FLASH
Shkruar nga Shlomo Ben-Ami*
Me planin e tij të paqes prej 20 pikash për Gazën, Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, po mbështetet në integrimin ekonomik dhe lidhjen e infrastrukturës për të nxitur stabilitetin afatgjatë në Lindjen e Mesme. Ndërsa ka shumë pengesa për t'u kapërcyer, Trump mund të ketë ndikimin e nevojshëm, veçanërisht mbi kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu…
Presidenti amerikan Donald Trump ndoshta nuk është as në dijeni të librit të John Maynard Keynes të vitit 1919, “Pasojat Ekonomike të Paqes” , i cili paralajmëronte se kërkesat e ashpra të imponuara ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore, me “bazën e tyre ekonomike të padrejtë dhe të pazbatueshme”, do të destabilizonin të gjithë Evropën. Por plani i paqes me 20 pika i Trump për Gazën pasqyron një nga njohuritë më të rëndësishme të Keynes, të mishëruar në paralajmërimin se “rreziqet e së ardhmes nuk qëndrojnë te kufijtë dhe sovranitetet, por te ushqimi, qymyri dhe transporti”.
Gaza nuk ka qenë kurrë në qendër të diskutimeve rreth konfliktit izraelito-palestinez. Por Trump e sheh enklavën si pikën Arkimediane nga e cila ai jo vetëm që mund të zgjerojë perandorinë e biznesit të familjes së tij, një motivim kyç pas pjesës më të madhe të politikës së tij të jashtme, por edhe të konsolidojë aleancat e SHBA-së në Lindjen e Mesme dhe të çojë përpara një program të madh ndërkombëtar të infrastrukturës të aftë për t'iu kundërvënë Iniciativës "Një Brez, një Rrugë" (BRI) të Kinës.
Këto ambicie i paraprinë shumë kohë luftës në Gaza. Në vitin 2017, gjatë presidencës së tij të parë, Trump arriti një marrëveshje me Japoninë për të ofruar "alternativa të investimeve në infrastrukturë me cilësi të lartë në rajonin Indo-Paqësor" dhe krijoi një partneritet që synonte promovimin e aksesit universal në energji të përballueshme dhe të besueshme në Azinë Juglindore, Azinë Jugore dhe Afrikën Sub-Sahariane. "Në një botë të globalizuar", deklaroi Sekretari i atëhershëm i Mbrojtjes James Mattis , "ka shumë breza dhe shumë rrugë, dhe asnjë komb nuk duhet ta vendosë veten në një pozicion diktimi të 'Një Brez, Një Rrugë'".
Ish-Presidenti i SHBA-së, Joe Biden, mori përsipër detyrën e infrastrukturës në vitin 2022, kur themeloi Grupin I2U2 me Indinë, Izraelin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe për t'u përqendruar në "investime të përbashkëta dhe iniciativa të reja në ujë, energji, transport, hapësirë, shëndetësi, siguri ushqimore dhe teknologji". Vitin pasardhës, administrata Biden, së bashku me Francën, Gjermaninë, Indinë, Italinë, Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bashkimin Evropian, u angazhuan për zhvillimin e një Korridori të ri Ekonomik Indi-Lindje e Mesme-Evropë (IMEC), që synonte stimulimin e rritjes dhe zhvillimit ekonomik përmes lidhjes dhe integrimit të zgjeruar.
IMEC ndërton mbi projektin e vitit 2018 “Hekurudhat për Paqen Rajonale”, i cili do të lidhë Izraelin, Emiratet e Bashkuara Arabe, Jordaninë dhe Arabinë Saudite nëpërmjet hekurudhës me shpejtësi të lartë. Ai shton një rrugë detare nga India në Gjirin Persik dhe tubacione për eksportimin e gazit, kryesisht hidrogjenit të gjelbër, nga India dhe vendet e Gjirit në Evropë. Siç e tha Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen , IMEC është më shumë sesa “thjesht një hekurudhë ose një kabllo”; është një “urë e gjelbër dhe dixhitale përmes kontinenteve dhe qytetërimeve”.
Por realizimi i vizionit IMEC nuk do të jetë një detyrë e lehtë. Për fillestarët, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe janë partnerë strategjikë tregtarë të Kinës dhe pjesë e BRI-së. Emiratet e Bashkuara Arabe iu bashkuan gjithashtu grupimit BRICS të udhëhequr nga Kina në vitin 2024, dhe Arabia Saudite ka qenë duke e shqyrtuar anëtarësimin që kur u ftua për t'u bashkuar në vitin 2023. Trump tani duhet t'i bindë ata të distancohen nga planet e infrastrukturës së Kinës në Lindjen e Mesme dhe në vend të kësaj të angazhohen ndaj strategjisë së mbështetur nga SHBA-ja.
