FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një javë pas pushkatimit pa gjyq të 22 qytetarëve të Tiranës, pas shpërthimit të bombës në ambasadën e Bashkimit Sovjetik në Tiranë në shkurt të vitit 1951, doli lajmi se drejtori i përgjithshëm i Policisë Popullore në Ministrinë e i Brendshëm, kolonel Sali Ormëni, vrau veten. Pavarësisht sesi lidershipi i lartë politik i asaj kohe e zbardhi këtë ngjarje, njerëz të ndryshëm, sidomos ish-kolegët dhe vartësit e tij, folën fshehurazi për një version tjetër. Për herë të parë nipi i tij, koloneli në pension Xhemal Imeri, duke folur në emisionin “Histori me zhurmues” të Tv Klan, hedh dritë mbi shumë mistere me të cilat është mbështjellë prej vitesh kjo histori…!
Një ngjarje interesante e ndodhur në shkurt të vitit 1951, është ajo e drejtorit të përgjithshëm të Policisë Popullore, kolonel Sali Ormeni. Zoti Xhemal Ymeri, ju jeni nipi i tij, si e kujtoni Sali Ormenin?
Në vitin 1951, në shkurt, ndodhi një incident në ambasadën sovjetike në Tiranë, u hodh një sasi dinamiti. Në atë kohë drejtor i përgjithshëm i Policisë ishte kolonel Sali Ormeni. Ai kishte ardhur në këtë detyrë, pasi kishte bërë një karrierë të shkëlqyer në vitet e Luftës. Arriti gradën e komandantit të brigadës, por nuk mundi ta merrte në dorëzim brigadën, sepse ishte plagosur rëndë në të dyja këmbët, me katër predha dhe meqë ndodhi aty afër, u shtrua në spitalin e Prizrenit. E kthyen në Shqipëri pas çlirimit dhe e emëruan drejtor të Shkollës së Policisë në atë kohë 1-vjeçare. Pra është themeluesi i Policisë Popullore. Në shkurt të vitit 1948 emërohet Drejtor i Përgjithshëm i Policisë dhe zgjidhet kandidat për në Komitetin Qendror të PPSH-së. Prej aty u emërua zëvendësministri i Brendshëm.
Le të vijmë tek ngjarja e hedhjes së bombës në ambasadën sovjetike…
Dua të them që Saliu ishte i izoluar në kohën e bombardimit të ambasadës sovjetike. Nuk thoshin i izoluar, por meqë kishte bërë disa gabime…!
Çfarë gabimesh kishte bërë gjatë kësaj kohe?
Në vjeshtën e vitit 1950 Saliu shkon në zonën e tij elektorale, i gjen njerëzit shumë të varfër, i gjen pa bukë, kishin bluar edhe farën e misrit, që e kishin kursyer dhe u kishin dhënë ushqim fëmijëve. Saliu i ka premtuar popullit dhe ka ardhur të raportojë te të mëdhenjtë e Tiranës, por sipas disa burimeve të sigurta, me siguri i kanë thënë; “burrë kapitullues, njeri që ka rënë në prehrin e armikut” dhe thonë; “Meqë ke shumë plagë në trup, rri, vazhdo punën, por kujdes, herën tjetër” dhe “I kemi bërë paralajmërim” – thotë Enver Hoxha – i kanë rekomanduar të bëjë disa pushime, të qetësohet”.
Saliu është thirrur personalisht nga Mehmet Shehu, sipas Beqir Ndout. Mehmeti e këshilloi që të divorcohej nga gruaja, pasi sipas tij vëllezërit e saj strehonin diversantë dhe ai i tha shprehimisht: “Ti me këto funksione që ke, gruan e mban pa Parti, Partinë e mban pa gruan. por do t'i kesh edhe fëmijët me vete, po mbaje Partinë”.
Ndërkohë ishin pesë fëmijë?
Ai kishte 5 fëmijë, njëri prej të cilëve lindi vitin që u vra. Saliu u hutua nga kjo, nuk kishte si ta bënte, kishte 10 veta në shtëpi, të ushqehej me rrogën e tij. Shkon te Beqir Ndou, i thotë Beqiri; “Mos e nda gruan”, pastaj Saliu e zgjidhi kështu: “Ik, - i thotë të shoqes, - për një kohë në fshat, se je anemike, se ke lindur fëmijën dhe fëmijën. shërohet, rri me vëllezërit.” Këtyre vëllezërve që i kishin thënë Mehmet Shehut se po presin diversantë”!
