FLASH
Shkruar nga Thoma Gëllçi
In a constitutional democracy, the Constitutional Court is the last mechanism that ensures that the rules are respected. When politics tends to expand its powers beyond the established limits, the court is the institution that restores balance.
The recent decision of the Constitutional Court of Kosovo to suspend the decree of President Vjosa Osmani to dissolve the Assembly is not simply a legal act that regulates an institutional conflict. It is, in essence, an important moment for Kosovar democracy. A moment that reminds politics that the state is not anyone's property and that the Constitution is not a text that is interpreted according to the needs of the political moment. Above all, this decision is a chance. A chance that the Constitutional Court has given Kosovar politics to reflect, to lower their voices and to find a political solution to the crisis.
In any new democracy, institutional crises are almost inevitable. They occur when institutions clash with each other, when political interpretations clash with legal interpretations, or when political ambitions exceed the limits set by the Constitution. But the way these crises are resolved is what determines whether a state is consolidating its democracy or weakening it.
In this case, the Constitutional Court chose to act as expected of such an institution: with prudence, clarity and respect for the constitutional text. The suspension of the presidential decree was not a political gesture, but a return of the debate to the framework of the Constitution. With this decision, the court was not defending one political party against another. It was defending the fundamental rule of constitutional democracy: that power cannot be exercised without limits.
In this sense, the decision was a clear signal to the entire Kosovar political class. The signal was simple: institutions have limits and no one is above the Constitution. The president, the government, the parliament, all operate within a system of balanced powers, where every competence is defined and every intervention must be based on a legal basis.
The Constitution of Kosovo is very clear about the cases when the president can dissolve the Assembly. It leaves no room for broad interpretations or political creativity. There are several cases expressly defined: if the president is not elected within 60 days from the date of commencement of the procedures, if two-thirds of the deputies vote for the dissolution of the Assembly, if the president is not elected during three votes in parliament, or in the case when the government is overthrown by a vote of no confidence and a new governing majority is not created.
None of these conditions had been met at the time the presidential decree dissolving the Assembly was announced.
Kjo është pikërisht arsyeja pse Gjykata Kushtetuese ndërhyri. Në një demokraci kushtetuese, Gjykata Kushtetuese është mekanizmi i fundit që siguron që rregullat të respektohen. Kur politika tenton të zgjerojë kompetencat e saj përtej kufijve të përcaktuar, gjykata është institucioni që rikthen ekuilibrin.
Ky parim nuk është një formalizëm juridik pa rëndësi praktike. Përkundrazi, ai është themeli mbi të cilin ndërtohet demokracia moderne. Nëse institucionet do të mund të interpretonin kompetencat e tyre sipas interesit politik të momentit, sistemi kushtetues do të humbiste kuptimin.
Pikërisht për këtë arsye, Kushtetuta e Kosovës ka vendosur kufij të qartë për një nga veprimet më të fuqishme që mund të ndërmarrë një president: shpërndarjen e Kuvendit. Shpërndarja e parlamentit nuk është një akt rutinë. Është një ndërhyrje e fortë në funksionimin e demokracisë parlamentare, sepse ndërpret mandatin e përfaqësuesve të zgjedhur nga qytetarët dhe e kthen vendin në zgjedhje.
Prandaj Kushtetuta e ka mbrojtur këtë kompetencë me kushte të rrepta. Ideja është e thjeshtë: zgjedhjet e parakohshme duhet të jenë zgjidhja e fundit, jo instrument politik për të zgjidhur tensionet e përditshme mes institucioneve.
Por vendimi i Gjykatës Kushtetuese nuk duhet parë vetëm në dimensionin juridik. Në fakt, rëndësia e tij më e madhe është politike. Duke pezulluar dekretin presidencial, gjykata nuk e zgjidhi krizën politike, por krijoi hapësirën që ajo të zgjidhet politikisht.
Ky është shansi i vërtetë që Gjykata Kushtetuese i ka dhënë politikës kosovare.
Në vend që vendi të hyjë menjëherë në një cikël të ri zgjedhor, partitë politike kanë tani kohë për të reflektuar dhe për të negociuar. Ky është një moment i rrallë në jetën politike të një vendi: një moment kur një institucion juridik ndalon përshkallëzimin e krizës dhe i jep politikës mundësinë të gjejë një zgjidhje.
Por ky shans nuk është i pafund. Historia politike në Ballkan na ka mësuar se momentet e reflektimit shpesh humbasin mes kalkulimeve të ngushta partiake. Politikanët shpesh preferojnë konfliktin e kontrolluar dhe mobilizimin elektoral në vend të kompromisit.
Megjithatë, në këtë rast përgjegjësia është e qartë.
