FLASH
Shkruar nga Ditmir Bushati
There are three pillars that shape the character of foreign policy: values, interests, and power. These three elements are essential when the balance and dynamics of the world order change. In our case, only the first two are valid, since power is a luxury of the biggest players.
This question arises as we live in a period of profound geopolitical transition and transformation, where the norms of the old order, from which we Albanians benefited, are increasingly being ignored. The world is no longer predictable. The politics of force have returned and security is once again at the center of international affairs.
States, regardless of their size, have long been debating internally in political, academic and social circles about the consequences of this situation. History shows us that once an order is established, it lasts for a while. After World War I, the order lasted two decades. The other order that was established after World War II lasted four decades. Meanwhile, after the fall of the Berlin Wall, political scientists like Francis Fukuyama spoke of the “end of history” and the embrace of liberal democracy as the final form of government.
Three decades after the end of the Cold War, we are living in the final stages of history. A new order is taking shape. Even if the consequences are not yet felt everywhere, the disintegration of the world order is already a bitter reality. And therein lies the danger, because the effects appear slowly at first, then escalate more and more rapidly. Rivalry for energy, technology, food supply chains, industry and finance has intensified. Anyone expecting a quick return to normality is wasting precious time. The situation we find ourselves in resembles a tsunami, where the waves are not immediately visible.
However, this transition period has several characteristics. The first characteristic is the rupture of the West and the transatlantic alliance. The West remains a valid normative ideal, but it currently does not exist as a political reality. The existence of the powerful pole of the United States remains, although with more limited power than in the two decades that followed the fall of the Berlin Wall. The second characteristic is the positioning of China as the guardian of the world order, which has the greatest potential to challenge American dominance. The differences between China and the United States are not only political, military and ideological, but extend to numerous areas, from technology to major international plans and projects. In addition to the characteristics of the early years of the 21st century, such as the existence of a single pole, and of the 20th century, such as the competition between two superpowers, today we can also distinguish a third characteristic, reminiscent of the 19th century, due to the partial understanding of the great powers to silently tolerate the violation of the rules of international law. No matter how small and insignificant a state may be in the international arena, it needs to have a strategy in foreign policy. This becomes even more necessary in this period of transition.
There are three pillars that shape the character of foreign policy: values, interests and power. These three elements are essential when the balance and dynamics of the world order change. In our case, only the first two are valid, since power is a luxury of the largest players. They can project military and economic power, forcing smaller players to align with their goals. Meanwhile, alliances, groupings and smart diplomacy are what give a small player influence beyond the size of the economy or army it possesses. For Albania, one of the challenges in foreign policy is to maintain coherence and sustainability in relation to the values we defend and the interests we have, while maintaining alliances with strategic partners. This becomes a necessity, especially in an uncertain time when references are constantly changing.
While our interests and aspirations constitute the horizon of foreign policy, their values and sustainability should be the defining lines of the horizon. The transatlantic rift does not bode well for Albania and our region, where since the fall of the Iron Curtain, the US has been seen as the guarantor of the security perimeter, while Europeans have been seen as 'allergic' to the use of force. As is known, the EU is a project that has its genesis in American support after the end of World War II. Today, the disagreements between the US and the EU are greater than ever.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare të SHBA-ve është pasqyrim i këtij realiteti, ku BE-ja përshkruhet si shkaktare e “shuarjes së civilizimit europian”. Formësimi i rendit të ri botëror dhe pozicioni që do të ketë aleanca transatlantike do të përcaktohen në një të ardhme jo të largët. Shtete si Shqipëria nuk janë as lojtarë kryesorë dhe as spektatorë në këtë histori. Pasiguria është pjesë e marrëdhënieve ndërkombëtare, sidomos gjatë tranzicioneve nga një epokë në tjetrën. E rëndësishme është të kuptohet pse po ndodh ndryshimi dhe si të reagohet ndaj tij. Veprimi ynë bazuar në vlera dhe interesa do të na krijojë hapësirën e nevojshme për të lundruar në këtë epokë të re të marrëdhënieve ndërkombëtare. Raporti ynë më SHBA-të është i pazëvendësueshëm. Po kaq e rëndësishme është që ne të mos e shpërdorojmë mundësinë për anëtarësim në BE, të krijuar si pasojë e situatës gjeopolitike. Luftërat e njëkohshme në Ukrainë dhe Lindje të Mesme, që janë shoqëruar me çarje të aleancës transatlantike kanë shpërfaqur një tipar kameleonik të politikës sonë të jashtme.