Por ka ndodhur një tjetër incident që ka ndodhur në banjë…?!
Saliu vuante nga reumatizma dhe shkonte shpesh në banjë. Një tjetër incident që lidhet me Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë, kolonel Sali Ormeni, ishte një lidhje me një vajzë jugosllave në Tiranë.
Pasi u ndanë me gruan e tij, ata filluan t'i prezantojnë Saliut femra të ndryshme për ta provokuar. Një prej tyre ishte Zorka Jovanoviq me origjinë malazeze.
Mendohet se ka qenë i infiltruar?
Për mua, jo një i infiltruar, por një agjent.
Ajo mendohej të ishte agjente, e kujt?
Agjent i Jugosllavisë. E përdorën sepse kishin lidhjet e tyre me jugosllavët. Sigurimi i Shtetit e përdori për t'i vendosur pas shpine Sali Ormen.
Kjo është pak a shumë situata familjare dhe personale e Sali Ormenit, deri në vitin 1951. Për këto gabime që mund të quhen, siç thatë ju, Partia e kishte izoluar, e kishte çuar në spital, apo jo? !
Këshilla ishte e Enver Hoxhës. Ministri i Brendshëm Mehmet Shehu i thotë Enverit: “E çova në spital, pashë që nuk ishte në rregull në biseda dhe i thashë se je sëmurë”. E futën në spital, e vunë roje, jo eskortë, por që të mos hynte e të dilte njeri nga Saliu…!
Ishte në spitalin 5, apo jo?
Aty ishte. “Diagnoza e mjekëve, – tha Mehmet Shehu, – ishte ankth”. Për mjekët nuk kishte diagnozë neurologjike, ishte mirë fizikisht.
Pra, në momentin kur u hodh bomba në ambasadën sovjetike, Drejtori i Përgjithshëm i Policisë ishte në spital…?!
Po, në spital. Mehmet Shehu, i cili në atë kohë ishte ministër i Brendshëm, pasi doli nga mbledhja e zhvilluar në Byronë Politike, zhvilloi një takim me efektivët e Policisë. Saliu duke degjuar qe u hodh bomba ne ambasade sovjetike, apo bombe (nuk dihet me saktesi se cfare ishte), del nga spitali me pizhame dhe hyn nga dera e pasme e sallonit te Departamentit te Puneve te Brendshme dhe ulet. në karrige.
Mehmet Shehu dhe Halim Xhelua dalin para policëve dhe bërtasin; “E morët vesh, u bë bujë, ju shpërtheu në sy, miqësia me Bashkimin Sovjetik, tani mbani shënime sipas lagjeve, rajoneve, do të arrestoni edhe 75 persona, ne kemi arrestuar 22 dhe do t'i pushkatojmë sot. ” Atëherë Saliu u ngrit befas dhe i drejtoi gishtin: – Mehmet Shehu, Mehmet Shehu…, mësohet të ketë thënë. Kështu deklaruan ata që u arrestuan të nesërmen.
Çfarë tha Saliu?
Saliu iu drejtua Mehmetit dhe i tha: “Mehmet Shehu, Mehmet Shehu, mos i merr ata njerëz që do të vrasësh dhe arrestosh, se nuk janë ata autorët e asaj bombë, është dora e dikujt tjetër”.
Si iu përgjigj Mehmet fjalëve të Saliut?
“Sali Ormeni, çfarë po bën këtu?! Partia të ka futur në spital të shërohesh, ti vi këtu, nuk na beson”?! Pastaj Saliu shkoi dhe doli. Duke dalë, dikush i thirri; “Stop ku po shkon Sali Ormeni se nën hundë po të prishet miqësia me sovjetikët”?! “Unë do të shkoj ku më ka thënë partia, që të mos kesh nevojë për mua”, i thotë Saliu. Duket se Saliu është shtruar, i izoluar për të mos qenë i pranishëm, sepse ka qenë Kadri Hazbiu, organizatori kryesor i gjithë këtyre gjërave.
Çfarë ndodhi më pas me Sali Ormenin?
Masakrat ndodhën me vrasjen pa gjyq të 22 personave të pafajshëm, të cilët akuzoheshin si fajtorë për hedhjen e bombës, ndërsa Drejtori i Përgjithshëm i Policisë Popullore, kolonel Sali Ormeni, sipas versionit zyrtar, vrau veten më 2 mars 1951. version. që Mehmet Shehu e shpalli në mbledhjen e jashtëzakonshme, në plenumin e jashtëzakonshëm, që u zhvillua më 3 mars 1951.
