FLASH
Shkruar nga Clare Nuttall
Ambasadori i SHBA-së në Kosovë, Jeffrey Hovenier, kohët e fundit pranoi tensionet e vazhdueshme, duke i kërkuar Prishtinës që të rivendosë "angazhimin konstruktiv" me Uashingtonin dhe Brukselin.
Kryeministri nacionalist i majtë i Kosovës, Albin Kurti, është në rrugën e rizgjedhjes, sipas të dhënave të sondazhit, një zhvillim që kërcënon të prishë ambiciet strategjike të Presidentit të sapozgjedhur të SHBA-së, Donald Trump për rajonin.
Kurti, një gjemb i vazhdueshëm i diplomacisë amerikane në Ballkan, u pa si një pengesë nga zyrtarët në administratën e parë të Trump. Midis tyre ishte Richard Grenell, atëherë i dërguari special për rajonin, të cilin Kurti e akuzoi për orkestrimin e rënies së qeverisë së tij të parë në 2020 duke ushtruar presion ndaj partnerit të koalicionit të Vetëvendosjes për të tërhequr mbështetjen.
Pasardhësi i tij, Avdullah Hoti, u fotografua më pas duke qëndruar i shqetësuar përkrah Trump dhe presidentit serb Aleksandar Vuçiç teksa ata nënshkruan një marrëveshje për normalizimin ekonomik. Kthimi i Kurtit në pushtet më pak se një vit më vonë e bëri atë të shpallte marrëveshjen jokushtetuese.
Ngurrimi i Kurtit për të bërë kompromis për hir të përshtatshmërisë diplomatike ka të ngjarë të jetë po aq i bezdisshëm për Trump sa politika e tij e krahut të majtë. Tani, ndërsa Trump vendoset përsëri në Shtëpinë e Bardhë, Kosova po shkon drejt zgjedhjeve të tjera të përgjithshme.
Sondazhet tregojnë se Vetëvendosje do të sigurojë rreth 50% të votave, duke e lënë ndoshta opozitën pa një rrugë të qëndrueshme drejt pushtetit. Megjithatë, një rezultat më i ulët do t'u jepte hapësirë partive rivale për të krijuar një aleancë për të rrëzuar partinë aktuale në pushtet.
Grenell vs Kurti
Ditë para zgjedhjeve, Grenell – tani i dërguari i Trump për misionet speciale – nisi një sulm publik ndaj Kurtit, duke vënë në pikëpyetje besueshmërinë e tij si partner i SHBA-së.
Një kritikë e tillë ka peshë në Kosovë, një komb, pavarësia e të cilit u farkëtua me mbështetjen e SHBA-së dhe aleatëve perëndimorë, dhe ku ndjenjat pro-amerikane janë të thella. Duke shkruar në X, Grenell akuzoi Kurtin për veprime të njëanshme që kanë destabilizuar rajonin, duke vënë në dukje se të dy administratat e Trump dhe Biden, si dhe BE dhe NATO, e kanë kritikuar atë.
“Qeveria Kurti nuk ishte e besueshme gjatë mandatit të parë të Trump, as gjatë mandatit të [ish-presidentit amerikan Joe] Biden”, shkroi Grenell.
“Si republikanët dhe demokratët e kanë kritikuar vazhdimisht Kurtin për ndërmarrjen e veprimeve të njëanshme që destabilizojnë rajonin. Po ashtu edhe BE-ja dhe NATO-ja. Komuniteti ndërkombëtar është i bashkuar kundër Kurtit”.
“Retorika e përdorur nga Kurti tani, duke pretenduar se është i afërt me SHBA-në dhe më i mirë se të gjitha qeveritë e mëparshme të Kosovës, është absolutisht e rreme. Mos u mashtroni”, ka shkruar Grenell.
Postimi u ripostua më pas nga djali i Trump, Donald Trump Jr, te 14.2 milionë ndjekësit e tij.
Biznesi ballkanik
Grenell po ashtu pohoi se firmat amerikane hezitojnë të investojnë në Kosovë për shkak të lidershipit të Kurtit, në ndryshim nga Shqipëria dhe Serbia fqinje.
