FLASH
Shkruar nga Henry Srebrnik
A mund të ecin bashkë Shqipëria dhe demokracia?
Një mik bëri së fundmi shaka se nuk e kishte menduar kurrë se do t’i shihte fjalët “Shqipëri” dhe “demokraci” në të njëjtën fjali. Çfarë rruge të gjatë ideologjike ka përshkuar ai vend i vogël ballkanik gjatë 40 viteve të fundit.
Që nga 31 maji, protestuesit janë nisur çdo ditë nga Sheshi Skënderbej në Tiranë për të marrë pjesë në atë që është quajtur “Revolucioni i Flamingove”. Ata ankohen se qeveria po e shet vendin te investitorët e huaj dhe zhvilluesit e resorteve luksoze. Ata akuzojnë kryeministrin Edi Rama dhe qeverinë e tij për klientelizëm dhe korrupsion, ndërsa shumë pretendojnë se prej kohësh qeveria shqiptare po merr vendime kundër interesave të qytetarëve shqiptarë.
Është hera e parë në gati 13 vitet e tij në pushtet që Rama, kryetar i Partisë Socialiste, përballet me presion serioz. Megjithatë, ai i ka minimizuar protestat, duke këmbëngulur se ato janë “një shembull i bukur i lirisë, i demokracisë në veprim”.
Pra, për çfarë bëhet fjalë? Demonstratat u nxitën fillimisht nga zemërimi për ndërtimin e planifikuar të resorteve luksoze në një pjesë të bregdetit Adriatik, ku jetojnë specie të rralla si flamingot dhe foka mesdhetare. Kjo është kthyer në lëvizjen më të madhe qytetare të protestës në Shqipëri që nga rënia e komunizmit.
Projekti i zhvillimit u njoftua për herë të parë në vitin 2024 dhe fillimisht ngjalli kundërshtime kryesisht nga ambientalistët. Polemika mori vëmendje ndërkombëtare vetëm pasi u lidh me Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, kompania e të cilit, Affinity Partners, së bashku me investitorë nga shtetet e Gjirit, njoftoi plane për të investuar më shumë se 4.6 miliardë dollarë amerikanë në zhvillimin e një resorti luksoz pranë qytetit të Vlorës, në Lagunën e Nartës dhe në zonat e mbrojtura natyrore të Zvërnecit.
Kushner dhe Ivanka Trump duan gjithashtu ta shndërrojnë Ishullin e Sazanit, që bën pjesë në një park kombëtar, në një enklavë të vogël bregdetare për njerëzit e pasur. Turizmi është bërë një pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e të ardhurave kombëtare të Shqipërisë.
Protestuesit pretendojnë se Shqipëria është qeverisur që nga rrëzimi i komunizmit, 35 vjet më parë, nga politikanë që ndjekin interesat e tyre, u japin kontrata shtetërore miqve të tyre në biznes dhe u kushtojnë pak vëmendje shqetësimeve ekonomike dhe problemeve të tjera të qytetarëve të zakonshëm.
Olsi Nika, drejtues i organizatës mjedisore EcoAlbania, pohon se sistemi aktual politik e ka tjetërsuar brezin Z. “Shumica e protestuesve janë të rinj që janë rritur me një mentalitet progresist evropian”, shpjegoi ai.
Protestuesit kanë brohoritur: “Rama në burg, Berisha në burg”. Rama ka qenë pjesë e qeverisë në role të ndryshme që nga viti 1998, ndërsa Sali Berisha, kreu i Partisë Demokratike, forca kryesore opozitare, ishte president i Shqipërisë nga viti 1992 deri në vitin 1997 dhe kryeministër nga viti 2005 deri në vitin 2013. Deri në nëntorin e kaluar, Berisha ndodhej në arrest shtëpie për akuza korrupsioni. Në zgjedhjet parlamentare të vitit të kaluar, socialistët e Ramës mposhtën demokratët e Berishës, duke fituar 83 mandate kundrejt 50.
