FLASH
Shkruar nga Gideon RachmanNuk ka garanci që këto çështje do të zgjidhen shpejt. Por, të paktën për momentin, bota po flet për ndërtimin e paqes dhe jo për përshkallëzim të mëtejshëm të luftës dhe shkatërrimit.
Shumë njerëz në Lindjen e Mesme dhe në Europë shkuan për të fjetur të martën në mbrëmje me një ndjenjë ankthi për atë që mund të ndodhte gjatë natës.
A do ta zbatonte presidenti amerikan Donald Trump kërcënimin e tij për të shkatërruar infrastrukturën e Iranit apo edhe vetë civilizimin e tij? A do të përgjigjej Irani duke goditur objektet kyçe të naftës dhe ujit në Gjirin Persik?
Njoftimi për një armëpushim dyjavor, në vend të përshkallëzimit të konfliktit, ka sjellë një lehtësim të madh. Rreziku i një katastrofe të madhe globale është shmangur, të paktën për momentin. Pyetja kryesore tani është nëse ky armëpushim është një hap drejt përfundimit të plotë të konfliktit, apo thjesht një pauzë para rifillimit të luftimeve.
Ka arsye të arsyeshme për të shpresuar se tani mund të hyjmë në fazën e negociatave për paqe. Si Trump, ashtu edhe udhëheqja iraniane kanë interesa për t’i dhënë fund luftimeve. Presidenti amerikan nuk ka dëshirë për një luftë të gjatë që do të dëmtonte ekonominë e SHBA-së dhe do të përçante bazën e tij politike. Nga ana tjetër, Irani kërkon ndalimin e bombardimeve.
E rëndësishme është se të dyja palët mund të pretendojnë një lloj fitoreje. Regjimi iranian ka mbijetuar dhe ka treguar se mund të kundërpërgjigjet.
Trump mund të pretendojë se ka goditur rëndë ushtrinë iraniane dhe ka rihapur Strait of Hormuz, pavarësisht se ai u mbyll fillimisht si pasojë e konfliktit.
Megjithatë, negociatat e paqes që pritet të nisin së shpejti do të përballen me sfida të mëdha dhe kohë të kufizuar. Çështja e Hormuzit do të jetë qendrore. Ngushtica është aktualisht e hapur, por mbetet për t’u parë nëse Irani do të kërkojë kushte për ta mbajtur atë të hapur në mënyrë të përhershme.
Është e qartë se Irani synon të vendosë një lloj sistemi tarife për këtë rrugë detare, përmes së cilës kalon rreth 20% e eksporteve botërore të naftës. Nga këndvështrimi i tij, kjo do të siguronte të ardhura të mëdha dhe një mjet të fuqishëm ndikimi ndaj fqinjëve dhe importuesve globalë të energjisë.
Por pikërisht për këto arsye, SHBA-ja e mbështetur nga aleatët e saj në Gjirin Persik, nuk ka gjasa të pranojë një “tarifë” të tillë nga Irani. Prandaj, ose Irani do të tërhiqet, ose do të arrihet një kompromis i paqartë.
Çështja e Hormuzit lidhet gjithashtu me kërkesën e Iranit për dëmshpërblime. Regjimi pretendon se infrastruktura e vendit është dëmtuar rëndë dhe kërkon kompensim. Megjithatë, është shumë e pamundur që SHBA-ja ta pranojë këtë, pasi do të nënkuptonte pranimin e fajit.
Irani do të kërkojë gjithashtu garanci që lufta nuk mund të rifillojë në çdo moment sipas dëshirës së SHBA-së dhe Izraelit. Nga ana tjetër, amerikanët dhe izraelitët ka të ngjarë ta kushtëzojnë çdo garanci të tillë me sjelljen e Iranit në disa çështje kyçe: ngushticën e Hormuzit, riarmatosjen dhe programin bërthamor.
SHBA-ja ka kërkuar ndalim të përhershëm të pasurimit të uraniumit nga Irani dhe mbetet shumë e shqetësuar për vendndodhjen e rezervave aktuale të uraniumit të pasuruar në nivele të larta. Këto janë pikërisht çështjet që kanë bllokuar negociatat edhe në të kaluarën. Nuk është e qartë nëse luftimet e fundit do të ndryshojnë qëndrimet e palëve.
Një tjetër faktor kyç është se kush do të marrë pjesë në negociata. Në të kaluarën, bisedimet për programin bërthamor të Iranit përfshinin jo vetëm SHBA-në dhe Iranin, por edhe fuqitë kryesore europiane, Rusinë dhe Kinën. Një format i tillë duket i vështirë të rikrijohet sot. Ndërkohë, negociatat e reja pritet të zhvillohen në Islamabad, Pakistan.
Edhe brenda vetë palëve ka paqartësi. A do të vazhdojë Trump të mbështetet tek negociatorët e tij të zakonshëm, si Steve Witkoff dhe Jared Kushner, të cilët janë kritikuar për dështimet e mëparshme? Dhe kush do të marrë vendimet në Teheran, duke qenë se shumë figura të larta janë vrarë dhe udhëheqësi i ri suprem nuk është dukur publikisht?
Nuk ka garanci që këto çështje do të zgjidhen shpejt. Por, të paktën për momentin, bota po flet për ndërtimin e paqes dhe jo për përshkallëzim të mëtejshëm të luftës dhe shkatërrimit./ Financial Times
Lini një Përgjigje