e gjithë Ngushticës së Hormuzit.
“Natyrisht mund të bombardosh pafundësisht, të shkatërrosh gjithçka në atë vend, nga furnizimi me energji deri te pozicionet e forcave të sigurisë, por kjo nuk garanton rrëzimin e regjimit”, thekson historiani Alexander Downes, specialist për ndryshimin e regjimeve në Universitetin George Washington.
Sipas tij, kjo është e vështirë të imagjinohet veçanërisht në Iran. “Nuk është një vend ku regjimi varet nga një person i vetëm. Ai mbështetet në struktura të thella sigurie dhe është përgatitur prej vitesh për një luftë të tillë”, tha Downes.
Dështime në Vietnam, Libi dhe Irak
Ky dështim nuk është surprizë. Historia ushtarake tregon në mënyrë të përsëritur se edhe forcat ajrore shumë superiore, që godasin me saktësi nga distanca, nuk mjaftojnë për të rrëzuar pushtete. Prej një shekulli, sidomos Shtetet e Bashkuara, janë përpjekur të imponojnë politika përmes bombardimeve, pa sukses.
Gjatë Luftës së Vietnamit, operacioni “Rolling Thunder” (1965–1968) synoi ta detyronte regjimin e Vietnamit të Veriut të hynte në negociata përmes sulmeve ajrore. Rezultati ishte i kundërt: regjimi në Hanoi u forcua.
Shembuj të tjerë tregojnë rrezikun e lartë. Në vitin 2011, NATO vendosi një zonë ndalim-fluturimi mbi Libi dhe goditi forcat e Muammar Gaddafit. Edhe pse ai u rrëzua pas gjashtë muajsh, vendi u zhyt në një luftë civile shkatërruese.
Shpresa se një regjim do të rrëzohet nga një kryengritje popullore pas bombardimeve mbart një përvojë të hidhur në Lindjen e Mesme. Në vitin 1991, pas zmbrapsjes së forcave të Saddam Husseinit nga Kuvajti, presidenti amerikan George H. W. Bush u bëri thirrje irakianëve të ngriheshin kundër diktatorit. Shiitët në jug dhe kurdët në veri iu përgjigjën thirrjes, por u masakruan nga ushtria e Husseinit.
Regjimi i tij u rrëzua vetëm në vitin 2003, kur një ofensivë e gjerë tokësore mbështeti sulmet ajrore të udhëhequra nga SHBA. Qindra mijëra njerëz humbën jetën në konfliktet pas vitit 2003 dhe mbi 3000 ushtarë amerikanë u vranë. Stabilizimi i Irakut filloi vetëm pas dy dekadash. Një operacion i ngjashëm në Iran është vështirë i imagjinueshëm: vendi është katër herë më i madh se Iraku dhe forcat e Gardës Revolucionare numërojnë rreth 200 mijë trupa.
Po aq jorealist mbetet edhe një ndryshim i shpejtë regjimi përmes një kryengritjeje popullore. “Nëse njerëzit dalin tani në rrugë, rrezikojnë të masakrohen brutalisht”, paralajmëroi këtë javë shërbimi sekret izraelit në komunikim me Departamentin amerikan të Shtetit.
Megjithatë, pikërisht këtë kishte sugjeruar Trump: “le të shohim si do të reagoni”, iu drejtua ai popullit iranian një ditë pas fillimit të luftës, duke shtuar: “Ne bombardojmë udhëheqjen, pjesën tjetër duhet ta bëni ju.” Këto fjalë kujtojnë thirrjen e Bushit në vitin 1991.
Kurthi i përshkallëzimit
Udhëheqja në Teheran tregoi qëndrueshmëri dhe u kundërpërgjigj me dronë dhe raketa në të gjithë rajonin. Pasi ushtria izraelite goditi fushën e gazit Pars në jug, Irani sulmoi objektet e gazit të lëngshëm në Katar dhe instalimet e naftës në Arabinë Saudite. Sulmet ndaj Ngushticës së Hormuzit nga Garda Revolucionare rrisin rrezikun për një krizë ekonomike globale.
Këto zhvillime ilustrojnë atë që politologu Robert Pape e quan “kurthi i përshkallëzimit”. “Në momentin që një vend përballet me sulme nga jashtë, forcohet kohezioni kombëtar. Kjo e bën pothuajse të pamundur ndryshimin e regjimit”, argumenton ai, duke shtuar “kundërshtarët nuk qëndrojnë pasivë, por kundërpërgjigjen, duke krijuar një spirale përshkallëzimi që është e vështirë të ndalet.”
Në afat të shkurtër, një luftë e bazuar vetëm në sulme ajrore mund të rezultojë edhe kundërproduktive, paralajmëron Dennis Citrinowicz, ish-drejtues i sektorit të Iranit në shërbimin sekret izraelit Mossad. Sipas tij, mbështetja e tepruar në epërsinë ajrore mund të çojë në një rezultat të dëmshëm për Izraelin: një udhëheqje edhe më radikale në Iran dhe një konflikt të gjatë e të ngrirë.
Sipas analizës, as ndërhyrja tokësore nuk garanton zgjidhje. Përkundrazi, ekziston rreziku që SHBA dhe Izraeli të zhyten edhe më thellë në spiralen e përshkallëzimit. /Përshtatur nga NZZ/
Lini një Përgjigje