Nuk e di se sa të vlefshme janë propozimet për të dialoguar me Putinin, në kushtet kur ishim po ne që si bashkëpenëmbajtës me SHBA-të në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për çështjet e lidhura me Ukrainën, spikatëm për qëndrimin kritik, përtej gjuhës diplomatike, kundër agresionit rus. Çfarë ndikimi mund të këtë ky propozim për rajonin tonë dhe përmbylljen e konflikteve të shtetësisë? Sa serioz është ky propozim kur qëndrimet e udhëheqësve kryesorë europianë, që deri dje janë kritikuar për një qasje të butë ndaj Rusisë, sot vendosin theksin tek ndërtimi i arkitekturës europiane të sigurisë kundër agresionit rus? Po kështu, nevoja për të bërë dallimin mes nesh dhe vendeve të tjera europiane, për sa i përket pranisë së Shqipërisë në Bordin e Paqes, është jo produktive. Ne jemi në vendin ku na takon të jemi, përkrah SHBA-ve, sa herë që kontributi ynë çmohet i vlefshëm. Ndonëse në një format, kohë dhe kontekst tjetër gjeopolitik, kemi qenë pjesë e koalicionit të udhëhequr nga SHBA-të në luftën në Irak, edhe pse një pjesë e mirë e aleatëve europianë hezituan apo ishin kritikë me të. Propozimi i pakërkuar për të kryer operacione ushtarake kundër Iranit nga territori i Shqipërisë, në kushtet e mungesës së bazave amerikane ushtarake, vendos pikëpyetje mbi besueshmërinë e propozimit.
Ai mund të lexohet edhe si sfidë ndaj aleatëve europianë, të cilët, edhe pse kanë baza ushtarake amerikane, nuk iu përgjigjen thirrjeve të presidentit të SHBA-ve. Cili është interesi i propozimeve të tilla? E shtroj këtë pyetje pasi interesi udhëheq zgjedhjet që bëjnë shtetet dhe kjo është plotësisht legjitime. Interesi ynë është të jemi përkrah SHBAve, por duhet të kemi peshën që na mungon për të ndërmarrë angazhime të tilla. Gjithashtu, është pak por e sigurt të thuhet se fati i konkurrencës amerikano-kineze nuk do të vendoset në Shqipëri. Ndaj, duhet të shmangim çdo retorikë që do t’i vendoste përballë këta dy aktorë, përkundrejt realitetit shqiptar. Në politikën e jashtme, qëndrueshmëria është një komponent thelbësor i besueshmërisë. Të kuptohemi, Shqipëria është një vend i vogël që nuk ka në dorë zgjidhjen e çështjeve të ndërlikuara ndërkombëtare. Por që të veprojmë me seriozitet dhe të demonstrojmë qartësi strategjike është detyrimi ynë.
Të tilla çështje kërkojnë drejtpeshimin e interesave dhe vlerave që kemi promovuar ndër vite, pasi në lojë është pjekuria dhe vazhdimësia e shtetit, aftësia për t’u orientuar siç duhet në një botë që ndryshon vazhdimisht. Gjithashtu, shqetësuese është humbja e një prej aseteve kryesore të politikës sonë të jashtme: pesha dhe influenca tek shqiptarët në rajon. E cila, nuk mund të rikuperohet me organizimin e takimeve mbarëkombëtare në Tiranë. Raportet dhe miqësitë personale që synojnë të mbajnë në këmbë një rrjet të fosilizuar nga koha e gjatë e qëndrimit në pushtet, instrumentalizimi i interesit kombëtar për nevojat e politikës së ditës, gara e pakuptimtë, në mungesë të bashkëveprimit, mes Tiranës e Prishtinës për influencë mes shqiptarëve në rajon, kanë dobësuar ndjeshëm fuqinë përcaktuese të shqiptarëve dhe njëkohësisht ritmin e përparimit të të drejtave që duhet të gëzojnë.
Përqendrimi i energjive për të normalizuar marrëdhëniet me Serbinë, është shoqëruar me dobësimin e rolit udhëheqës të faktorit shqiptar në rajon. Kam qenë dhe jam në mbështetje të normalizimit të marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Serbisë. Por këto marrëdhënie nuk mund të ndërtohen në shpërfillje të historisë, gjeografisë dhe realitetit në rajonin tonë. Nuk e kam kuptuar asnjëherë pozicionin e Shqipërisë, që nga njëra i kërkonte publikisht BE-së “të mos ushtronte presion ndaj Serbisë për t’iu bashkuar sanksioneve ndaj Rusisë”, dhe nga ana tjetër, pezulloi takimet e përbashkëta qeveritare me Kosovën, për shkak të masave shtrënguese që padrejtësisht BE-ja vendosi ndaj Kosovës. Mbetet e pashpjegueshme se përse qëndrimet e kryeministrit në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Europës dhe Bordin e Paqes, ndaj Dhomave Speciale të Kosovës në Hagë, sikundër rezolutat dhe deklaratat e Kuvendit të Shqipërisë nuk përkojnë me qëndrimet dhe veprimet e politikës sonë të jashtme.