Kjo kishte ndodhur kur Saliun e kishin këshilluar të shkonte në banjë. Ndërkohë në spital Mehmet Shehu i tha; “Sali mos vrit veten”, e ka përmendur më shumë se 30 herë këtë fjalë, në atë dokument që gjeta nga arkivi i KQ të PPSH-së, ku thotë: – “Ti Sali, duhet të shtrohesh në spital. , shërohu mirë”! Mehmeti shkoi në spital dhe i tha: “Do të të çoj në Vlorë, do të rregullojmë një dhomë me të gjitha komoditetet dhe me eskortë, me roje, kështu”?
"Doni të shkoni në punë"? Mehmeti vazhdoi – “As në Vlorë, as në punë”, përgjigjet Saliu! – “Po shkoni në banjë, po. Ose jo"? “Jo” përgjigjet Saliu. “Çfarë do”? thotë Mehmeti. “Hej, a e di çfarë ke” – thotë Saliu – më largo nga ajo punë se nuk e bëj dot atë punë”? – i thotë Mehmet Shehu: “Hej, çfarë po thua, a je në mendje, apo jo?” Ai thotë: "Atëherë më çoni në shtëpi."
Me këtë Saliu donte ta dinte mirë, të përcaktonte pozicionin e tij. E arrestuan, e izoluan ose e shtruan për turpin që pësuan këta, për Saliun. Ai del papritur nga spitali, kërkon të shkojë në zyrë dhe habitet që çelësi është ndërruar. Kërkoi të takohej me Mehmet Shehun, por nuk mundi. Ai shkoi në shtëpi atë natë. Të gjithë prisnin që ai të vriste veten. Por kjo nuk ndodhi.
Më pas u vu në veprim “plani i banjës”. Pse? Kam një deklaratë nga Mark Dodani, firmën time, i cili thotë; “Asim Alikoja, që ka qenë komandant i njësisë speciale, ka marrë një radiogram që e kanë nxjerrë atëherë, ku je? – thotë Mehmet Shehu – jemi në Librazhd, merr repartin, kaloni Elbasanin llixha, më falni Elbasan-Belsh se ikën një i madh. Kjo ishte një natë më parë.”
Gjithsesi, këto ishin hipotezat që keni bërë?
Janë hipoteza dhe të nxjerra nga arkivat, të cilat i kam studiuar.
Po Saliu priti shoferin në mëngjes dhe mori drejtimin për në banjë?
Kur erdhi dhe hipi në makinë, shoferi i tha se aty ka kaluar shoku i tij Beqir Ndou – “Me se ish”? – thotë. "Me makinë" - përgjigjet ai. – “Po pse nuk ma the më herët”? Saliu kthehet! – “Dhe tani erdhi”! – “Epo, ndiqe – i thotë, ‘ta kapim’. “Nuk e kapim dot se makina e tij ka shpejtësi më të madhe”, thotë shoferi. Në të ishin Beqir Ndou e, këshilltari sovjetik Ivanov dhe një toger Myfit Mushi.
Në akuzën ndaj Beqir Ndout, që kam në dokumentet e marra nga arkivi, kam konstatuar se; ka dy akuza: a) Sepse Beqir Ndou ka lejuar persona të tretë, të veshur me rroba civile, të hyjnë në repartet ushtarake të Elbasanit, në kundërshtim me rregulloren. Beqiri u përgjigjet atyre; “E lejova, sepse më tha se jam kolonel ushtrie dhe askush nuk më ndalon, jam kolonel me grada”.
Ngarkesa e dytë; “U lejua një person i tretë Sali Ormeni” me emër, po, jo armik apo tradhtar, por një person i tretë u lejua të hynte në repartet e Elbasanit dhe të dëgjonte sekretet ushtarake që flitej dhe moralin e ushtarëve. '. Çfarë thotë Beqir Ndou tani? – “U ulëm 20-30 minuta. Këshilltari thotë se vendi është 5 orë, shoferi thotë 5.30. A mund të presë një këshilltar sovjetik 5 orë që dy kolonelët shqiptarë të bisedojnë? Për mua është krejtësisht absurde, “megjithatë rreth 20 minuta”, – thotë Beqir Ndou, – u nisëm për në Elbasan, me makinën time, Saliu, unë dhe Ivanovi, pas ishte makina me përkthyesin, makina e Saliut.