Bashkëpunëtorët e Trump ndoqën projekte të mëdha si në Shqipëri ashtu edhe në Serbi përpara zgjedhjeve presidenciale të 2024 në SHBA. Affinity Partners, firma e investimeve e lidhur me dhëndrin e Trump, Jared Kushner, ka njoftuar planet për zhvillime luksoze në Beograd dhe Shqipëri. Kushner i prezantoi personalisht Vuçiçit projektin e tij serb, ndërsa Grenell thuhet se ka lehtësuar diskutimet me Beogradin.
Megjithatë, këto projekte nuk janë pa polemika. Në vitin 2024, kryetari i Komitetit të Financave të Senatit të SHBA-së, Ron Wyden, ngriti shqetësimet se sipërmarrje të tilla mund t'i japin qeverive serbe dhe shqiptare ndikime të panevojshme mbi familjen Trump.
Për më tepër, planet e Affinity Partners për të zhvilluar vendin e ndërtesës së ish-Shtabit të Përgjithshëm Jugosllav, të bombarduar nga NATO në 1999, kanë hasur në kritika si nga serbët që kundërshtojnë përdorimin e planifikuar të vendit, ashtu edhe nga Wyden i cili vuri në dukje se zhvillimi do të përfshijë një muze që është përshkruar si një monument për "viktimat e agresionit të NATO-s".
Tensione në veri të Kosovës
Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Perëndimit janë përkeqësuar gjatë dy viteve të fundit. Në vitin 2023, Kurti dhe Vuçiç iu afruan finalizimit të Marrëveshjes së Ohrit, një hap i madh drejt normalizimit. Ishte Vuçiq, jo Kurti, ai që në fund nuk pranoi të nënshkruante.
Që atëherë, tensionet janë përshkallëzuar. Nën udhëheqjen e Kurtit, Kosova ka goditur institucionet e mbështetura nga Beogradi që veprojnë në veriun e saj me shumicë serbe. Autoritetet kanë mbyllur institucionet financiare të palicencuara serbe dhe shërbimet postare, duke shkaktuar dënime nga Beogradi. Vendosja e policisë speciale të Kosovës në rajon ka ndezur më tej tensionet, pavarësisht nga një tërheqje e pjesshme në vitin 2023.
Një deklaratë e Grupit të Krizave në vitin 2024 paralajmëroi se fushata e Kosovës me "dorë të rëndë" për të pohuar autoritetin e saj mbi rajonin e ndarë rrezikon "të provokojë rezistencë të mëtejshme të dhunshme dhe të pengojë perspektivat për zgjidhjen e mosmarrëveshjes së saj me Serbinë".
Kryeministri në largim i Serbisë, Millosh Vuçeviç, ka akuzuar Kurtin për “terror” ndaj serbëve të Kosovës.
Tensionet diplomatike
SHBA dhe BE vendosën masa ndëshkuese ndaj Kosovës në mesin e vitit 2023 lidhur me trajtimin e tensioneve në veri, kufizime që mbeten në fuqi.
Ambasadori i SHBA-së në Kosovë, Jeffrey Hovenier, kohët e fundit pranoi tensionet e vazhdueshme, duke i kërkuar Prishtinës që të rivendosë "angazhimin konstruktiv" me Uashingtonin dhe Brukselin.
Zyrtarët kosovarë, megjithatë, argumentojnë se BE-ja po i synon ata në mënyrë të padrejtë, ndërkohë që kënaqet me Serbinë.
Presidentja Vjosa Osmani ka kritikuar qasjen e bllokut, duke e quajtur atë “zhgënjyese, të padrejtë dhe joevropiane”.
“Sa më shumë që një vend rreshtohet me Rusinë, Iranin dhe Kinën, aq më shumë përparon drejt BE-së”, tha Osmani në dhjetor 2024, “ndërsa Kosova, e cila është 100% në linjë me BE-në, nuk sheh asnjë përparim”.
Zyrtarët kosovarë tregojnë gjithashtu për veprime destabilizuese brenda vendit. Kryesuesi midis tyre ishte sulmi në manastirin e Banjskës në vitin 2023, ku një bandë e armatosur serbe vrau një oficer policie kosovar përpara se të përfshihej në një betejë me armë me forcat e sigurisë. Një shpërthim i fuqishëm në komunën e Zubin Potokut të Kosovës në nëntor 2024, i cili dëmtoi një kanal jetik të furnizimit me ujë, u fajësua nga Kurti te aktorët e mbështetur nga Serbia, megjithëse Beogradi mohon përfshirjen.
