FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Siguria e kontinentit të vjetër mbeten në duart e 4 shteteve, që duhet të mbushin boshllëkun nëse SHBA tërhiqet…
Të kërcënuar nga një Rusi agresive dhe duke mos qenë më në gjendje të mbështeten te Shtetet e Bashkuara për sigurinë e tyre, Bashkimi Evropian po përpiqet të përcaktojë një rrugë të re përpara. Për dekada, Evropa supozonte se aleati i saj amerikan do ta mbronte në rast të një sulmi të drejtpërdrejtë nga lindja. Por qëndrimi armiqësor i presidentit amerikan Donald Trump ndaj Evropës, i shfaqur përmes fyerjeve dhe kërcënimeve gjatë luftës me Iranin, ka hedhur dyshime serioze mbi këtë marrëveshje. Pyetja tani është si të sigurohet që Evropa mund të mbrojë vetveten.
BE-ja i është përgjigjur kësaj krize duke zhvilluar institucione dhe programe të reja për të kanalizuar qindra miliarda euro drejt një mbrojtjeje më të koordinuar dhe më efektive. Por koha nuk është në anën e saj. Në qershor 2025, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, paralajmëroi se “Rusia mund të jetë gati të përdorë forcë ushtarake kundër NATO-s brenda pesë viteve”. Që atëherë, avionë luftarakë rusë kanë fluturuar mbi Estoni, hakerë rusë kanë goditur centralet energjetike në Poloni dhe dronë rusë kanë depërtuar në territorin polak. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, i ka cilësuar këto si “një fushatë të qëllimshme dhe të synuar në zonën gri kundër Evropës”. Ndërkohë, sipas Reuters, zyrtarë amerikanë u kanë thënë partnerëve evropianë se ata duhet të marrin përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e kontinentit deri në vitin 2027.
Për shkak të këtyre presioneve kohore dhe perceptimeve të ndryshme të kërcënimit mes vendeve evropiane, siguria e kontinentit nuk do të përcaktohet nga Brukseli. Procesi i koordinimit në nivel të BE-së është shumë i ngadaltë për të përballuar një tërheqje të mundshme amerikane ose përshkallëzim rus. Si rrjedhojë, në të ardhmen e afërt, siguria evropiane do të varet nga vendimet e katër shteteve të rëndësishme, të motivuara nga interesat e tyre dhe nga frika: Gjermania, Polonia, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar. Përpjekja më e madhe dhe ndikimi kryesor do të vijnë nga një Gjermani e mobilizuar. Polonia do të duhet të sigurojë vijën e parë të mbrojtjes ndaj një sulmi fillestar rus, ndërsa Franca dhe Britania, të vetmet fuqi bërthamore në Evropë me aftësi për projeksion force, do të luajnë role mbështetëse vendimtare.
Rikthimi te mbrojtja
Hapi i parë drejt projektit evropian u hodh në vitin 1951, kur Franca dhe Gjermania bashkuan industrinë e qymyrit dhe çelikut për siguri kolektive. Një vit më pas, disa shtete evropiane ranë dakord të krijonin Komunitetin Evropian të Mbrojtjes, që do të sillte një ushtri të përbashkët. Por parlamenti francez e refuzoi marrëveshjen dhe fokusi kaloi te integrimi ekonomik, duke e lënë mbrojtjen në duart e shteteve kombëtare.
Herë pas here, BE-ja është rikthyer te çështjet e mbrojtjes. Në fillim të shekullit XXI u krijuan struktura si Agjencia Evropiane e Mbrojtjes për të nxitur bashkëpunimin. Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, BE-ja prezantoi strategji dhe fonde të reja për zhvillimin e përbashkët të kapaciteteve ushtarake. Megjithatë, shpenzimet e përbashkëta mbeten të kufizuara krahasuar me buxhetet kombëtare.
Përpjekjet për bashkëpunim ndërqeveritar shpesh hasin vështirësi. Projekti për avionin luftarak të së ardhmes (FCAS), midis Francës, Gjermanisë dhe Spanjës, është bllokuar nga mosmarrëveshje strategjike dhe industriale. Franca kërkon një avion fleksibël me kapacitet bërthamor, ndërsa Gjermania preferon një platformë të rëndë me rreze të gjatë veprimi.
Ndërkohë, shumë qeveri evropiane po e shohin riarmatimin si mundësi për rritje ekonomike dhe zhvillim industrial. Kompanitë kombëtare të mbrojtjes kanë përfituar ndjeshëm, ndërsa buxhetet ushtarake janë rritur ndjeshëm që nga viti 2022. Megjithatë, këto rritje mbeten të pabarabarta mes vendeve.
Katër shtetet vendimtare
Në fund, mbrojtja e Evropës do të varet nga disa shtete kyçe. Gjermania dhe Polonia do të mbajnë barrën kryesore të mbrojtjes tokësore dhe ajrore. Franca dhe Mbretëria e Bashkuar do të ofrojnë mbështetje strategjike përmes forcave ekspedicionare dhe parandalimit bërthamor.
Polonia po investon masivisht në armatime dhe mbrojtje ajrore, duke shpenzuar rreth 4.5% të PBB-së për mbrojtje. Ajo po blen armë nga furnitorë që mund të dorëzojnë shpejt dhe që janë të gatshëm të mbështesin prodhimin vendas.
Gjermania, nga ana tjetër, ka kapërcyer hezitimin historik ndaj shpenzimeve ushtarake dhe tashmë ka një nga buxhetet më të mëdha të mbrojtjes në botë. Planet e saj për investime masive do të jenë themelore për sigurinë evropiane dhe për industrinë e saj.
Franca sjell kapacitete unike, përfshirë armët bërthamore, një ushtri të përgatitur për ndërhyrje dhe një flotë të avancuar detare. Megjithatë, kufizimet buxhetore dhe sfidat politike e kufizojnë zgjerimin e mëtejshëm të shpenzimeve.
Mbretëria e Bashkuar ruan një rol të rëndësishëm falë kapaciteteve bërthamore dhe forcave të saj të dislokueshme, edhe pse marrëdhëniet me BE-në mbeten të ndërlikuara në fushën e mbrojtjes.
Për të paktën një dekadë, siguria e Evropës do të varet nga vendimet e këtyre katër fuqive. Ndërsa këto përpjekje nuk do të forcojnë domosdoshmërisht integrimin e mbrojtjes në nivel evropian, ato mund të krijojnë kapacitete të mjaftueshme për të frenuar një agresion rus—ose për ta bërë atë të pamendueshëm. /Përshtatur nga ForeignAffairs/
Europa nuk duket në ngutje, por ajo duhet të mbrojë veten, me apo pa praninë amerikane. Po kështu Shqipëriace Kosova duhwt të jenë të gatshme për një prëplasje eventuale me kriminelët e Ballkanit.
Titull agresiv! Akoma nuk eshte terhequr, dhe nuk do ta bej!