Kur erdhëm në Elbasan. më tha; “O Beqo, duro, ndale makinën se do të flas me këta pushtetarët, le të më rregullojnë një dhomë që të shkoj në banjë, se po shkoj në banjë për disa ditë”. Ndalova, i hoqa cigaren, i dhashë një cigare, se pinte duhan, ndeza një fikës. Ai thotë: “Beqo nuk pi më duhan, e kam hequr dorë se është shumë keq për shëndetin”. Beqir Ndou u thotë këtyre hetuesve; “Gjithë jetën më ka shkuar mendja tek fakti që Saliu nuk pi duhan. Një burrë që vendos të vrasë veten, pas dy orësh, që e ka bërë sipas jush, si ka mundësi që nuk pi duhan, duhet të pijë, një dritë, një të shuajë. E vrau apo jo – thotë Beqir Ndou – e vranë”.
Zbriti nga makina e zv.ministrit Beqir Ndou dhe i mori makinën?
Janë dy versione, versioni i shoferit dhe ai i Mehmet Shehut, i cili thotë në plenum. Versioni i shoferit është më i saktë, më rezervë, ndërsa ai i Mehmetit nuk qëndron fare.
Cili është versioni i shoferit?
Versioni i shoferit është, që; “U nisëm për në banjë, makinës i mbaroi benzina.” Ka shumë të dhëna se makina e Saliut është parë në drejtim të llixhave.
Keni kontaktuar shoferin, çfarë ju tha shoferi që kishte Sali Ormenin në makinë?
Shoferi më tha; – “U nisëm në drejtim të Paprrit, nga Paprri, e lamë makinën poshtë dhe, u ngjitëm në një kodër, aty Saliu filloi të mbështillte një cigare, (atë që nuk e pi duhan), filloi të rrotullonte cigaren, kutinë. me të, të gjithë dhe më thotë; Oh, kush të bëri të më ndjekësh? (duan ta nxjerrin në gjysmë të rrugës) 'Unë jam shoqëruesi yt' jam shoferi yt, i thotë ai. “Shko thuaj – i thotë shoferit – që Sali Ormeni ka ikur”.
“Kur tha këtë, unë ika, shkova te operativi i Peqinit dhe e njoftova filanin. Operativi merr në telefon shefin e Departamentit të Brendshëm Petrit Hakanin në Elbasan dhe Petriti i thotë; 'bëje këtu'. Kur e pyeta shoferin se ku isha, ai tha: “Isha i izoluar në një dhomë”. Sa ditë ke jetuar vazhdova unë; "Tri ditë" - Kush erdhi i pari në dhomën tuaj? – “Më ka ardhur Vesel Ahmeti, deputeti i Saliut, i Sigurimit”! Cfare tha ai? – “Gruaja e Saliut kërkon të takohemi, as mos e prisni se edhe kokën do t’ju presin”! – “Ku shkove atëherë, pas tre ditësh”? – “Më çuan shofer në Drejtorinë e Sigurimit të Shtetit”.
Unë mendoj se; ka hyrë një i tretë nga mbrapa, nga mbrapa, në sediljen e pasme, ose vetë shoferi ka vrarë Saliun. Saliu u vra, sepse të gjitha të dhënat e mbikëqyrësit janë; “Kur vajtuam natën që u vra Saliu, në datën 2 – thotë ai – shkuam për darkë. Në datën 2, thotë shoqëruesi i Mehmet Shehut, Sulejman Axhemi, Mehmet Shehu, Kadri Hazbiu, unë – thotë – ai, shoqëruesi i Saliut, shoferi etj etj., dhe kur u nisëm, thotë topografi; "Ai më ka munduar gjithë jetën time."
Çfarë i kishte bërë përshtypje?
I kishte bërë përshtypje këtij njeriu, se Mehmet Shehu, kur erdhi, i zbriti nga këmbët Saliut, i vetmi që i doli nga këmbët dhe e pa në fytyrë, e qëlloi me majën e këpucës në këpucë, në tabani i këpucës së të vrarit dhe, tha; “Sali Ormeni pse vrave veten”? Ai u tha të tjerëve të dëgjonin; “Pse vrave veten”?! – tha ai. “Merre” – i tha dhe…!
