FLASH
Shkruar nga Narain Batra
A ka ndonjë gjë vërtet të re apo thjesht po ripërziejmë jehonat e së kaluarës?
Nga moda te biznesi dhe arti, duket sikur çdo ide e re ka një jehonë të njohur, të diçkaje që ka ekzistuar më parë. Çdo ide mbështetet mbi koncepte më të vjetra dhe çdo shpikje riimagjinon krijime të kaluara. Por a do të thotë kjo se nuk ka origjinalitet të vërtetë? Apo zbulon një të vërtetë më të thellë se si idetë evoluojnë dhe rishpiken vetë?
Marrim parasysh modën, ku çdo dekadë sjell një ringjallje të një epoke. Vitet '90 po përjetojnë një moment, pantallonat e gjata, çorapet dhe bluzat e shkurtra janë rikthyer, por të paketuara si diçka e re. A janë vërtet "rikthyer" ato, apo u larguan ndonjëherë?
Moda, ashtu si gjuha, është një histori e gjallë dhe që merr frymë, të cilën ne e shkruajmë kolektivisht. Kur stilistët rikthejnë xhinset me fund zile ose xhaketat retro, ata nuk po përpiqen domosdoshmërisht të ritregojnë të kaluarën. Ata po i drejtohen të njohurës për rehati dhe vazhdimësi, ndërkohë që e mbulojnë me materiale, prerje dhe rëndësi kulturore të reja. Moda në ndryshim i lejon çdo brezi të riimagjinojë dhe riinterpretojë stilin e një epoke, duke i dhënë asaj energji të re, ndërkohë që i kushton respekt të kaluarës.
Siç tha stilistja Coco Chanel, “Moda ndryshon, por stili vazhdon”. Inovacionet mund të qëndrojnë në detaje, në mënyrën se si çdo copë përshtatet me shoqërinë, kulturën dhe teknologjinë e sotme. Historia më e gjerë e veshjeve është e njëjtë, identiteti, vetëshprehja, komuniteti, të cilën çdo brez e tregon në mënyrën e vet.
Rrëfimi i historive, nga mitet e lashta deri te filmat më të suksesshëm të sotëm, mund të jetë shembulli më i dukshëm i paradoksit të origjinalitetit. Mendoni për librin e Joseph Campbell “Heroi me një mijë fytyra”, një libër që përshkruan “udhëtimin e heroit”. Pothuajse çdo histori nëpër kohë dhe kultura ndjek një hark të përbashkët. Një hero guxon të dalë, përballet me vështirësi, kapërcen sprovat dhe kthehet i transformuar. Star Wars, Harry Potter, Odisea dhe Ramayana janë të gjitha të rrënjosura në të njëjtën strukturë narrative të lashtë.
Por kthesa është se, ndërsa skeleti i komplotit mund të jetë i njëjtë, specifikat, personazhet, mjediset, zërat, sjellin variacione të pafundme. J.K. Roëling e riimagjinoi udhëtimin e heroit në korridoret e një shkolle magjike me konvikt, ndërsa George Lucas e çoi atë në një galaktikë shumë, shumë larg. Duke i përzier tropet e vjetra me ndikime, mjedise dhe detaje të reja kulturore, krijuesit krijojnë diçka që ndihet si e përjetshme ashtu edhe unike.
Kjo është fuqia e vërtetë e IA-së gjeneruese, aftësia e saj për ta bërë të vjetrën të re përsëri. Duke rindërtuar njohuritë, gjuhën dhe imazhet ekzistuese në modele të freskëta, ajo transformon atë që është e njohur në diçka origjinale, relevante dhe të gjallë për momentin e tanishëm. Duke vepruar kështu, IA bëhet më pak një shpikës i të paprecedentës sesa një rishpikës i traditës.
Inovacioni në biznes mund të duket si vendi i ideve të reja inovative. Por nëse gërmoni më thellë, shpesh do të zbuloni se farat e startup-eve dhe përparimeve të sotme u mbjellën dekada apo edhe shekuj më parë.
iPhone ishte revolucionar, po, por teknologjia mbi të cilën u mbështet ishte një kulminacion i inovacioneve që datojnë që nga telegrafi, kompjuterët e hershëm dhe ëndrrat pioniere të njerëzve si Nikola Tesla dhe Alan Turing.
Konsideroni se sa shumë modele biznesi “të reja” janë thjesht riinterpretime. Ekonomia e ndarjes që i dha jetë Uber dhe Airbnb është thjesht një version i përditësuar i sistemeve të lashta tregtare dhe ekonomisë së shkëmbimit, i përditësuar me fuqinë e teknologjisë mobile.
Makinat e Teslës mund të duken futuriste, por ato janë ndërtuar mbi parime të pionierizuara nga të tillë si Ferdinand Porsche, i cili shpiku makinën e parë hibride më shumë se një shekull më parë.
Këto të ashtuquajtura ide “të reja” e marrin forcën e tyre nga historia. Çdo sipërmarrës mund të jetë duke ripërzier koncepte të vjetra, por duke i kombinuar ato me teknologjinë, kulturën dhe burimet e sotme, ata po krijojnë diçka që ndihet si e njohur ashtu edhe transformuese.
Në këtë kuptim, pyetja nuk është aq shumë nëse një ide është vërtet e re, por më tepër se si e kaluara riparëzohet për të përmbushur nevojat e së tashmes.
Perënditë greke u bënë superhero modernë. Legjendat nordike frymëzuan personazhe si Thor në universin Marvel. Magjepsja me këto figura mitike mbetet, por ne i sjellim ato në shekullin e 21-të me çështje, vlera dhe sfida bashkëkohore. Supermeni, Batman, Ëonder Ëoman dhe personazhe të tjerë përballen me tema të ngjashme të pushtetit, drejtësisë dhe paqartësisë morale, duke i bërë idetë e lashta të arritshme dhe të rëndësishme për një audiencë të re.
Origjinaliteti nuk ka të bëjë me braktisjen e së kaluarës. Ka të bëjë me përthithjen e saj me njohuritë tona të së tashmes, duke e formësuar atë përmes perspektivave tona unike dhe duke gjetur lidhje të reja. Arkitektët mund të përdorin materiale të lashta si druri dhe guri, por ata projektojnë forma që i bëjnë jehonë vlerave moderne dhe ndërgjegjësimit mjedisor. Muzikantët marrin mostra dhe rimiksojnë hite të mëparshme, duke shtuar tekste ose ritme bashkëkohore për ta bërë një këngë të vjetër të jehojë me dëgjuesit e sotëm.
Ndoshta risia jonë më e madhe nuk është krijimi i diçkaje krejtësisht të re, por aftësia jonë e vazhdueshme për të rishpikur, riformuluar dhe riimagjinuar. Duke vepruar kështu, ne i transformojmë historitë e lashta në diçka që, për secilin prej nesh, ndihet tërësisht e jona./ Marrë nga “Concord Monitor”, përshtati “Pamfleti”
Lini një Përgjigje