“Në thelb të kësaj proteste nuk janë vetëm çështjet mjedisore. Kjo është një luftë për liri dhe demokraci, për një të ardhme ku burimet dhe shteti të funksionojnë për të gjithë ne dhe ku të mos përjashtohemi nga plazhet dhe hapësirat tona publike”, thotë Gresa Hasa, studiuese doktorature në Universitetin e Grazit.
Rama deklaroi në një mbledhje të grupit parlamentar të Partisë Socialiste më 20 qershor se opozita ndaj qeverisë së tij ka ardhur nga një gamë e gjerë aktorësh të jashtëm, përfshirë kundërshtarë të Trumpit, grupe anti-Izrael dhe atë që ai e quajti “mercenarë dixhitalë” të mbështetur nga shtetet, përfshirë edhe nga Irani.
Sipas tij, Irani ka nxitur protestat për t’u hakmarrë ndaj Shqipërisë për strehimin e grupit opozitar iranian. Zyrtarët kanë pretenduar gjithashtu se industria turistike në Greqinë fqinje, e interesuar të shmangë konkurrencën nga Shqipëria, i ka nxitur madje edhe financuar protestuesit.
Të thuash se kjo përbën një ndryshim të madh do të ishte pak. Nën versionin ekstrem maoist të komunizmit, Republika Socialiste Popullore e Shqipërisë ishte e izoluar hermetikisht nga bota e jashtme. Ajo u qeveris nga viti 1944 deri në vitin 1985 nga Enver Hoxha, i cili u shkëput nga Bashkimi Sovjetik pas vitit 1956 për shkak të asaj që ai e konsideronte si angazhim të pamjaftueshëm të Nikita Hrushovit ndaj stalinizmit.
Hoxha paranojak ndërtoi edhe bunkerë në të gjithë vendin, më shumë se gjashtëqind mijë bunkerë me kupolë u vendosën pothuajse kudo. Ata ishin më pak një përpjekje reale për të mbrojtur vendin nga pushtimi dhe më shumë një mënyrë për të përhapur në shoqërinë shqiptare një mentalitet rrethimi. Izolimi në rritje i Shqipërisë, fillimisht nga Jugosllavia fqinje, më pas nga Bashkimi Sovjetik dhe në fund edhe nga Kina, çoi në vështirësi ekonomike gjithnjë e më të mëdha dhe në shembjen e shtetit komunist në vitin 1991.
Shqiptarët, politikisht dhe ekonomikisht krejtësisht të papërgatitur si pasojë e kësaj, përjetuan një periudhë privatizimi të shpejtë dhe kaotik të industrive shtetërore, si pjesë e kalimit drejt kapitalizmit, të shoqëruar me korrupsion, spekulime dhe skema piramidale katastrofike. Hoxha kishte konfiskuar të gjithë pronën private pasi mori pushtetin. Kur komunizmi përfundoi, kjo i la gjykatat shqiptare të detyruara të shqyrtonin pretendime rivale pronësie nga ish-pronarët dhe pasardhësit e tyre, duke shkaktuar probleme të mëdha.
Këto zona gri ligjore e kanë bërë më të lehtë për Ramën të tërheqë “investitorë strategjikë” si Kushneri, duke u premtuar si tokë të lirë ashtu edhe fuqi punëtore të lirë. Megjithatë, Parlamenti Evropian më 17 qershor i kërkoi Shqipërisë të pezullojë ndërtimet në zonën e mbrojtur. Kjo ka rëndësi, pasi Shqipëria shpreson të anëtarësohet në Bashkimin Evropian. A do të mund të qëndrojnë një ditë bashkë fjalët “Shqipëri” dhe “demokraci”? Është e vështirë të thuhet. /Përshtati "Pamfleti" nga "Telegraph Journal"
*Henry Srebrnik është profesor emeritus i shkencave politike në University of Prince Edward Island
Lini një Përgjigje