Më thelbësisht, përparimi në lidhje kërkon një Lindje të Mesme të qëndrueshme dhe kjo supozon një Gazë paqësore dhe të rindërtuar. Pra, ndryshe nga administrata midis dy luftërave botërore e Presidentit të SHBA-së Woodrow Wilson, e cila iu nënshtrua presioneve izolacioniste të brendshme dhe u tërhoq nga ndërtimi i paqes në Evropë, duke çuar në fund në një tjetër zjarr të madh, Trump është i gatshëm të përballet me kritika nga baza e tij e MAGA-s për përqendrimin e tepërt në punët e jashtme. Ai ka shfrytëzuar fuqinë amerikane për të shtyrë aktorët rajonalë kokëfortë drejt një marrëveshjeje paqeje që pasqyron mençurinë e Keynes.
Plani i paqes i Trump përfshin jo vetëm një armëpushim të përhershëm, vendosjen e një Force të përkohshme Ndërkombëtare të Stabilizimit (me mandat të Kombeve të Bashkuara) dhe çarmatimin e Hamasit, por edhe krijimin e një administrate civile kalimtare palestineze dhe rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik të Gazës. Ai deklaron se Izraeli nuk do ta pushtojë ose aneksojë Gazën dhe se asnjë palestinez nuk do të detyrohet të largohet nga enklava.
Ndërsa plani i Trump nuk përcakton një rrugë drejt shtetësisë palestineze, ai e njeh shtetësinë si "aspiratën e popullit palestinez". Pasi Gaza të "rizhvillohet" dhe Autoriteti Palestinez të reformohet, "kushtet më në fund mund të jenë në vend për një rrugë të besueshme" drejt këtij qëllimi. Bindja e qeverisë së ekstremit të djathtë të Izraelit për të miratuar, qoftë edhe në parim, një plan që përfshin çdo përmendje të shtetësisë palestineze është një arritje e dukshme.
Por ky është vetëm fillimi. Plani është më shumë një skicë sesa një plan, dhe mungesa e qartësisë se si do të lundrojnë fazat e ndryshme të tij lë shumë hapësirë për interpretime të ndryshme nga palët. Hamasi ka thënë tashmë se nuk do të heqë dorë nga armët e tij, dhe si Hamasi ashtu edhe Izraeli ka të ngjarë t'i rezistojnë shumë elementëve të tjerë të planit. Armëpushimi mbetet i brishtë. Për më tepër, aleanca rajonale e Trump është e ndarë nga ndarje të thella ideologjike dhe strategjike: Boshti Katar-Turqi është shumë miqësor me Hamasin dhe Vëllazërinë Myslimane për bllokun Arabi-Emiratet e Bashkuara Arabe-Izrael. Gjithashtu mbetet për t'u parë se si Egjipti do ta përballonte një rol turk në Gaza.
Megjithatë, Trump ka përgatitur terrenin për një paqe të re në Lindjen e Mesme, bazuar në integrimin ekonomik dhe lidhjen e infrastrukturës. Një zgjerim i Marrëveshjeve të Abrahamit, marrëveshjet dypalëshe të Izraelit që vendosin marrëdhënie diplomatike me katër vende arabe (Bahreini, Maroku, Sudani dhe Emiratet e Bashkuara Arabe), mund të jetë tani në horizont.
Për të përmirësuar shanset e suksesit, Trump ka ndërmarrë një sërë hapash për të rritur ndikimin e administratës së tij mbi aktorët rajonalë, duke përfshirë nënshkrimin e një marrëveshjeje armësh me Arabinë Saudite dhe një pakti sigurie me Katarin, dhe duke treguar se ai mund të heqë ndalimin e shitjeve të F-35 në Turqi. Për Egjiptin, perspektiva e sigurimit të kontratave të mëdha në rindërtimin e Gazës është shumë tërheqëse. Trump madje e ka sjellë Sirinë në orbitën e Amerikës, ndërsa kompanitë turke dhe amerikane përgatiten për bonancën e rindërtimit.
Ndoshta më e rëndësishmja, Trump e ka bërë të qartë se kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka nevojë për të, madje duke shkuar aq larg sa t'i dërgojë një letër presidentit të Izraelit duke kërkuar një falje të plotë për Netanyahun në gjyqin e tij të vazhdueshëm për korrupsion. I izoluar ndërkombëtarisht, tërësisht i varur nga mbështetja ushtarake dhe politike amerikane dhe përballë një qytetarie që dëshiron me padurim t'i japë fund luftës më të gjatë të Izraelit, Netanyahu nuk ka zgjidhje tjetër veçse t'i përulet vullnetit të Trump. Nëse vizioni i zbutur i planit të paqes së Trump për shtetësinë palestineze përkon me atë të palës arabe është një çështje tjetër. /Përshtatur nga Project-Syndicate/
*Shlomo Ben-Ami, një ish-ministër i jashtëm izraelit, është nënkryetar i Qendrës Ndërkombëtare për Paqe të Toledos
Lini një Përgjigje