Të nesërmen u mblodh një plenum i jashtëzakonshëm…?!
Askush nuk dinte për këtë plenum. E hapi vetë Enver Hoxha, i cili tha; “Jemi mbledhur për një rast që na ka ndodhur pardje dhe rasti është Sali Ormeni që vrau veten. Ne do t'i japim fjalën Mehmet Shehut, por dua të bëj një autokritikë para jush, se Beqir Ndoun e kemi arrestuar në datën 2, sepse është takuar herën e fundit me Sali Ormenin”. Në serinë e veprave, në ribotimin e veprës së nëntë të Enver Hoxhës, jo se ky plenum është shuar plotësisht, por kjo thënie nuk përmendet më.
Pse nuk u përmend, pse u hoq ai plenum?! Se kanë gënjyer, kanë dashur të mbyllin çështjen e Sali Ormenit, Sali Ormeni është vrarë, Sali Ormeni kërkon dikë. Kishte kërkuar vëllanë, i kishin thënë; “Nuk keni besim te partia juaj që kërkon varrin”?! “Duke vrarë veten – thotë Enver Hoxha në kongresin e dytë të shpallur, që u mbajt një vit më vonë, se nuk dihej për këtë plenum që u mbajt”, shkruan Enver Hoxha gjysmë faqe; “E përjashtuam nga plenumi i nëntë Sali Ormenin dhe Beqir Ndoun, për arsyen se kështu…! Në tentativë për t'u arratisur vrau veten, pa dyshim ishte armik i popullit dhe i Partisë”.
Ata, pra kryesia e lartë, kishin mundësi të vetëvriteshin, kështu që kjo çështje mbyllej dhe mbyllej ashtu siç u mbyll. Por ata kishin opsionin e dytë, vrasjen në banjë, dhe opsioni i tretë për Sali Ormenin, ishte opsioni i burgut.
Pyetja që vjen pas plenumit, i cili trajtoi figurën e Sali Ormenit dhe Beqir Ndout, ishte një tjetër ngjarje, arrestimi dhe shkarkimi i një sërë policësh?
Më datë 4 u arrestuan 26 oficerë policie dhe nënoficerë.
Kush ishin këta persona dhe çfarë vendimesh u morën për ta?
Mustafa Mujo, Nikolla Kule, Ferit Pilkati, të dënuar me pushkatim, por të gjithë ia kthyen vdekjen.
Këta ishin funksionarë jo-operativë, jo punonjës të thjeshtë policie?
Kryepolici, duhej shkundur mirë Policia, që Kadriu të merrte supremacinë, këta show, këta që janë arrestuar. “Në datën 4 na arrestuan dhe në krye të listës është një emër i fshirë me bojë të zezë, por një fshirje që nuk bie në sy.” “Unë – thotë – mendoj se ka qenë drejtori ynë, që nëse nuk do ta asgjësonte një variant tjetër, do të futej këtu në këtë listë”, por Sali Ormenin e kishte të vështirë ta përfshinte në atë kategori. Akuza ndaj tyre është për shkelje të moralit të ushtarakëve.
Për ta mbyllur këtë, cila ishte arsyeja që qeveria e asaj kohe hoqi Sali Ormenin?
Arsyeja kryesore ishte sepse Saliu akuzoi Sigurimin e Shtetit, se bomba në ambasadën sovjetike ishte inskenuar prej tyre. Në të njëjtën mënyrë edhe Kadri Hazbiut iu kërkua që të ishte në krye të Sigurimit të Shtetit. Saliu kishte vënë re se Sigurimi kishte shenja, jo të linjës që ai imagjinonte dhe që duhej të kishte shteti dhe partia jonë e re dhe nuk ishte dakord me to.
Po kështu, incidenti i ambasadës sovjetike u bë edhe për të pastruar Tiranën, kryesisht nga disa kuadro dhe punonjës civilë, ndaj të cilëve, në rast revolte, nuk kishin shumë siguri, se situata ishte e keqe. Arsyeja e dytë e ngjarjes, policia është dashur të zbardhet. Pse duhej spastruar policia, për t'u thënë sovjetikëve: "Kështu bëmë me ata që sulmuan ambasadën tuaj, që u përpoqën të na prishnin miqësinë me ju", kështu që ata i thanë Stalinit se ne jemi besnikë ndaj jush, deri në vdekje./ Memorie.al
Lini një Përgjigje