Beteja elektorale
Ndërsa Kosova shkon drejt zgjedhjeve më 9 shkurt, kundërshtarët e Kurtit kanë kapur marrëdhëniet e tij të vështira me aleatët perëndimorë të vendit. Partitë rivale si Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) dhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK) janë pozicionuar si alternativa ndaj Vetëvendosjes së Kurtit, duke premtuar marrëdhënie më të mira me Uashingtonin.
Ish-deputeti i Vetëvendosjes, Florin Krasniqi, ka shkuar deri aty sa ka akuzuar Kurtin për “tradhti” lidhur me përplasjen me Grenellin. “Amerika shpenzoi 56 miliardë dollarë për çlirimin e Kosovës dhe 18 miliardë dollarë të tjera pas luftës”, tha ai, duke shtuar “të ofendosh Grenellin është një tradhti ndaj shtetit”.
“Kurti e ka bërë axhendën e tij “sovraniste” në qendër të fushatës së tij të rizgjedhjes , duke e portretizuar veten si mbrojtës të sovranitetit të Kosovës, ndërsa kritikat perëndimore i inkuadron si zbutje ndaj Serbisë. Megjithatë, ky qëndrim konfrontues e ka izoluar atë ndërkombëtarisht”, thuhet në një artikull të botuar nga Këshilli Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë (ECFR) përpara votimit.
“Në të kundërt, dy rivalët e tij kryesorë elektoral PDK dhe LDK – të cilat qeverisën Kosovën për pjesën më të madhe të periudhës së saj pas pavarësisë – përfaqësojnë një qasje më tradicionale dhe pragmatike pro-perëndimore”.
Premtime ambicioze të fushatës janë shpallur nga të gjithë kandidatët kryesorë në prag të votimit. Hamza ka premtuar një hekurudhë elektrike me shpejtësi të lartë ndërmjet Prishtinës dhe Mitrovicës, së bashku me 150 milionë euro në vit për barnat thelbësore.
Haradinaj është zotuar të ulë çmimet e energjisë elektrike, ndërsa Kurti ka premtuar 1 miliardë euro në vit për prodhimin e dronëve – një zgjatje e shtytjes së tij për të krijuar një industri vendase të mbrojtjes në mes të rritjes së investimeve ushtarake në Ballkan.
Megjithatë, qëndrimi kundër korrupsionit i Vetëvendosjes mbetet themeli i saj elektoral. Duke iu drejtuar një tubimi në Ferizaj më 2 shkurt, Kurti sulmoi rivalët e tij. “Ne jemi një qeveri për popullin. Ata ishin një qeveri për veten e tyre, nënat e tyre, gratë e tyre, fëmijët e tyre - jo për ju, "tha ai, cituar nga mediat lokale.
Nën Vetëvendosjen, Kosova ka përmirësuar pozitën e saj në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International, duke u ngjitur nga rezultati 36 në 2020 në 41 në renditjen e fundit. Ndërsa kritikat vazhdojnë për premtimet e paplotësuara, ky rekord vazhdon të rezonojë me votuesit.
Ndërkohë, partitë rivale kanë kërkuar të lënë pas akuzat e së kaluarës për korrupsion. Siç thekson gazeta e ECFR-së, LDK-ja dhe PDK-ja “kanë emëruar teknokratë kompetentë me të dhëna të pastra si kandidatë për kryeministra”.
Faktori Trump
Edhe nëse Kurti siguron një mandat tjetër, perspektiva gjeopolitike për Kosovën është gjithnjë e më e pasigurt. Tashmë kishte spekulime se administrata e re e Trump në çdo rast ka shumë të ngjarë të jetë më simpatike ndaj Beogradit sesa Prishtinës.
Për më tepër, administrata Trump ka sinjalizuar tashmë një qëndrim agresiv të politikës së jashtme, me presidentin e ri të SHBA-së që trondit botën me ambiciet e deklaruara për të aneksuar Grenlandën dhe Panamanë dhe për të marrë nën kontroll Gazën e shkatërruar nga lufta. Një shpërfillje e tillë për kufijtë ndërkombëtarë ka të ngjarë të inkurajojë nacionalistët ballkanikë. /Përshtati Pamfleti nga IntellNews/
Lini një Përgjigje