FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Protestat masive në të dy vendet po shprehin pakënaqësi në rritje ndaj qeverisjes, por edhe ndaj liderëve të fortë si Aleksandar Vuçiç në Serbi dhe Edi Rama në Shqipëri...
Në javët e fundit, Shqipëria dhe Serbia kanë përjetuar protesta masive që kanë tronditur qeveritë e tyre. Gjatë javës së fundit, jemi përballur me një valë imazhesh nga protesta të mëdha në disa qytete, të cilat disa i kanë quajtur “Revolucioni i Flamingove” në Shqipëri.
Dy javë më parë, 200 mijë njerëz dolën në rrugët e Beogradit duke kërkuar zgjedhje, ndërsa ringjallën valën e protestave të udhëhequra nga studentët, të cilat nisën pas aksidentit në një stacion hekurudhor në vitin 2024 që shkaktoi vdekjen e 16 personave.
Në pamje të parë, këto protesta janë nxitur nga çështje të ndryshme dhe mediat perëndimore kanë bërë pak përpjekje për t’i lidhur ato me njëra-tjetrën. Ato raportohen dhe komentohen veçmas.
Kjo nuk është për t’u habitur. Rajoni zakonisht paraqitet si një periferi problematike, e përcaktuar nga paqëndrueshmëria, korrupsioni dhe urrejtjet e lashta mes popujve që supozohet se janë antagonistë, si shqiptarët dhe serbët. Çfarë mund t’i bashkojë vallë?
Por një vështrim më i afërt mbi valët e fundit të protestave në këto dy shtete ballkanike zbulon ankesa të përbashkëta, të lindura nga integrimi i rajonit në një sistem ekonomik të dominuar nga interesat e kapitalit shumëkombësh dhe të Fuqive të Mëdha.
Pasi projektet e tyre të zhvillimit të drejtuara nga shteti dështuan në vitet 1980, ashtu si në vendet fqinje të bllokut sovjetik, të dy vendet përjetuan shpërbërje ose kolaps të thellë shtetëror gjatë viteve 1990, të pasuar nga ndërhyrje ushtarake perëndimore.
Përpjekjet e mëvonshme për integrim në Bashkimin Evropian sollën deindustrializim të konsiderueshëm përmes privatizimeve, shpopullim përmes emigracionit dhe kapje të shtetit nga elita plutokratike pa interes për demokracinë apo sundimin e ligjit.
Në vend që këto zhvillime të konsiderohen si pasoja të jashtme të modernizimit neoliberal, të kundërshtuara nga aktorë të huaj të mirëkuptueshëm, procesi në vetvete është thellësisht jodemokratik dhe shfrytëzues në thelb.
Si u nxitën protestat
Në të dy rastet, protestat masive janë nxitur nga zemërimi ndaj vendimmarrjes politike jo transparente, e cila fsheh projekte të mëdha investimi të huaj. Shpesh ato janë përqendruar te shqetësimet mjedisore, pasi elitave vendase u ka mbetur pak për të përfituar përveç pasurisë natyrore të vendeve të tyre.
Në Serbi, sfondi i valës më të fundit të protestave përfshin raunde të mëparshme kundërshtimi gjatë dekadës së fundit: fillimisht ndaj rizhvillimit të bregut lumor të Beogradit me petrodollarë nga vendet e Gjirit, më pas ndaj minierës së propozuar të litiumit në luginën pjellore dhe të pasur me ujë të Jadarit nga kompania Rio Tinto për përfitimin e Bashkimit Evropian, dhe tani ndaj mënyrës se si qeveria menaxhoi katastrofën e rinovimit të stacionit të Novi Sadit nga një konsorcium kinez, e cila çoi në vdekjen e 16 personave pothuajse dy vjet më parë.
Serbia është bërë destinacioni kryesor i investimeve kineze në Ballkan dhe një nga nyjet kryesore të nismës “Një Brez, Një Rrugë” në Evropë. Investimet përfshijnë modernizimin e korridorit hekurudhor Beograd-Budapest dhe marrjen nën kontroll e zgjerimin e minierës së bakrit në Bor, projekt që ka shkaktuar polemika për ndikimin e tij mjedisor. Rinovimi i stacionit të Novi Sadit ishte pjesë e këtij programi më të gjerë të ndërtimit hekurudhor të mbështetur nga Kina.
Edhe në Shqipëri, ndryshimet në ligjin për Zonat e Mbrojtura në vitin 2024 hapën rrugët për ndërtime në ato që konsiderohen zona të mbrojtura natyrore.
As rasti serb nuk është krejtësisht i shkëputur. Jared Kushner ka ndjekur gjithashtu projekte të debatueshme zhvillimi në Beograd, veçanërisht në vendin ku ndodhej ish-selia e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, e bombarduar nga NATO gjatë Luftës së Kosovës në vitin 1999.
Ashtu si në Serbi, mosmarrëveshja në Shqipëri shpejt u shndërrua në diçka më të madhe sesa një projekt i vetëm, duke tërhequr vëmendjen ndaj shqetësimeve më të gjera për mënyrën se si merren vendimet për investimet e mëdha dhe interesat që ato u shërbejnë.
Protestuesit po refuzojnë si Partinë Socialiste në pushtet, ashtu edhe opozitën kryesore, të cilat shumëkush i sheh si pjesë të të njëjtit sistem klientelist dhe marrëveshjesh. Në mënyrë të ngjashme, studentët serbë do të paraqesin listën e tyre zgjedhore, të pavarur nga opozita tradicionale.
Rezistenca
Këto raste tregojnë një model të përbashkët, ku konfliktet mbi tokën dhe burimet natyrore shndërrohen në shprehje të një beteje më të thellë mbi natyrën e qeverisjes neoliberale dhe rolin e Ballkanit në ekonominë globale.
Pavarësisht nëse investitori është një korporatë shumëkombëshe minerare që i shërben tranzicionit “të gjelbër” të Bashkimit Evropian, një sipërmarrje amerikane në sektorin e pasurive të paluajtshme, një projekt kinez i lidhur me nismën “Një Brez, Një Rrugë” apo kapital nga vendet e Gjirit që kërkon hyrje në tregun e BE-së, qeveritë kanë shtypur kundërshtimin lokal duke e paraqitur atë si prapambetje dhe si pengesë ndaj modernizimit.
Megjithatë, qytetarët në të dy vendet po shprehin pakënaqësi ndaj një modeli zhvillimi që e trajton tokën e tyre, burimet natyrore dhe hapësirën publike, pa përmendur jetesën e tyre, kryesisht si pasuri për t’u shfrytëzuar për fitim privat.
Pakënaqësia në rritje ndaj liderëve të fortë si Aleksandar Vuçiç në Serbi dhe Edi Rama në Shqipëri, të perceptuar si jodemokratikë. Po aq i dukshëm është edhe zhgënjimi ndaj opozitës tradicionale. Protestat masive po kërkojnë të hapin një rrugë të re.
Përsëritja e sloganeve që theksojnë se vendi nuk është për shitje nënvizon potencialin e lëvizjeve protestuese në të dy shtetet për të zhvilluar një program politik që sfidon prioritetet e elitave vendase, në bashkëpunim me kapitalin global, dhe njëkohësisht ringjall frymën e sloganit të vjetër socialist: “Ballkani për popujt e Ballkanit.” /Përshtati Pamfleti nga Counterfire/
Lini një Përgjigje