Pesha kryesore bie mbi qeverinë dhe mbi kryeministrin Albin Kurti. Si lider i forcës më të madhe politike në vend, ai ka jo vetëm fuqinë por edhe përgjegjësinë për të orientuar procesin politik drejt stabilitetit.
Lëvizja Vetëvendosje ka qenë për vite me radhë një forcë politike që ka sfiduar establishmentin politik në Kosovë. Ajo ka ndërtuar identitetin e saj mbi kritikën ndaj elitave të vjetra dhe mbi premtimin për një shtet më të drejtë dhe më transparent.
Por të jesh forcë opozitare dhe të jesh forcë qeverisëse janë dy role shumë të ndryshme.
Në opozitë, retorika e fortë dhe konfrontimi janë mjete politike efektive. Në qeverisje, megjithatë, shteti kërkon diçka tjetër: kompromis, maturi dhe aftësi për të ndërtuar konsensus.
Një parti mund të fitojë zgjedhjet me shumicë votash, por shteti nuk mund të qeveriset vetëm me logjikën e shumicës.
Demokracia funksionon mbi një ekuilibër mes shumicës dhe minorancës, mes qeverisë dhe opozitës, mes institucioneve që kontrollojnë njëra-tjetrën.
Nëse politika reduktohet në dominim të njëanshëm, atëherë sistemi demokratik fillon të dobësohet.
Kjo është arsyeja pse momenti aktual është kaq i rëndësishëm për Kosovën. Ai është një test për maturinë politike të qeverisë dhe për gatishmërinë e saj për të ndërtuar institucione që funksionojnë përtej cikleve elektorale.
Nëse Albin Kurti dëshiron të tregojë se Vetëvendosja është jo vetëm një makineri elektorale, por një forcë shtetformuese, ai duhet të bëjë një hap përtej logjikës së përplasjes politike.
Kjo do të thotë të hapë derën për kompromis. Jo kompromis të dobët apo formal, por kompromis real. Kompromis me opozitën, kompromis me institucionet dhe kompromis me vetë logjikën e shtetit kushtetues.
Një nga testet më të rëndësishme në këtë proces është çështja e zgjedhjes së presidentit. Në çdo sistem parlamentar, presidenti duhet të jetë një figurë që përfaqëson unitetin e vendit dhe jo vetëm shumicën parlamentare të momentit.
Një president konsensual nuk është shenjë dobësie politike. Përkundrazi, është shenjë pjekurie demokratike.
Në shumë demokraci evropiane, zgjedhja e presidentit është pikërisht momenti kur partitë politike tregojnë nëse janë të gatshme të mendojnë përtej interesave të tyre të ngushta.
Kosova ka nevojë për këtë lloj pjekurie politike.
Sepse shtetndërtimi nuk është një proces që realizohet përmes fitoreve elektorale. Shtetndërtimi është një proces shumë më i ndërlikuar. Ai kërkon institucione të forta, respekt për rregullat dhe një kulturë politike që vendos interesin publik mbi interesin partiak.
Në thelb, shtetndërtimi është arti i përdorimit të pushtetit me kufizime.
Një qeveri që përpiqet të marrë sa më shumë pushtet mund të duket e fortë në afat të shkurtër. Por në afat të gjatë, një sistem i tillë bëhet i brishtë. Sepse institucionet që dobësohen për t’i shërbyer një shumice sot mund të bëhen problem për atë shumicë nesër.
Demokracia funksionon vetëm kur institucionet janë më të forta se politikanët.
Në këtë kuptim, vendimi i Gjykatës Kushtetuese është një kujtesë e rëndësishme për të gjithë sistemin politik kosovar. Ai kujton se shteti nuk ndërtohet duke zgjeruar pushtetin e institucioneve përtej kufijve kushtetues, por duke respektuar këta kufij.
Institucioni i presidentit nuk është dekorativ. Ai është një pjesë e rëndësishme e arkitekturës kushtetuese. Po ashtu, Kuvendi nuk është një pengesë për qeverinë, por është institucioni që përfaqëson sovranitetin e qytetarëve.
Dobësimi i njërit prej këtyre institucioneve dëmton të gjithë sistemin.
Precisely for this reason, the Constitutional Court's decision has an importance that goes beyond the conflict of the moment. The Constitutional Court gave Kosovo politics time. It gave them the opportunity to reflect and correct their course. But it cannot do more than that. The Court cannot create political compromise and it cannot build a democratic culture.
These are tasks that belong to politics itself.
Ultimately, every institutional crisis is also a test of character for a political system. It is the moment when it becomes clear whether politicians are willing to look beyond the interests of the moment.
The Constitutional Court did its part. It set the legal boundaries of the debate and restored the political process within the framework of the Constitution.
Now it's politics' turn.
The chance exists.
The window is open.
The only question is whether Kosovar politics will have the wisdom to exploit it.
Lini një Përgjigje