FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Projekti prej miliarda eurosh i dhëndrit të Donald Trump ka nxitur një valë të madhe indinjate në vend. Aktivistët akuzojnë qeverinë se po fal territore strategjike në këmbim të përfitimeve politike dhe personale. Ky shfrytëzim pa rregulla tregon hapur ndikimin e dëmshëm të lojërave të fuqishme globale.
Çfarë po i nxit mijëra qytetarë shqiptarë të protestojnë, me një pjesëmarrje dhe mobilizim të të rinjve që nuk shiheshin prej vitesh në sheshet e Tiranës? Një projekt prej 1.4 miliardë eurosh, i destinuar për ndërtimin e një resorti luksoz në ishullin e Sazanit, ka nxjerrë në dritë një sërë shkaqesh të ndërlidhura me njëra-tjetrën: probleme kombëtare, që mund të gjejnë lehtësisht të njëjtat dukuri negative edhe në nivel global.
Duke filluar nga 1 qershori, rrugët e kryeqytetit, ashtu si edhe ato të qyteteve të tjera të rëndësishme shqiptare, u mbushën me protestues për të kundërshtuar, në mënyrë të qartë dhe konkrete, shtypjen e lirisë së manifestimit, nënshtrimin e vendit të tyre ndaj një qeverie të huaj, si dhe vendimet e imponuara nga lart, të marra për qëllime fitimi, të cilat ndikojnë negativisht në mjedis.
Prandaj, edhe një herë, duket qartë lidhja e drejtpërdrejtë, por shpesh e anashkaluar, midis shfrytëzimit të mjedisit, të drejtave demokratike dhe lojërave të fshehta të të pushtetshmëve.
Protestat, të cilat nisën me karakter mjedisor, filluan më 23 maj në kantieret ku kishin nisur punimet për ndërtimin e resortit. Që në vitin 2024, parlamenti shqiptar kishte miratuar një sërë amendamentesh në legjislacionin për zonat e mbrojtura të vendit, duke e zvogëluar ndjeshëm mbrojtjen e tyre.
Këto ishin ndryshime të bëra posaçërisht për t’i lejuar më pas kompanisë së Jared Kushner, dhëndrit të Donald Trump, të ndërtonte këtë resort me një ndikim ekologjik shkatërrues, që do të dëmtonte biodiversitetin e një prej zonave me vlerën më të lartë natyrore në Shqipëri.
Në fakt, ishulli është pjesë e një zone të mbrojtur, e populluar nga breshkat e detit, fokat, pelikanët kaçurrelë dhe flamingot rozë, të cilët më pas u bënë simbol i protestave, të quajtura “Revolta e Flamingove”.
Një revoltë që shpërtheu pas qarkullimit në internet të një videoje që tregonte një protestues paqësor duke u tërhequr zvarrë me forcë nga rojet private të sigurisë së kompanisë së Kushner, ndërsa policia e shtetit shihte pa ndërhyrë.
Pavarësisht kësaj, kryeministri shqiptar Edi Rama pretendoi se nuk kishte marrëveshje me Kushner, ndërkohë që punimet kishin nisur pa u paraqitur asnjë projekt zyrtar, duke treguar një mungesë të rëndë transparence ndaj qytetarëve.
Gjithashtu, Rama i hodhi poshtë shqetësimet ekologjike, duke i konsideruar ato si pengesa për zhvillimin e vendit. Por kush do të përfitonte vërtet nga ky “zhvillim”? Duke pasur parasysh numrin e njerëzve që dolën në rrugë, sigurisht jo qytetarët shqiptarë, të cilët, në vend të këtij lloj investimi, shpresojnë në investime që krijojnë vende pune në vendin e tyre, i cili ka parë 1.2 milionë qytetarë të emigrojnë në 30 vitet e fundit.
Për më tepër, mungesa e mbrojtjes së zonave që duhet të ruhen si ekosisteme të çmuara ngadalëson integrimin e vendit në Bashkimin Evropian, gjë që dëshirohet gjithashtu nga qytetarët.
“Shqipëria nuk është në shitje!”, është një nga sloganet më të përdorura këto ditë, një akuzë e qartë kundër kryeministrit që ka lëshuar një territor shqiptar në këmbim të përfitimeve dhe marrëdhënieve më të mira me presidentin amerikan, të cilin protestuesit e konsiderojnë përgjegjës për fillimin e një lufte, mbështetjen e një gjenocidi dhe kufizimin e demokracisë e të respektit për të drejtat e njeriut edhe në vendin e tij.
Për më tepër, disa mendojnë se zgjedhja e këtij territori nuk është e rastësishme: ishulli i Sazanit është konsideruar gjithmonë një pikë strategjike gjeopolitike, pasi prej andej mund të monitorohet trafiku detar në Adriatik.
Edhe ne, si italianë, nuk mund të bëjmë gjë tjetër veçse t'i kuptojmë protestat në Shqipëri dhe të ndiejmë empati me protestuesit, duke pranuar se dinamikat kundër të cilave ata po mobilizohen nuk janë shumë larg atyre që janë të pranishme edhe në vendin tonë.