Shqipëria, në mënyrë të përsëritur i është bashkuar deklaratës së BE-së në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për “rëndësinë dhe nevojën e mbështetjes të punës së Dhomave Speciale të Kosovës”, edhe pse kjo nuk është një çështje e politikës së përbashkët të sigurisë dhe asaj të jashtme, të cilën, BE-ja e shqyrton në kuadër të linjëzimit nga ana e vendeve kandidate. Kujt i shërbejnë iluzionet e rrejshme kur jo vetëm politika e brendshme nuk reflektohet në atë të jashtme, por as deklarimet në forume ndërkombëtare nuk përkthehen në qëndrime e veprime të politikës së jashtme? Gjuha e papranueshme e përdorur ndaj shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut është simptomë e një politike që herë karakterizohet nga paternalizmi e herë nga indiferenca, shoqëruar me mungesën e ndjeshmërisë për sakrificat e shqiptarëve për t’u trajtuar si të barabartë me maqedonasit.
Platforma e partive politike shqiptare në Maqedoninë e Veriut e vitit 2017, e mbështetur nga Shqipëria, bazohej mbi parimin e përparimit të të drejtave të shqiptarëve dhe barazisë me maqedonasit. Kjo platformë arriti të prodhojë disa suksese pikërisht sepse politika jonë e jashtme ishte e përqendruar në përmbushjen e objektivave të lidhura me interesin kombëtar dhe jo me fatin politik të partive e individëve të caktuar. Përfshirja pa asnjë arsye të qenësishme në një cikël replikash me Bullgarinë, në lidhje me mosmarrëveshjet e saj me Maqedoninë e Veriut, po reflektohet në kërkesat e Bullgarisë ndaj Shqipërisë në procesin e zgjerimit. Nuk duhet të habitemi, pasi shtetet dhe diplomacia veprojnë në mënyrë të ftohtë e të llogaritur. Historia dhe gjeografia janë dy komponentë që nuk mund të ndryshohen në politikën e jashtme. Askush nuk i zgjedh fqinjët. Për këtë arsye është thelbësore të bëhen të gjitha përpjekjet për të bashkëjetuar me ta. Shqipëria duhet të ketë një strategji të nivelit të lartë dhe afatgjatë për të adresuar çështjet me Greqinë, si fqinji më i zhvilluar në Ballkan.
Një strategji që duhet të mbështetet tek vlerat dhe interesat e vendit, duke i trajtuar çështjet dypalëshe në tërësinë e tyre. Sa herë ndryshon ministri i jashtëm është bërë zakon të flitet për një “fillim të ri” në marrëdhëniet me Greqinë. E vërteta e hidhur është se asnjë hap nuk është hedhur në këtë drejtim, që prej vitit 2018. Gabimisht, Shqipëria ka mbivlerësuar përfitimet afatshkurtra duke mos llogaritur humbjet afatgjata. Pas një procesi shumëvjeçar diskutimesh e negociatash, në vitin 2018, ne ishim pranë një kompromisi historik me Greqinë. Them historik, pasi do të mbylleshin njëherë e mirë të gjitha çështjet e pazgjidhura mes nesh në mënyrë të drejtë. Ndoshta as Shqipëria e as Greqia nuk ishin gati për këtë kompromis. Sot mund të jenë pjekur kushtet. Ndaj, duhen zgjidhje të drejta dhe të qëndrueshme në tërësi e jo adresim i çështjeve në mënyrë selektive.
In this perspective, it would be a mistake to separate the sea issue from the package of unresolved issues with Greece. The announcement by the Foreign Minister to refer the resolution of this issue to an international court within a year, if made without conditions and prior preparation, risks repeating the mistakes of 2009. For a country to go to the international court, it is not enough to hire foreign law firms. The country must have the appropriate preparation, in relation to international jurisprudence, to have done its “homework” and to have drawn conclusions from the mistakes of 2009 and the achievements of 2018. Since we are not dealing with a transfer of responsibilities for the way to address this issue, but with the expression of the readiness of the litigants to accept the verdict of the international court.
In other words, the country must have the ability to perform three tasks: a thorough understanding of the precedents established by the international law of the sea, a thorough elaboration of alternative solutions in accordance with constitutional jurisprudence, and the formulation of a strategy for implementing the most beneficial of them. Dealing with difficult foreign policy problems requires strategy, time, and patience. This lesson is not about fatalism or avoiding difficult choices. It is about what can be achieved at an acceptable cost compared to other priorities, both foreign and domestic. Perfection is rarely on the menu in diplomacy, especially today. To paraphrase Henry Kissinger, the statesman does not have the luxury of a foreign policy analyst, since the problem is imposed on him, the time to find the right solution is never enough, and the wrong solution is never recovered. And moreover, the success of decision-making is subject to the judgment of history.
Pisi Vucic e ka nje kembe ne Rusi e nje kembe ne Europe po ne i kemi kembet ne ajer e nuk na takojne gjekundi.