FLASH
Shkruar nga Eduard Halimi
La seconda fase del dibattito su Sky ECC! Sfide tra avvocati e SPAK. Come i tribunali internazionali stanno correggendo le lacune della difesa nel momento più critico. Effetti sul dossier "Aruba" e non solo.
L'operazione Vanilla rimane per me, senza dubbio, uno dei successi più rari e significativi della cooperazione giudiziaria e di polizia europea. L'infiltrazione nella piattaforma Sky ECC, la decodifica di centinaia di milioni di messaggi e l'identificazione di reti di criminalità organizzata operanti simultaneamente in diversi continenti, costituiscono un vero e proprio tesoro di informazioni.
Per i procuratori di molti paesi, compresi quelli albanesi, questo materiale ha aperto porte che prima erano chiuse, ha reso possibili indagini che in condizioni normali sarebbero rimaste incomplete e ha condotto BKH a porte che nessuno pensava sarebbero mai state varcate.
In precedenza avevo analizzato questa operazione e appoggiato l'approccio della SPAK al suo utilizzo. Fino al momento in cui sono sorti seri dubbi sulle intercettazioni telefoniche dei giudici della Corte Costituzionale, il cui contenuto rimane tuttora un mistero per il pubblico, ma non per me. A quel punto, il confine tra la necessità di un'indagine e il rispetto per l'indipendenza della magistratura è diventato chiaro e invalicabile. Decisamente criticabile!
Ma il dibattito su Sky ECC non si conclude qui. Oggi entra in una seconda fase, più approfondita e procedurale.
Per quasi cinque anni, il dibattito si è concentrato quasi esclusivamente su un'unica domanda: le intercettazioni telefoniche e i materiali decodificati sono legali?
In Albania e altrove, gli avvocati hanno contestato principalmente le autorizzazioni, la competenza delle autorità francesi, l'utilizzo del mandato di indagine europeo, la catena di custodia delle prove e l'affidabilità tecnica del materiale. Nella stragrande maggioranza dei casi, tali obiezioni non hanno avuto successo.
Nel frattempo, però, un punto ben più delicato è rimasto quasi fuori dal dibattito: non il modo in cui le prove sono state raccolte, ma: la difesa ha davvero la possibilità di contestarle nel paese in cui sono state prodotte?
Questa è la questione cruciale che domina oggi i tribunali europei.
La recente decisione della Corte di Cassazione italiana non ribalta le prove acquisite da Sky ECC, ma introduce un elemento che modifica profondamente l'analisi procedurale: la Corte riconosce che alla difesa debba essere data la possibilità di attivare un nuovo OEI nei confronti della Francia, al fine di preservare la documentazione dell'operazione ed esercitare i diritti procedurali previsti dall'ordinamento francese.
In altre parole, il problema non sono solo le prove. Il problema è il diritto di controllare le prove.
Nëse lexohet me kujdes ky vendim, krijohet përshtypja se gjykatat po korrigjojnë një dobësi që vetë avokatët nuk e kishin ngritur në mënyrë të plotë në vitet e para. Energjia është përqendruar tek ligjshmëria e operacionit, ndërsa shumë më pak është diskutuar një pyetje tjetër: çfarë ndodh me të drejtën e mbrojtjes kur prova prodhohet në një shtet, ndërsa procesi zhvillohet në një shtet tjetër?
Nuk mjafton që prova të transferohet përmes një OEI. Duhet të ekzistojë edhe mundësia reale që mbrojtja të kërkojë dokumentacionin origjinal, të verifikojë integritetin e tij dhe, nëse është e nevojshme, ta kundërshtojë atë në juridiksionin ku është krijuar. Pikërisht këtë po kërkojnë sot gjykatat.
Këtu lind paradoksi dhe pika kritike e kësaj faze të dytë.
Franca prodhon provën. Italia, Belgjika, Holanda, Shqipëria dhe shumë shtete të tjera e përdorin atë. Por personi që gjykohet jashtë Francës mund të mos ketë një mjet procedural efektiv për ta kundërshtuar pikërisht në Francë.
Ky paradoks është bërë tashmë objekt i referimit paraprak nga Cour de cassation franceze në çështjen C-625/25 pranë Gjykatës së Drejtësisë së Bashkimit Evropian.
Pyetja është themelore: a është i pajtueshëm me të drejtën e BE-së një sistem ku prova prodhohet në një shtet, por personi i gjykuar në një shtet tjetër nuk ka një mjet efektiv për ta kundërshtuar atë?
Përgjigjja e kësaj çështjeje mund të ndikojë në të gjitha procedimet që mbështeten mbi Sky ECC.
Dosja “Aruba” dhe realiteti shqiptar
Edhe në Shqipëri një pjesë e rëndësishme e procedimeve të SPAK-ut mbështetet mbi të njëjtin material të ardhur nga Operacioni Vanilla dhe nga hetime të lidhura të autoriteteve franceze, spanjolle e belge.
Dosja “Aruba” është shembulli më i fundit. Komunikimet e zbërthyera në Sky ECC kanë shërbyer si bazë për të lidhur takime të dyshuara (në Aruba, Mallorca, Belgjikë e gjetkë) me skema të pastrimit të parave në tregun shqiptar të pasurive të paluajtshme. Sipas materialit hetimor, këto biseda kanë orientuar dyshimet drejt investimeve në kulla në Tiranë dhe në leje ndërtimi e investime strategjike. Në vazhdim të këtyre të dhënave, SPAK ka kryer kontrolle dhe ka sekuestruar dosje pranë Këshillit Kombëtar të Territorit.
Materiali Sky ECC në këtë dosje nuk është prodhuar në Shqipëri. Ai vjen nga operacione të kryera jashtë vendit dhe është transferuar përmes kanaleve të bashkëpunimit ndërkombëtar.
Deri tani, në praktikën shqiptare, ky material është trajtuar shpesh si i gatshëm për t’u përdorur. Por zhvillimet e fundit në Catanzaro, Imperia dhe në Spanjë tregojnë se kjo qasje nuk është më e mjaftueshme.
Se lo standard europeo inizierà a richiedere l'accesso alla documentazione originale, al materiale grezzo, alla catena di custodia delle prove e, soprattutto, all'esistenza di un effettivo mezzo di protezione in Francia, allora anche i tribunali albanesi si troveranno ad affrontare gli stessi interrogativi. E questo non riguarda solo il caso "Aruba", ma l'intera linea di indagini che si basano sullo stesso materiale.
La prima fase del dibattito verteva sulla seguente questione: le prove sono legalmente valide?
Sembra che si stia svolgendo la seconda fase: la difesa ha avuto una reale opportunità di contestarla?
Questo cambiamento è molto più importante di quanto possa sembrare. Perché non attacca l'operato della polizia. Non mette in discussione la lotta contro la criminalità organizzata. Richiede solo che anche le prove più schiaccianti superino lo stesso standard di controllo richiesto da qualsiasi Stato governato dal diritto.
La disputa tra avvocati e SPAK non è finita. È semplicemente entrata in una nuova dimensione, che ha messo in luce le debolezze del sistema di difesa e il confine tra la proporzionalità della lotta contro la criminalità organizzata e il diritto della difesa di contestare le prove nel paese di origine.
Lini një Përgjigje