Në fakt, qeveria Meloni është bashkëfajtore, ndër të tjera, për mosinvestimin në mirëqenien sociale, por në kompanitë e armatimit dhe industrinë e lëndëve djegëse fosile, që përkeqësojnë luftërat dhe krizën klimatike; për kufizimin drastik të së drejtës për të protestuar dhe kundërshtuar përmes dekretit të ri të sigurisë; si dhe për një marrëdhënie të qartë nënshtrimi ndaj Trump.
Formula duket se është gjithmonë e njëjta, kudo: të shkohet kundër vullnetit të njerëzve në emër të shtypjes dhe shfrytëzimit pa kriter të mjedisit për përfitime personale dhe për luksin e tepërt të pakicës.
Në këtë realitet, të karakterizuar nga një distopi që ata kanë ndërtuar, ne duam dhe duhet ta rrëzojmë atë, duke u rebeluar dhe duke pasur në mendje atë që tashmë duket si utopia e një demokracie, e një drejtësie sociale dhe klimatike./ Përshtati "Pamfleti" Nga “Fridays For Future Italia”
Ka një fenomen shumë të rrezikshëm që po ndodh sot: kush bërtet më shumë, shpallet më i ndershmi. Kush baltos më fort, quhet patriot. Kush akuzon më rëndë, quhet i pastër. Kush bën titullin më të egër, quhet mbrojtës i vendit. Kush hedh baltën më larg, quhet zëri i popullit. Kjo nuk është ndershmëri. Kjo është industri zhurme. Deri dje, shumë nga këta që sot janë bërë roje të Nartës, nuk kishin shkuar as ta shihnin lagunën. Nuk pyetën kur kanalet ishin të bllokuara. Nuk pyetën kur kishte mbeturina. Nuk pyetën kur kishte erozion, përmbytje, tharje, ndotje dhe braktisje. Nuk pyetën as si jetonin njerëzit aty, nëse kishte mbetur kush për të jetuar përveç disa pleqve dhe disa familjeve të harruara. Sot, papritur, të gjithë u bënë ambientalistë, juristë, gjeopolitikanë, ekspertë të lagunave, mbrojtës të flamingove dhe shpëtimtarë të Shqipërisë. Pse sot? Sepse sot ka emër të madh. Sepse sot ka Kushner. Sepse sot ka Trump. Sepse sot ka mundësi për klikime. Sepse sot mund ta kthesh një problem lokal shqiptar në betejë globale kundër Trumpit, kundër Amerikës, kundër Izraelit, kundër qeverisë, kundër kujtdo që të duhet për narrativën tënde. Dhe këtu fillon mashtrimi. Sepse Narta nuk u degradua sot. Laguna nuk u tha sot. Kanalet nuk u bllokuan sot. Mbeturinat nuk u hodhën sot. Fshati nuk u zbraz sot. Varfëria nuk lindi sot. Braktisja nuk filloi sot. Por sot u zbulua si temë, sepse sot vlen politikisht. Ky është problemi: mjedisi përdoret si armë, jo si kauzë. Banorët përdoren si dekor, jo si njerëz. Laguna përdoret si flamur, jo si sistem që duhet shpëtuar. Dhe kush bërtet më shumë, merr medaljen e moralit. Nëse e doni vërtet Nartën, mos flisni vetëm kundër projektit. Flisni edhe për gjendjen reale të saj. Kush do t’i hapë kanalet? Kush do t’i pastrojë mbeturinat? Kush do ta ndalojë tharjen? Kush do ta menaxhojë erozionin? Kush do t’u japë jetë njerëzve që jetojnë aty? Kush do të sjellë punë, shërbime, infrastrukturë, mirëmbajtje dhe dinjitet? Sepse të thuash “mos prek asgjë” është e lehtë kur jeton larg. Është shumë më e vështirë të thuash si do të jetojë ai që ka mbetur aty. Unë nuk them që projekti duhet të kalojë pa kontroll. Përkundrazi: VNM e pavarur, model hidrodinamik, transparencë prone, akses publik, taksa, banesa sociale, punësim lokal, monitorim mjedisor dhe garanci për lagunën duhet të jenë kushte të panegociueshme. Por nuk pranoj moralin e atyre që heshtën kur zona po vdiste ngadalë dhe u zgjuan vetëm kur kuptuan se mbi këtë histori mund të ndërtohej një kauzë e madhe politike. Patriotizmi nuk është kush bërtet më shumë sot. Patriotizmi është kush ka guxim të thotë të vërtetën e plotë. Dhe e vërteta e plotë është kjo: Narta nuk ka nevojë as për histeri kundër zhvillimit, as për beton pa kontroll. Ka nevojë për rigjenerim real, shkencë, transparencë, ekonomi lokale dhe përgjegjësi. Kush kërkon këtë, është serioz. Kush vetëm bërtet, po përdor Nartën për betejën e vet.