FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi
Pretenca ndaj Thaçit si provë e kufijve të drejtësisë ndërkombëtare, jo si përplasje e hapur gjeopolitike...
Pretenca ndaj Hashim Thaçi në Hagë nuk është thjesht një akt procedural i drejtësisë ndërkombëtare, por as një komplot i hapur gjeopolitik. Ajo qëndron në një zonë gri, aty ku ligji, historia dhe interesat strategjike ndërthuren pa u deklaruar hapur. Pikërisht për këtë arsye, leximi i saj kërkon një qasje të ftohtë diplomatike, larg emocioneve dhe po aq larg narrativave absolute.
Në plan formal, Dhomat e Specializuara të Kosovës po veprojnë brenda mandatit të tyre, duke testuar parimin se përgjegjësia penale është individuale dhe nuk përjashtohet nga statusi politik apo simbolika historike. Ky është një standard që Evropa e ka bërë shtyllë të filozofisë së saj institucionale: drejtësia si instrument rregullues i së kaluarës dhe si kusht për legjitimitet afatgjatë. Në këtë logjikë, kostoja politike afatshkurtër shihet si e pranueshme, madje e domosdoshme.
Por drejtësia nuk vepron në vakum. Pretenca ndaj Thaçit prodhon efekte që shkojnë përtej sallës së gjyqit, sepse prek drejtpërdrejt narrativën mbi të cilën është ndërtuar shtetësia e Kosovës. Duke e futur luftën çlirimtare në një kornizë hetimore që rrezikon të relativizojë kontekstin historik, procesi krijon një perceptim të pashmangshëm selektiviteti, sidomos në një rajon ku drejtësia ndërkombëtare ende nuk ka arritur një ekuilibër të besueshëm në trajtimin e krimeve të të gjitha palëve.
Në këtë pikë shfaqet dallimi transatlantik, jo si përplasje e hapur, por si mospërputhje qasjesh. Evropa insiston në rregullimin juridik të së kaluarës, ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës historikisht e kanë parë Kosovën përmes prizmit të stabilitetit strategjik dhe funksionalitetit politik. Heshtja amerikane ndaj këtij procesi nuk është as mbështetje entuziaste, as kundërshtim; është pragmatizëm. Një sinjal se Uashingtoni nuk dëshiron ta kthejë drejtësinë në front gjeopolitik, por as të sakrifikojë arkitekturën institucionale që vetë Perëndimi ka ndërtuar.
Kjo e bën pretencën një test të dyfishtë. Për Evropën, është prova nëse drejtësia mund të administrohet pa u perceptuar si instrument rishkrimi historie. Për SHBA-të, është prova nëse stabiliteti që ato kanë garantuar për dekada mund të bashkëjetojë me një proces që potencialisht godet figurat kyçe të atij stabiliteti. Ndërsa për Kosovën, sfida është më e vështira: të mbajë një qëndrim institucional korrekt ndaj gjykatës, pa lejuar që procesi të delegjitimojë luftën çlirimtare dhe as të kthehet në precedent politik për dobësimin e subjektivitetit shtetëror.
Në fund, pretenca ndaj Hashim Thaçit nuk gjykon vetëm një individ dhe as nuk shënon një betejë të hapur Evropë–SHBA. Ajo ekspozon kufijtë e drejtësisë ndërkombëtare kur kjo përballet me histori të papërfunduara dhe interesa të pabarabarta. Pikërisht këtu qëndron rreziku real: jo në aktakuzë, por në mënyrën se si ajo lexohet, përdoret dhe instrumentalizohet politikisht në një rajon që ende nuk e ka luksin e gabimeve strategjike.
Çfarë fshihet mes rreshtave të drejtësisë ndërkombëtare
Mes rreshtave të drejtësisë ndërkombëtare fshihet zakonisht ajo që nuk artikulohet kurrë zyrtarisht: balanca e interesave, momenti politik dhe nevoja për menaxhim narrativ. Procesi ndaj Hashim Thaçi nuk lexohet vetëm si hetim penal individual, por si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të disiplinuar të shkuarën pa e destabilizuar të tashmen.
Drejtësia ndërkombëtare flet me gjuhë ligjore, por vepron në realitete politike. Ajo zgjedh kohën, objektin dhe kornizën. Fakti që Dhomat e Specializuara të Kosovës merren me figura kyçe të shtetndërtimit të Kosovës, ndërkohë që shumë krime të tjera mbeten jashtë radarit global, krijon perceptimin se drejtësia nuk është vetëm ndëshkuese, por edhe rregulluese e ekuilibrave.
Mes rreshtave nuk fshihet domosdoshmërisht një komplot, por një realitet i njohur në diplomaci: ligji përdoret për të mbyllur kapituj të papërshtatshëm politikisht, për të sinjalizuar kufij dhe për të ripërcaktuar role. Pikërisht këtu lind “zona gri, aty ku drejtësia nuk gënjen, por as nuk e thotë të gjithë të vërtetën./Pamfleti
Një analizë brilante, sipas meje. Ftoj gazetarët dhe politikanët këtu e në Kosovë, që ta konspektojnë këtë analizë dhe të shikojnë para, për ta kuptuar drejt të djeshmen.