FLASH
Shkruar nga Ozgur OzkanArrestimi politik i kryebashkiakut të Stambollit, Ekrem Imamoglu, shënon pikën kulmore të kthesës autokratike të Erdoganit, duke çuar në protesta masive dhe thellimin e krizës politike në Turqi. Megjithatë, tentativat e tij për ta kthyer ushtrinë në një instrument bindjeje absolute kanë prodhuar një institucion të brishtë, të politizuar dhe të fragmentuar. Nëse Erdogan vazhdon shtypjen dhe kërkon mbështetjen e ushtrisë kundër protestave, vendi mund të përballet me destabilizim serioz, duke rrezikuar të bjerë në një konflikt të brendshëm si Siria apo Libia...
Vendimi i presidentit turk Recep Tayyip Erdogan për burgosjen e kryebashkiakut të Stambollit, Ekrem Imamoglu, rivalit të tij më të fortë politik, ka shkaktuar protestat më të fuqishme dhe bojkotet më të ashpra politike të viteve të fundit në vend. Arrestimi, nën akuzat e korrupsionit dhe lidhjeve me terrorizmin, është parë gjerësisht si një përpjekje për të eleminuar konkurrencën dhe për të konsoliduar sundimin autoritar në prag të zgjedhjeve të ardhshme.
Analistët dhe opozita e kanë cilësuar këtë si pikën pa kthim drejt rrëzimit të demokracisë turke. Duke reduktuar hapësirën për opozitën, Erdogan synon ta eliminojë çdo mundësi reale ndryshimi përmes zgjedhjeve, duke i bërë protestat rrugore alternativën e fundit të mbetur për shprehjen e pakënaqësisë popullore.
Por ndërsa presidenti turk është afër konsolidimit të pushtetit personal, Turqia ende nuk ka strukturat ekonomike dhe politike që nevojiten për ta kthyer vendin në diktaturë të plotë. Në veçanti, Erdogan-it i mungon një aparat represiv plotësisht besnik, i cili të mund të imponojë pa kushte vullnetin e tij, sidomos brenda ushtrisë, element thelbësor për regjimet totalitare.
Kjo e vendos Turqinë në një situatë të rrezikshme ndërmjet autoritarizmit dhe demokracisë së kufizuar, ku institucionet janë formale, por kontrollohen nga pushteti. Në këtë fazë tranzitore, regjimi bëhet gjithnjë e më i ndjeshëm ndaj protestave, por nuk posedon ende mjetet e plota për t'i shtypur ato në mënyrë vendimtare.
Që prej mesit të viteve 2000, Erdogan është përpjekur intensivisht ta vendosë ushtrinë nën kontroll politik, sidomos pas grushtit të shtetit të dështuar në vitin 2016, duke larguar nga detyra mijëra oficerë dhe duke ndryshuar kreun ushtarak. Por rezultati nuk është një ushtri besnike dhe uniforme, por një institucion i fragmentuar dhe thellësisht i politizuar.
Ky dallim ka rëndësi kritike: një ushtri besnike është ideologjikisht e lidhur dhe e bindur pa kushte ndaj liderit. Por ushtria turke sot është vetëm e politizuar—ajo mbetet e përçarë dhe nën trysninë e vazhdueshme të politikës, gjë që e bën atë të paparashikueshme dhe potencialisht destabilizuese.
Nëse Erdogan e shton represionin dhe përpiqet ta përdorë ushtrinë për të shtypur protestat, ai rrezikon një ndarje serioze të forcave të armatosura në fraksione rivale. Kjo do të kishte pasoja të rënda jo vetëm për Turqinë, por edhe për stabilitetin rajonal.
Paralelizmat me Pranverën Arabe janë të qarta. Regjimet autoritare në Lindjen e Mesme ranë ose mbijetuan në varësi të qëndrimit të ushtrisë. Në Tunizi dhe Egjipt, refuzimi i ushtrisë për të shtypur protestat çoi në rrëzimin e regjimeve. Në Bahrein dhe Arabinë Saudite, forcat e sigurimit e shpëtuan regjimin duke shtypur opozitën, ndërsa në Libi dhe Siri, besnikëria e përçarë e ushtarakëve shkaktoi luftë civile.
Që nga 2016, Erdogan ka shkarkuar mbi 125 mijë zyrtarë, përfshirë mijëra ushtarakë. Shteti po e bën të qartë se nuk do të tolerojë mospajtime dhe se forcat e sigurisë duhet të mbrojnë regjimin me çdo kusht. Por megjithëse presidenti ka mbushur institucionet me njerëz politikisht të besuar, ushtria—një institucion thellësisht i institucionalizuar dhe profesional—është shumë më rezistente ndaj ndryshimeve radikale politike.
Besnikëria e vërtetë ideologjike nuk ndërtohet lehtë. Shumë prej të rekrutuarve rishtazi mund të përshtatin pamjen dhe retorikën, por jo domosdoshmërisht bindjen e vërtetë politike. Edhe promovimi i oficerëve besnikë ka kufijtë e tij, pasi gjeneralët janë edukuar prej kohësh në traditat institucionale dhe laike të republikës.
Oficerët e rangut të mesëm—kapitenë deri në kolonelë—mbeten pika kritike, pasi ata ndërveprojnë drejtpërdrejt me trupa dhe popullsinë civile. Besnikëria e tyre është e vështirë të monitorohet dhe garantohet. Historia e fundit tregoi këtë dobësi: në gusht 2024, në ceremoninë e diplomimit në Akademinë Ushtarake Turke, shumë togerë refuzuan t'i betoheshin Erdoganit, duke shprehur publikisht besnikëri ndaj parimeve laike të republikës dhe Mustafa Kemal Ataturkut. Erdogan reagoi duke shkarkuar disa oficerë dhe duke detyruar në dorëheqje shefin e shtabit, Tevfik Algan, duke ekspozuar kështu përçarjen e thellë brenda forcave të armatosura.
Në fund, me politizimin e ushtrisë dhe shkatërrimin e procesit demokratik, Erdogan ka mbjellë farat e konfliktit të brendshëm dhe paqëndrueshmërisë. Nëse protestat intensifikohen dhe Erdogan përpiqet të mbajë pushtetin me çdo kusht, Turqia mund të përfshihet në konflikt civil si Siria apo Libia. Historia tregon se sa më shumë autokratët e shfrytëzojnë ushtrinë kundër popullit, aq më i madh bëhet rreziku që ata ta humbin kontrollin mbi të./Në shqip: Pamfleti
Lini një Përgjigje